YÊU LÀ THỦY CHUNG

TRÍ TÀI

            Người Ba Lan thường nhắc đến nàng Catarin Zenelonca như biểu trưng của lòng thủy chung. Được tin chồng mình bị vua Thụy Điển là báo huynh tống ngục, Catarin Zenelonca xin được ngồi tù với chồng. Nàng nói về chồng mình như sau :

            -“Dù vô tội hay có tội, chàng vẫn mãi mãi là chồng của tôi”.

            Nhà vua làm đủ mọi cách để thuyết phục nàng bỏ chồng. Nhưng Catarin Zenelonca đã rút chiếc nhẫn từ trên ngón tay mình trao cho nhà vua và xin ông đọc dòng chữ được ghi khắc trên đó. Quả thực, nhà vua đã sửng sốt khi đọc thấy ba chữ : “cho đến chết”. Ông đành để cho người thiếu phụ được ngồi tù với chồng. 17 năm sau khi nhà vua băng hà hai người mới được tự do.

            LỜI BÌNH :

            Trong tình yêu đích thực không có cân lường đo đạc. Có tính toán hơn thiệt thì không còn tình yêu, thước đo của tình yêu chính là sự không lường. Biết phục vụ mà không bị thương tích, biết sẵn sàng bị thua thiệt mà không cần một phần thưởng nào khác hơn là biết rằng : “Sống đúng với lòng mình!” Đó là một tình yêu cao thượng của thế gian, có thủy có chung.

            Còn “yêu” theo tinh thần Phật giáo thì sao?

            “Một lần tại Kỳ Viên tinh xá, vua Pasenadi đến thăm Đức Phật một mình, không có hoàng hậu và công chúa đi theo. Vua cũng không đem theo một vị văn quan hay võ quan nào. Ngài để xe và thị vệ ngoài cổng tu viện và đi bộ vào một mình. Vua được Phật tiếp trước chiếc am lá của Phật. Sau khi an vị và trao đổi những lời thăm hỏi, vua hỏi Phật một cách trực tiếp:

            - Bạch Thế Tôn, có người nói rằng Ngài chủ trương không nên thương yêu, bởi vì càng thương nhiều thì càng lo lắng nhiều, càng thương nhiều thì càng sầu khổ nhiều, càng thương nhiều thì càng thất vọng nhiều. Trẫm nghĩ rằng điều đó có thể đúng, nhưng lòng trẫm vẫn không yên. Trẫm nghĩ nếu không có thương yêu thì cuộc đời sẽ khô khan và vô vị lắm. Xin Ngài giải tỏa những nghi nan ấy cho trẫm.

            Đức Phật nhìn vua rồi từ tốn dạy:

            - Đại vương! Câu hỏi của ngài rất hay và nhiều người sẽ được khai sáng nhờ câu hỏi này. Thương yêu có nhiều nghĩa, ta phải xét cho kỹ về bản chất của từng loại thương yêu. Cuộc đời rất cần đến sự thương yêu, nhưng không phải là thứ  thương yêu dựa trên căn bản của dục vọng, của đam mê và vướng mắc, của phân biệt và kỳ thị.

            Đại vương! Có một thứ tình thương mà cuộc đời rất cần đến, đó là lòng từ bi.

            Đại vương! Tình thương mà người đời thường nói tới là tình thương giữa cha mạe và con cái, giữa vợ và chồng, giữa những người trong cùng họ hàng, cùng thân tộc, cùng giai cấp, hoặc cùng quốc gia. Vì tình thương ấy còn dựa vào ý niệm “tôi” và “của tôi” cho nên bản chất của nó còn là sự vướng mắc và phân biệt. Người ta chỉ muốn thương cha của mình, thương mẹ của mình, thương chồng của mình, thương vợ của mình, thương con của mình, thương cháu của mình, thương họ hàng của mình, thương đất nước của mình, cho nên người ta còn vướng mắc và phân biệt. Vướng mắc cho nên lo lắng về những bất trắc có thể xảy đến dù chúng chưa xảy đến, vướng mắc cho nên phải gánh chịu sầu đau và thất vọng mỗi khi những bất trắc xảy đến. Phân biệt cho nên có thái độ kỳ thị, hờ hững và ghét bỏ đối với những người mình không thương. Vướng mắc và phân biệt đều là những nguyên nhân của khổ đau, khổ đau cho mình và cho người. Đại vương! Thứ tình thương mà muôn loài đang khao khát là lòng từ bi. Từ là thứ tình thương có thể đem đến an vui cho kẻ khác, Bi là thứ tình thương có thể làm vơi đi những khổ đau của kẻ khác. Từ và Bi là thứ tình thương không có điều kiện, không bắt buộc và không đòi hỏi bất cứ một sự đền đáp nào. Trong từ bi, người được thương không phải chỉ là cha ta, mẹ ta, vợ ta, chồng ta, con ta, huyết thống ta, giai cấp ta, quốc gia ta, … Kẻ được thương là tất cả mọi người và mọi loài. Trong Từ và Bi không có sự phân biệt ta và không ta, của ta và của không của ta. Vì không phân biệt cũng không có vướng mắc, Từ và Bi chỉ đem lại niềm vui và làm giảm đi nỗi khổ : Từ và Bi không gây lo lắng sầu khổ và thất vọng. Thiếu từ bi, cuộc đời sẽ khô khan, đau khổ và buồn chán như đại vương nói. Có từ bi, cuộc đời sẽ có an lạc, hạnh hphúc và vui tươi. Đại vương! Ngài là bậc nhân chủ cầm đầu cả một nước, dân chúng vương quốc ngài sẽ được thấm mhuần ân đức ngài nếu ngài tu tập được tâm từ và tâm bi.

            Vua cúi đầu suy nghĩ một lúc lâu. Sau đó, vua ngẩng lên hỏi Phật:

            - Trẫm có một gia đình để coi sóc, có một vương quốc phải chăm lo. Nếu trẫm không thương yêu gia đình của trẫm và dân chúng trong vương quốc của trẫm thì làm sao trẫm có thể coi sóc và chăm lo cho họ được? Xin Thế Tôn soi sáng điểm này cho trẫm.

            - Cố nhiên là đại vương phải thương yêu gia đình hoàng gia và phải thương yêu dân chúng của vương quốc. Nhưng tình thương yêu của đại vương có thể vượt khỏi phạm vi gia đình và vương quốc. Đại vương thương yêu và chăm sóc cho các hoàng tử và công chúa. Điều đó không ngăn cản việc đại vương có thể thương yêu và chăm sóc cho tất cả những người trẻ khác trong vương quốc như là thương yêu và chăm sóc cho chính con trai và con gái của đại vương. Nếu đại vương làm được như vậy thì tình thương hạn hẹp trở thành tình thương rộng lớn và đột nhiên tất cả những người trẻ tuổi trong vương quốc đều trở thành con trai, con gái của đại vương. Đó đích thực là tâm từ bi. Đây không phải là một điều quá lý tưởng. Đây là điều con người có thể thực hiện được, nhất là khi con người ấy có trong tay những phương tiện như đại vương. Nếu đại vương phát được nguyện lớn thì chắc chắn có thể làm được điều này.

            - Nhưng còn những người trẻ tuổi trong các vương quốc khác?

            - Không có gì ngăn cản đại vương thương yêu những người trẻ tuổi trong các vương quốc khác như con trai và con gái của ngài, dù những người này không nằm trong vùng cai trị của đại vương. Không phải vì thương yêu dân chúng của quốc gia mình mà mình không thể thương yêu dân chúng của các quốc gia khác.

            - Thương yêu như thế nào? Họ có nằm dưới quyền cai trị của mình đâu?

            Phật nhìn vua rồi nói:

            - Sự giàu thịnh và an ổn của một quốc gia không phải được tạo nên bởi sự nghèo hèn và loạn lạc của những quốc gia khác. Đại vương! Nền hòa bình và thịnh vượng lâu dài của một quốc gia chỉ có thể được xây dựng trên sự hòa hiếu giữa các quốc gia và ý hướng về một nền thịnh vượng chung. Nếu đại vương thật sự muốn cho vương quốc Kosala có hòa bình và những người trai trẻ trong vương quốc không phải xông pha nơi lửa đạn thì đại vương cũng phải giữ gìn làm sao cho các vương quốc kế cận cũng có hòa bình và để những người trai trẻ các xứ đó cũng khỏi phải xông pha trong vòng lửa đạn; chính sách ngoại giao và kinh tế của đại vương phải thực sự đi theo con đường của tâm từ bi thì đại vương mới có thể làm được chuyện này. Như vậy trong khi đại vương thương yêu và chăm sóc cho quốc gia Kosala, đại vương cũng chăm sóc cho các quốc gia khác như Magadha, Sasi, Videha, Sakya và Koliya.

            - Đại vương! Mới năm ngoái đây, sau khi về thăm gia đình và vương quốc Sakya, tôi và nhiều vị khất sĩ có tới du hóa ở Arannakutila, thuộc lãnh thổ của qúy quốc, sát chân núi Hy Mã Lạp Sơn. Ở đó, tôi đã suy nghiệm về một chính sách trị nước căn cứ trên nguyên tắc bất bạo động. Tôi thấy các vị quốc vương có thể cai trị nghiêm minh, đem lại an hòa và hạnh phúc cho muôn dân mà không cần sử dụng đến những biện pháp bạo động như chinh phạt, xử tử, giam hãm, tù đày v.v…, và tôi đã nói những điều này với phụ vương tôi, vua Suddhodana. Nhân tiện đây, tôi cũng xác định điều đó với đại vương. Làm nhà chính trị giỏi, đại vương có thể trị nước mà không cần đến những phương thức bạo động, nếu ngài biết un đúc và nuôi dưỡng từ bi.

            Vua thốt lên:

            - Thật là kỳ diệu! Thật là kỳ diệu! Chưa bao giờ trẫm được nghe những lời giáo huấn mới lạ và sâu sắc như thế! Ngài thật là bậc tôn qúy trên đời!

            Những điều Thế Tôn dạy, trẫm xin lãnh giáo để về chiêm nghiệm, bởi vì trẫm biết những lời dạy ấy có những chiều sâu cần phải khám phá. Bây giờ trẫm xin hỏi ngài một câu hỏi thật đơn giản. Thói thường, thì tình thương của người đời bao giờ cũng ẩn chứa khái niệm phân biệt và ít nhiều cũng mang tính chất đam mê và vướng mắc. Theo Thế Tôn thì thứ tình thương này có thể gây nên lo lắng, sầu khổ và thất vọng. Vậy nếu không thương như thế thì ta phải thương làm sao? Ví dụ trẫm đây, trẫm phải thương con cái của trẫm như thế nào để tránh được những lo lắng, sầu khổ và thất vọng?

            - Không ai cấm cản chúng ta thương yêu, nhưng ta phải biết quan sát để thấy được bản chất của tình thương chúng ta.

(Còn tiếp)