NÉT VĂN HÓA TRONG GIA ĐÌNH VIỆT NAM BÌNH AN HƯNG
Trải qua hàng ngàn năm, cuộc sống của loài người liên tục thay đổi và ngày càng phát triển; nhưng tuổi thọ của con người quá ngắn ngủi, vì thế sự sản sinh ra con cháu để tạo nên một thế hệ mới là một quy luật tất yếu của tạo hóa. Đồng thời sự hình thành một thế hệ mới sẽ nảy sinh một mối quan hệ mới: đó là quan hệ cha con-tình phụ tử.
"Sinh con rồi mới sinh cha". Đó là câu tục ngữ đã lưu truyền qua bao thế hệ người Việt Nam. Muốn lên được chức cha, mẹ thì phải sinh con, có con rồi mới được gọi là cha, là mẹ. Quan hệ cha con ở đây hiểu theo nghĩa rộng là quan hệ cha con và quan hệ mẹ con. Người Việt Nam nói riêng hay người phương Đông nói chung rất trân trọng tình phụ tử, tình mẫu tử, xem đây là thứ tình cảm thiêng liêng nhất. Không giống như văn hóa truyền thống phương Tây, một gia đình thường chỉ gồm một đến hai thế hệ, con cái lớn lên và tự lập, cha mẹ sau đó tự sống một mình hay vào các nhà dưỡng lão tập trung;văn hoá phương Đông mang một bản sắc độc đáo, thiên về tình cảm và mang tiếng nhân văn hơn.
Thực vậy, trong bất cứ một gia đình người Việt Nam nào, chúng ta đều nhìn thấy được mối quan hệ tình cảm khăng khít đầy bản sắc nhân văn của người phương Đông. Trong gia đình thường có ít nhất là hai thế hệ ông bà, cha mẹ, con cái, thậm chí có nhiều gia đình có thế hệ cháu, chắt (5 thế hệ), nếu ông bà có tuổi thọ cao. Các gia đình son trẻ của các cặp vợ chồng mới cưới thường vẫn sống chung với cha mẹ cho đến khi họ sinh con khỏe mạnh cứng cáp mới ra riêng. Nếu như họ ra riêng sớm hơn thì họ vẫn chịu một sự chi phối quan trọng của cha mẹ. Thậm chí khi các cặp vợ chồng đã trưởng thành trong cuộc sống họ vẫn được các bậc cha mẹ "tư vấn", "cố vấn" trong những công việc mang tính chất quan trọng. Vì vậy, chúng ta sẽ không lấy gì làm ngạc nhiên lắm khi thấy cảnh các quý vị đầu tóc bạc phơ tham khảo ý kiến của những bậc cao niên trưởng thượng, hoặc khi đọc những mẫu chuyện hiếu đạo của Lão Tử. Thuở thiếu thời có lẽ có lẽ chúng ta ít nhiều đã đọc qua những câu chuyện của nhị thập tứ hiếu, của các vị thánh hiền trong thất thập nhị hiếu, với những tình tiết vô cùng xúc động của những người con chí hiếu như Tăng Sâm, Nhan Hồi… Người Việt Nam ta cũng có những trang huyền sử về những người con đầy lòng hiếu đạo như Phạm Ngũ Lão, Trần Quốc Toản… Ngày nay, sự phát triển vượt bậc của khoa học kỹ thuật đã dẫn đến sự phân công lao động quá rành mạch và xã hội thời kỹ thuật số theo kiểu phương Tây, không nhiều thì ít đã làm xói mòn văn hóa xã hội gia đình người Việt Nam. Thế hệ con cái, cháu chắt vì mang nặng trọng trách lao động để đảm bảo cuộc sống trong gia đình, trước cuộc sống xô bồ hỗn độn và sự tha hóa của một số phần tử ăn chơi thác loạn, đã dần dần xem thường các bậc trưởng thượng tiền bối. Họ nghĩ rằng đi làm và mang tiền về nhà đối với cha mẹ, ông bà như thế là đủ, đảm bảo cuộc sống đầy đủ tiện nghi là đủ, lo ăn uống thuốc men để cha mẹ, ông bà sống lâu là đủ; mà họ quên rằng trong quan niệm phương Đông, người già cần sự quan tâm tình cảm của người trẻ, cần sự chăm sóc từng giây từng phút của người trẻ để sống vui vẻ trong quãng đời còn lại. Người già không cần vật chất hay danh vọng, mà họ chỉ cần con cái sống hạnh phúc trong một gia đình hòa thuận, "Trước không thảo, sao bà lão chẳng thèm". Tiếc thay, ngày nay một số thanh niên bị nhiễm thứ văn hóa lai căng ngoại lai, kết quả là rất nhiều nhà dưỡng lão tập trung mọc lên ở thành thị, nhiều vụ án đối xử ngược đãi cha mẹ ông bà và vô số vụ việc đại loại như thế xảy ra ở nông thôn. Thế mới biết "cha mẹ nuôi con không kể từng tháng từng ngày, con nuôi cha mẹ con kể từng giờ từng phút".
Tuy vậy, đó mới chỉ là thiểu số, xảy ra ở một số thành phần bất hảo hoặc có nhận thức kém, lệch lạc. Văn hóa gia đình Việt Nam vẫn còn mang đậm đà bản sắc nhân văn, vẫn còn là một điều đáng tự hào trong lòng người Việt Nam. Một điều trân trọng đáng gìn giữ, mọi người Việt Nam hãy xem trọng hiếu đạo trong cuộc sống thường nhật của mình, chớ để thiểu-thiểu số trở thành đại- đại đa số.
Lời Phật dạy :
"Những ai đền ơn bằng cách nuôi dưỡng, cúng dường cha mẹ với các của cải, vật chất, tiền bạc thời không bao giờ đủ để trả ơn cha mẹ. Nhưng này các Tỷ kheo, ai đối với cha mẹ không có lòng tin, khuyến khích, hướng dẫn, an trú vào thiện giới, đối với cha mẹ xan tham, khuyến khích, hướng dẫn an trú vào bố thí, đối với cha mẹ theo ác trí tuệ, khuyến khích hướng dẫn an trú vào trí tuệ. Cho đến như vậy, này các Tỷ kheo, là làm đủ và trả ơn đủ mẹ và cha"
(Tăng Chi Bộ kinh I)
(Tuần báo Giác Ngộ số 8/2000)
*** Chân thành cám ơn cô Quỳnh Hoa đã phát tâm đánh máy lại bài viết này.
(Lotus Productions, 12 tháng 8-2000)
Trang MỤC LỤC VU LAN(những bài mới)