BÁT CƠM VU LAN VÀ ÐẠO SỐNG.
Chân Phương & Vương Tử
Kinh Vu Lan Bồn kể lại người mẹ tội lỗi của ngài Mục Kiền Liên khi nhận được bát cơm thì sợ người khác giành giật nên lấy tay trái mà che, dùng tay phải mà vốc, nhưng cơm vừa vào miệng đã hóa thành than lửa. Nếu ai lưu tâm quan sát sẽ thấy cảnh ấy không chỉ có trong cõi địa ngục, ngạ quỷ, mà ngay trên thế gian này có biết bao ngưòi chịu đớn đau thê thảm hơn nhiều; món ăn thức uống của họ không chỉ hóa ra than lửa thiêu đốt ruột gan, mà còn biến thành độc dược hủy hoại sự sống.
Theo kinh cơm biến thành lửa do lòng người ăn tham lam độc ác; và trên thế gian cũng vậy, món ăn thức uống hóa ra độc dược là do tâm người thọ dụng vọng tưởng, vô minh. Người ta thường ăn vì đến giờ phải ăn hay tưởng mình đói, hoặc thèm muốn mà ăn mà uống, hoặc cố nuốt cho xong bữa, hoặc ăn uống một cách máy móc vì thấy ngon thấy đẹp hoặc do người khác nói sao làm vậy. Dường như rất ít ai chịu khó lắng lòng để thấu hiểu giá trị của miếng ăn cũng như biết cách ăn uống thế nào là đúng phép.
Tục ngữ có câu: "Trời đánh tránh bữa ăn" đã nói lên được sự thiêng liêng của bữa ăn, cũng như các tôn giáo lớn đều dạy chúng ta không những phải kính trọng miếng ăn, mà còn phải tỏ lòng biết ơn, tạ ơn khi ăn nữa Ðức Phật có dạy: "Mạng nhờ ăn còn sống, đạo nhờ ăn mà còn"; Kinh Upanishad của Ấn giáo cũng viết: "Mọi sinh vật sinh ra từ thức ăn, sống nhờ thức ăn, chết lại quay về thức ăn. Chính thức ăn là cội rễ của vạn vật; và một trong bảy bí tích quan trọng của Thiên Chúa giáo là lễ rước mình Chúa, máu thịt Chúa được tượng trưng bằng miếng bánh mộc mạc và giọt rượu tinh nguyên, bởi Chúa là sự sống, mà miếng ăn ngụm uống là nguồn sống nuôi dưỡng chúng ta. Thật đáng kính biết bao các bậc Chánh giác mới có đủ sự sáng để soi tỏ đến chỗ nhiệm màu ấy của sự sống và truyền trao cho con người. Nhưng tiếc thay, con người dần dần quên mất chỗ linh quý của các bữa ăn, biến thành việc làm máy móc hằng ngày và lợi dụng sự ăn uống để thỏa mãn tấm lòng tham dục, nên phải mất đi cảnh cực lạc, thiên đàng hoặc phải đọa vào ba đường ác.
Muốn biết được điều này cũng chẳng phải tìm hiểu nhiêu khê, mà chỉ cần khi ăn chịu khó nhai kỹ và lắng lòng cảm nghiệm. Và chính khi lắng lòng để cảm nghiệm hương vị và tác dụng của thức ăn cũng là lúc làm lòng ta tự tịnh tự định mà ta không hay, các đà sống máy móc đầy căng thẳng hay lăng xăng thảng thốt, và mở toang lớp màn dày đặc che bịt tâm thức đã biến cuộc đời thành cảnh túy sinh mộng tử, đã biến con người thành cái quay búng sẵn xoay tít theo những hoàn cảnh bên ngoài và những dục vọng đen tối bên trong, theo thói quen hay định kiến. Chính lúc ấy ta mới ngộ chỉ mỗi miếng ăn cũng gom đủ thiên đàng hay địa ngục.
Cũng cần biết, các tôn giáo đã chia thức ăn ra làm hai loại thanh khiết và ô uế, được dùng và cấm kỵ. Theo đó, thức ăn thanh khiết giúp người tín đồ lành mạnh, giữ đúng chánh đạo tiến tới Thánh, Phật; trái lại, thức ăn ô uế sẽ làm suy yếu thân tâm và biến ra ma ra quỷ. Bởi vậy, nhiều tín đồ tôn giáo ngày nay khi lâm bệnh, xét thấy mình vẫn giữ nguyên giới luật, trì chí tu hành và ăn chay hay ăn kiêng, thì đổ cho nghiệp quả hay thiên ý, mà không biết cách sinh hoạt hằng ngày của họ đã có phần mất điều hòa, thêm vào đó những món ăn thức uống họ thường dùng không còn "thanh khiết" thiên nhiên như thời xưa, mà đã trở thành "ô uế" do tinh chế và vấy nhiễm vô số hóa chất nhân tạo độc hại.
Như vậy, thức ăn trong thế giới ngày nay có thể sánh với bát cơm hóa lửa ngày xưa. Nhưng một khi đã quay tâm hồi hướng, thức ăn thanh khiết đựng trong cái bồn có Phật chứng giám sẽ giúp người thọ khổ được giải thoát. Thức ăn Vu Lan Bồn khiến ta nhớ lại bữa cơm của Bồ Tát Duy Ma Cật đem về từ nước Chúng Hương, cõi Phật Hương Tích để dâng cúng cho các đại đệ tử của Ðức Phật Thích Ca, mùi thơm xông khắp thành Tỳ Da Ly. Các vị Bồ Tát, Thanh Văn từ ngày ăn cơm đó thân thể nhẹ nhàng vui vẻ, khắp người thoảng ra mùi hương cây cỏ ở non nước Chúng Hương.
Bữa cơm thơm thảo của Duy Ma Cật hay bữa ăn Vu Lan Bồn dành cứu độ thân mẫu Mục Kiền Liên tương đối gần gũi và có thể cảm nhận được hương vị phần nào của nó: cả đến phép Tâm Trai của Trang Tử là giữ cho lòng hư không để tiếp vật xử thế, an thời xử thuận cũng vẫn còn có thể cảm hiểu được đôi chút, chứ đến năm món ăn của Bồ Ðề Ðạt Ma có lẽ chúng ta ít ai nếm được hương vị, đó là:
- Pháp hỷ thực: Ăn thức vui của Pháp, tức là trì giới với tất cả sự hiểu biết sâu xa thích thú.
- Thiền duyệt thực: Ăn thức ngon của Thiền, tức là trong người học lọc sạch, thân và tâm vui đẹp
- Niệm thực: Ăn thức ngon của Niệm, tức là thường niệm thanh tịnh.
- Nguyệt thực: Ăn thức ngon của Nguyện, tức là trong lúc đi, đứng, nằm, ngồi luôn phát nguyện lành.
- Giải thoát thực: Ăn thức ngon của Giải Thoát, tức là tâm thường giải thoát, chẳng nhuốm bụi tục.
Tuy nhiên, đối với Phật giáo, hương vị thơm lành của thức ăn không chỉ có người ăn phải cảm, mà ngay cả người nấu ăn cũng cần chú tâm tạo gợi. Trong tập "Thiện Dưỡng Giáo Huấn" (Tenzo Kyokun), sách dạy nấu ăn trong Thiền viện, Thiền sư Ðạo Nguyên (Dogen) có viết: "Ðã là người tu Thiền thì không được phép hững hờ với thức ăn mình dùng, mà còn phải chú tâm vào việc sửa soạn bữa ăn nhất là giữ oai nghiêm thân ý trong thời gian này. Ðây chính là một trong những phương pháp giáo hóa của Thiền tông và là bài thực tập cựa kỳ quan trọng. Vị Hỏa đầu sư có phận sự nấu nướng làm sao cho thức ăn tạo thuận lợi cho việc tu hành. Nhà bếp là phòng chế thuốc bồi dưỡng sức khỏe và là nơi tạo ra cá vị Phật".
Như vậy, mặc dù bữa cơm ngoài tính chất thiêng liêng còn có ý vị của một tác phẩm nghệ thuật, là một bức tranh đẹp, một bài thơ hay thể hiện trí tuệ của người làm ra nó; nhưng miếng ăn chỉ là phần thô của Ðạo Sống, là bước khởi đầu, là phương tiện đưa dẫn chúng sinh đến cõi vô biên vô tận theo hướng rọi soi của tâm giác ngộ. Và chỉ có giác ngộ sự sống, chúng ta mới biết được cái ý vị của nhân sinh, mới bắt đầu tự chế, tự chủ, tự giác, tự tri, từ đó mới có thể bước vào cõi tự do tự tại.
Thế nên Tu Dưỡng và Tu Chứng có cùng một gốc, sự Sống và sự Sáng nằm trong một nguồn, hiểu được đạo Sống thì chẳng ngại gì mà không ăn bánh của Vân Môn, uống trà của Triệu Châu. Bởi miếng ăn không những là diệu dược nuôi thân, mà còn là diệu pháp để phá trừ phiền não.
Chân Phương & Vương Tử
Trang MỤC LỤC
Trang chính