ÐỊA NGỤC CÓ HAY KHÔNG?
Chân Phương
Ðối với nhiều dân tộc ở Á Ðông, ngày Rằm tháng Bảy hằng năm không chỉ là ngày Vu Lan - Báo Hiếu, mà còn là dịp cứu độ các linh hồn bị sa địa ngục (ở nước ta gọi là "ngày xá tội vong nhân" hoặc cúng cô hồn). Ðây là một phong tục tốt đẹp vì không những nhắc nhở người ta nhớ ơn sinh thành, vun lòng nhân ái, mà còn khuyến khích tu tâm, làm lành lánh dữ. Tuy nhiên, có nhiều người thắc mắc địa ngục có hay không?
Trong kinh Ðịa Tạng của Phật giáo, một bộ kinh nói về thân thế và công đức của Bồ Tát Ðịa Tạng, giáo chủ cõi U minh, có mô tả chi tiết cảnh địa ngục với nhiều hình phạt khác nhau. Chắc hẳn hầu hết chúng ta đã từng có lần thốt lên: "Chẳng khác gì sống trong địa ngục"; thật vậy, nếu không bàn luận về mặt huyền bí, mà chỉ xét ý nghĩa thì những cảnh được kinh Ðịa Tạng mô tả đều diễn ra trong đời sống thực tế hằng ngày. Chỉ cần nhìn lại bản thân cùng những người quen biết, ta thấy mình và họ đã hoặc đang trải qua những cảnh tương tự, đó có thể là chiến tranh, là thiên tai, hoặc bị đọa đày áp bức, bị đẩy vào chốn bần cùng dơ bẩn, hoặc bị nóng rực, lạnh giá, bị cưa xẻ, đốt, đâm, xiềng trói khi lâm bệnh, v.v... Thử hỏi như vậy có khổ sở không? Ðương nhiên theo cái nhìn chung là khổ, nhưng trong đời lại có điều ngược lại, nghĩa là xem các cảnh trên là sướng là vui. Thí dụ có người thấy vui khi xông pha giữa làn tên mũi đạn, hoặc có người tự đọa đày thân xác để tìm cái sướng vật chất hoặc tinh thần.
Phật giáo cho rằng thế gian đầy cảnh khổ, nhưng cuộc sống một người khổ hay sướng là do "tâm" của người đó mà ra. Có người đến hỏi Thiền sư Ðại Châu Huệ Hải (ở đời Ðường Trung Quốc): "Ðịa ngục có hay không?"; Thiền sư đáp: "Vì do tâm loạn tạo ra đủ thứ nghiệp ác thì có địa ngục; còn nếu tâm không vướng mắc thì không có địa ngục". Chính Ðức Phật cũng đã nói đến điều này trong nhiều bài giảng, thí cú trong kinh Pháp Cú có ghi: "Tâm dẫn dắt mọi hành động, tâm làm chủ, tâm tạo tác tất cả. Nếu ta nói hay làm với tâm ác thì sự đau khổ sẽ theo ta như bánh xe lăn theo dấu chân con bò kéo xe... Nếu ta nói hay làm với tâm trong sạch, hạnh phúc sẽ theo ta như bóng với hình". Hiểu một cách khái quát thì "tâm" ở đây là tâm tính phát sinh tử cái nhìn hay nhận thức về bản thân cùng các sự vật khác (kể cả người khác); còn "ác" hay "loạn" nghĩa là rối loạn, bị dục vọng và ngoại cảnh chi phối, sai lệch, ảo tưởng, phiến diện; và "trong sạch" hay "không vướng mắc" nghĩa là bình tĩnh, không để dục vọng và ngoại cảnh chi phối, đúng đắn chân thật, toàn diện.
Quan niệm của Phật giáo trùng khớp với những kết quả nghiên cứu của y học và xã hội học hiện đại về stress, tức tình trạng căng thẳng thần kinh. Giới nghiên cứu nhận thấy con người từ xưa đến nay thường xuyên phải đương đầu với những biến cố và cảnh ngộ khó khăn trong cuộc sống mà họ gọi là các tác nhân gây stress, và họ cho rằng stress vốn là một trạng thái tâm sinh lý tự nhiên giúp con người tồn tại và vượt qua những cảnh ngộ bất lợi. Thí dụ khi gặp chuyện hiểm nguy đột ngột, hệ thần kinh sẽ "căng thẳng" để điều khiển cơ thể ứng phó trong mục đích tự vệ, chẳng hạn như làm mắt nhắm lại tránh bụi lọt vào, hoặc khiến đôi chân nhảy né một cành cây rơi xuống. Các tác nhân gây stress được giới khoa học kể ra chính là những cảnh khổ (gồm cả những cảnh mất mát những sự vật ưa thích) mà Phật giáo đã mô tả. Những nghiên cứu này cũng cho thấy tình trạng stress hay khả năng ứng phó với các tác nhân gây stress hầu như khác nhau từng người tùy theo quan niệm sống, tùy trường hợp và sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.
Xét thực tế, các tác nhân gây stress - tức những cảnh khổ thế gian - làm cho khả năng ứng phó của con người mạnh lên hơn là yếu đi, nghĩa là tôi luyện chúng ta có được một cái nhìn bao quát hơn về cuộc đời và một khả năng thích nghi ứng hợp với mọi hoàn cảnh, chẳng khác gì cảnh địa ngục giúp chúng sinh hồi đầu tỉnh ngộ, biết sống tốt lành hơn.
Lịch sử cho thấy cơ thể con người có một khả năng thích nghi to lớn để có thể phát triển trong môi trường thiên nhiên và thực hiện các nhu cầu bản thân một cách hiệu quả. Qua nhiều triệu năm tiến hóa, loài người có trí tuệ (Homo sapiens) vẫn sống sót trong những cảnh đổi thay khí hậu khốc liệt hoặc những điều kiện sinh hoạt cực kỳ khốn khó. So với ngày nay, dường như khả năng ứng phó với các cảnh khổ của tổ tiên chúng ta mạnh mẽ hơn nhiều, nhưng cũng cần biết cách sống và tính chất cảnh khổ ngày xưa cũng khác bây giờ. Ðể xác minh, ta có thể nhìn vào những thay đổi chính của điều kiện sống từ đầu thế kỷ 20 đến nay, một số thay đổi gọi là "tiến bộ" đã làm tăng sức ép kinh tế và nỗi mong chờ vật chất, gây ô nhiễm môi trường và giảm đáng kể chất lượng của thực phẩm. Chính đây là những nguyên nhân sâu xa khiến khả năng ứng phó cảnh khổ của con người bị biến đổi theo chiều suy thái và stress không còn là sự căng thẳng tinh thần tự nhiên, mà trở thành "chấn thương tâm lý" một sự khủng hoảng dẫn đến nhiều hệ quả nghiêm trọng cho cá nhân gia đình và xã hội.
Ðể hiểu rõ hơn ta có thể xem xét một số khía cạnh trong các chức năng của cơ thể con người. Cơ thể được cấu tạo với một loạt các hóa chất rất phức tạp và thường xuyên biến đổi trong lúc thực hiện nhiều công việc khác nhau như cử động, tiêu hóa, bài tiết, hô hấp, giải độc, v.v..., cũng như để đáp ứng những nhu cầu của đời sống. Tuy nhiên, những biến đổi này cần phải được duy trì trong những giới hạn hay tỉ lệ quân bình nào đó, vì nếu một trong những cơ chế quân bình nội môi này bị biến đổi thái quá, nghĩa là bị rối loạn, bị mất quân bình, sẽ khiến người ta dễ cảm thụ những tác nhân bên ngoài như bị nhiễm trùng hoặc mắc các bệnh khác, cũng như dễ bị rối loạn cảm xúc, dễ "bị stress". Các yếu tố làm nội môi mất quân bình gồm nhiều dạng chồng chéo nhưng có thể tạm phân thành hai loại: thuộc sinh lý và thuộc tâm lý. Những yếu tố thuộc sinh lý gồm có ăn uống sai lầm, chơi bời trác táng, dùng ma túy, lạm dụng hóa dược, các chất phụ gia tổng hợp trong thực phẩm cùng các độc tố (ô nhiễm) trong không khí và trong nước uống hằng ngày. Những yếu tố thuộc tâm lý gồm có lòng tự ái quá đáng, sự kiêu ngạo, nỗi giận hờn hoặc thù ghét bị đè nén (uất hận), mong ước hão huyền (ảo tưởng), nhận thức lệch lạc về bản thân và xã hội, v.v...
Như vậy, sống trong thế gian đầy cảnh khổ, nhất là trong thời buổi hiện ney, khi mà các tác nhân gây stress có mặt khắp nơi không thể tránh khỏi, muốn khỏi khổ chúng ta cần tạo cho mình một tâm tư trong sáng, bền vững cùng với một thể chất khỏe mạnh, dẻo dai bằng cách tu dưỡng đúng phép, để có thể ứng phó linh hoạt với mọi cảnh ngộ.
Chân Phương
Trang MỤC LỤC
Trang chính