BIẾT LẮNG NGHE

HẠNH THUYÊN

            Trong lời văn đối thú khi tự tứ an cư có đoạn : “Bạch Đại đức Tăng, hôm nay là ngày tự tứ, con cũng xin được tự  tứ, nếu thấy có tội, nghe có tôi, nghi có tội thì con xin sám hối”. Đây là tinh thần tiếp thu ý kiến của người khác nhằm sửa đổi, điều chỉnh lấy mình trong pháp môn tu tập của mỗi cá nhân khi kết thúc an cư. Ngoài xã hội, trong các tổ chức chi bộ Đảng, Nhà nước cũng đưa ra phê bình và tự phê bình nhằm thúc đẩy sự phát triển đoàn thể, hoàn thiện tổ chức. Việc làm này có thể nói là một sự tiến bộ; ngay từ thời Phật còn tại thế, đoàn thể Tăng già đã áp dụng nhằm củng cố xây dựng, hoàn thiện Tăng đoàn.

            Chúng ta biết rằng con người vốn dĩ “Tốt khoe xấu che”; nếu quan niệm này phát triển, mọi chỉ trích khen ngợi mà không chịu nghe những góp ý thì tổ chức đó sẽ dần dần không còn ai cộng sự, hợp tác, nhất là đó là tổ chức Phật giáo. Cho nên người làm công tác lãnh đạo phải biết lắng nghe để sửa đổi, điều chỉnh làm cho tổ chức vững mạnh. Sự độc đoán sẽ đi đến chuyên quyền, là mầm mống của sự suy yếu và đổ vỡ. Ông cha thường nói “Thuốc đắng dã tật, lời thật mích lòng” nhưng lại nói “Lời thật khó nghe nhưng có lợi cho việc làm” (trung ngôn nghịch nhĩ lợi ư hành); nếu ai cũng sợ đụng chạm với nhau, mất lòng nhau thì tinh thần đấu tranh cho lẽ phải, cho công bằng, cho chính nghĩa trong đoàn thể tổ chức sẽ bị triệt tiêu thì còn đâu là đạo lý ở đời? “Dĩ hoà vi quý” là thái độ tiêu cực, thiếu khí tiết của kẻ trượng phu, mà Nho giáo gọi “tiết tháo” của người quân tử; nó sẽ đưa con người đến “tám cũng ừ tư cũng gật”, biến những con người đó đi đến lòn cúi nhu nhược yếu hèn trước những bất công, không công bằng, thiếu đạo lý trong tổ chức đoàn thể, những biểu hiện này hoàn toàn xa lạ đối với Phật giáo. Tinh thần đạo Phật là BI, TRÍ, DŨNG – một tinh thần tích cực đầy đức tính khoan dung, sáng suốt nhưng không rơi vào nhu nhược yếu hèn, nó thể hiện bản sắc Phật giáo mà mỗi người con Phật đều thể hiện trong cuộc sống nếu muốn xây dựng và phát triển Giáo hội trong tương lai.

            Người lãnh đạo là người biết lắng nghe, người cộng sự là người biết góp ý chân tình đầy thiện chí nhằm giúp cho tổ chức tốt hơn, tránh xa được những biểu hiện cục bộ, bè phái, phe nhóm, địa phương, chỉ biết nghe “lời ong tiếng ve” của người tâng bốc mình, để vun quén cá nhân, mưu cầu lợi ích riêng tư, bị ru ngủ bởi tư tưởng bảo thủ chủ quan duy ý chí. Đây là con đường sai lầm cấm kỵ của người lãnh đạo; nếu rơi vào “tử huyệt” này, thì những con người nhiệt tình, có thiện chí sẽ khó mà cộng sự với chúng ta.

            Biết lắng nghe là một pháp môn tu tập nhưng đồng thời nó còn là phương pháp “đắc nhân tâm”. Nhìn lại quá trình phát triển của lịch sử nhân loại từ xưa đến nay đất nước bị ngoại xâm, triều đình thối nát sụp đổ, tổ chức suy tàn … đều do không biết lắng nghe.

            Trước những chuyển động không ngừng của nhân loại nói chung và nhân dân Việt Nam nói riêng, Phật giáo chúng ta đang đứng trước những cơ duyên và thử thách ở thế kỷ XXI, nếu các bậc tôn túc không biết lắng nghe thế hệ Tăng Ni Phật tử trẻ góp ý chân tình trong sự phát triển GHPGVN thì cơ duyên điều chỉnh phát triển Giáo hội bị bỏ qua và trước mặt PGVN là một thử thách về một tổ chức Giáo hội trong giai đoạn mới đứng trước hoàn cảnh lịch sử xã hội đã đổi thay, chúng ta đang đi vào giai đoạn tụt hậu vì thiếu hơi thở của thời đại.