NGHEÄ THUAÄT VAØ CHUÛ NGHÓA BIEÅU TÖÔÏNG

THÍCH THOÂNG PHAÙP

Nhö chuùng ta ñaõ thaáy roõ muïc ñích cao caû cuûa ñaïo Phaät, nhöõng lôøi daïy thaâm-dieäu cuûa Ñöùc Phaät ñöôïc aån chöùa trong caùc kinh khaùc nhau. Soá kinh naøy laø moät taïng kinh ñieån maø toâi tin chaéc raèng lôùn nhaát treân theá giôùi, khoâng coù moät boä saùch vaên chöông baùc hoïc naøo saùnh ñöôïc vôùi kinh taïng cuûa Phaät giaùo. Taïng kinh lôùn lao naøy coù moät coâng naêng raát thieát thöïc, maø muoán ñaït ñöôïc thì chuùng ta caàn phaûi hieåu saâu saéc yeáu lyù cuûa kinh; noäi dung cuûa kinh haøm chöùa baûn chaát thöïc söï cuûa taát caû caùc phaùp, cuûa ñôøi soáng vaø vuõ truï. Ñôøi soáng coù quan heä maät thieát vôùi chuùng ta, vuõ truï laïi coù lieân quan ñeán hoaøn caûnh soáng vaø moâi tröôøng soáng chung quanh chuùng ta. Thaät laø sai laàm neáu cho raèng giaùo lyù nhaø Phaät laø tröøu töôïng, bí aån vaø xa rôøi cuoäc soáng haøng ngaøy cuûa chuùng ta. Moãi chöõ, töøng caâu kinh ñeàu coù lieân heä chaët cheõ vôùi ñôøi soáng con ngöôøi trong theá giôùi vaø khoâng coùgì meâ tín nhö ngöôøi ta laàm töôûng. Giaoù lyù Phaät giaùo mang tính toaøn thieän, vaø muoán coù söï keát hôïp vôùi taát caû moïi ngöôøi thì phaûi vaän duïng ñeán söï saùng taïo cao ñoä. Caùch ñaây hôn hai ngaøn naêm, ñaïo Phaät ñaõ khôûi sinh ra moät höôùng ñi mang tính ngheä thuaät. Chaúng haïn, moïi danh töï vaø hình töôïng cuûa Ñöùc Phaät noùi leân ñöùc haïnh, trí tueä, naêng löïc, coâng ñöùc; caùc hình aûnh vaø töôïng cuûa chö vò Boà taùt bieåu töôïng cho söï tu döôõng coâng haïnh. Quyù Ngaøi ñaõ chæ daãn cho chuùng ta caùch aùp duïng Phaät phaùp vaøo ñôøi soáng haøng ngaøy ñeå ñem laïi coâng ñöùc cho chuùng ta. Bôûi vaäy, moïi ngöôøi ñeàu hoaøn toaøn coâng nhaän lôïi ích thieát thöïc cuûa ñaïo Phaät.

Ñoái vôùi Phaät giaùo Ñaïi thöøa ôû Trung Hoa, coù boán vò ñaïi Boà taùt bieåu tröng cho caáp ñoä tu taäp vaø chöùng ñaéc. Tröôùc heát laø Ñòa Taïng Boà Taùt. Baát luaän caùc hoaït ñoäng con ngöôøi; töø vieäc tu hoïc, nghieân cöùu Phaät phaùp, hay theá hoïc, söï thaønh töïu, söï hieän höõu cuûa con ngöôøi ñeàu gaén lieàn vôùi ñaïi ñòa, khoâng theå taùch rôøi. Con ngöôøi döïa vaøo ñaát vì söï sinh toàn. Aùo quaàn, thöïc phaåm, soáng vaø laøm vieäc, taát caû ñeàu phuï thuoäc vaøo saûn phaåm töø ñaát. Vaø nhö vaäy, ñaïi ñòa laø moät kho taøng voâ giaù daønh cho moïi loaøi. Chöõ "Ñòa" trong danh xöng cuûa Ngaøi Ñòa Taïng Boà Taùt töôïng tröng cho Taâm; chöõ "Taïng" coù nghóa laø kho baùu.

Giaùo lyù nhaø Phaät daïy chuùng ta tröôùc heát laø phaûi baét ñaàu tu taâm, chôn taâm cuûa chuùng ta ñöôïc bao phuû bôûi ñöùc haïnh vaø trí tueä voâ löôïng cuõng nhö chö Phaät vaø chö Boà taùt. Ngaøy nay, döôøng nhö chuùng ta ñaùnh maát ñöùc haïnh vaø trí tueä voán coù cuûa mình. Ñöùc Phaät daïy raèng nhöõng phaåm chaát ñoù chöa ñöôïc bieåu loä ra chöù khoâng maát ñi. Söï maát maùt taïm thôøi naøy laø do chuùng ta cöù maõi ñaém chìm trong tham chaáp, voïng töôûng, chöù beân trong chôn taâm cuûa chuùng ta khoâng heà coù voïng töôûng. Neáu ngöôøi coù voïng taâm, taø taâm, thì ñaáy khoâng phaûi laø taâm chôn thaät. Con ngöôøi ai cuõng coù caùi taâm chôn thaät naøy, tu haønh ñôn giaûn laø ñeå laøm loä roõ caùi taâm chôn thaät naøy ra. Bôûi theá, muïc ñích ñaàu tieân cuûa chuùng ta trong vieäc tu taäp laø phaù tan maøn che vaø quaùn chieáu vaøo kho baùu cuûa chôn taâm mình. Noùi caùch khaùc, Ñöùc Phaät daïy chuùng ta khoâng neân tìm caàu beân ngoaøi maø neân tìm ngay trong noäi taâm cuûa mình.

Boà taùt Ñòa Taïng laø moät ñieån hình cho ñaïo laøm con, kinh Ñòa Taïng coù noùi veà haïnh hieáu, laø ñieàu cô baûn maø moïi ngöôøi chuùng ta muoán laøm ngöôøi toát thì phaûi baét ñaàu töø haïnh hieáu naøy. Loøng nhaân töø cuûa cha meï chuùng ta thaät quaù saâu daøy, töø vieäc sinh ta ra cho ñeán vieäc nuoâi döôõng, daïy doã, khoâng theå naøo keå xieát ñöôïc. Thöïc hieän ñaïo laøm con vaø chaêm lo cho cha meï voán laø traùch nhieäm caên baûn cuûa chuùng ta, khoâng chæ baèng vaät chaát maø coøn baèng tinh thaàn nöõa. Chuùng ta phaûi thöôøng xuyeân aáp uû nhöõng nguyeän voïng maø cha meï mong muoán nôi chuùng ta; ñaây laø ñieàu khoù nhaát. Cha meï haèng mong con caùi phaûi coù ñöùc haïnh, soáng thieän vaø thaønh coâng treân ñöôøng ñôøi. Noùi khaùc ñi, chuùng ta phaûi soáng vaø laøm vieäc sao cho toát ñeå cha meï haõnh dieän, töï haøo veà chuùng ta. Do vaäy, ñeå haïnh hieáu ñöôïc vieân maõn laø trôû thaønh Phaät. Chuùng ta baét ñaàu tu döôõng ngay töø baây giôø, ngay ôû ñaây, nuoâi döôõng vaø laøm thaêng hoa loøng hieáu haïnh, quyù troïng taát caû moïi loaøi chuùng sanh.

Vò Boà taùt thöù hai, ñoù chính laø Ngaøi Quaùn Theá AÂm. Ngaøi laø hieän thaân cuûa loøng ñaïi töø ñaïi bi. Chuùng ta toân troïng cung kính Boà taùt Quaùn Theá AÂm, ñieàu ñoù noùi leân yù nghóa gì ? YÙ nghóa laø chuùng ta ñöôïc nhaéc nhôû thöôøng xuyeân laøm caùc ñieàu laønh, laáy taâm ñaïi töø ñaïi bi cuûa mình ra ñoái xöû vôùi taát caû moïi ngöôøi, ñem loøng thöông yeâu, giuùp ñôõ ñeán vôùi chuùng sanh.

Ngaøi Vaên Thuø Sö Lôïi laø vò Boà Taùt thöù ba, bieåu hieän cho ñaïi trí tueä vaø lyù trí, nhaéc nhôû chuùng ta haõy tu döôõng vaø giao haûo vôùi moïi ngöôøi vôùi söï chu toaøn traùch nhieäm, boån phaån vaø loøng hieáu thaûo. Moïi söï phaûi caàn ñeán trí tueä, ñöøng ñeå taâm dao ñoäng.

Thöù tö laø Ñaïi Haïnh Phoå Hieàn Boà taùt. Ngaøi laø bieåu töôïng cho söï thöïc haønh tu taäp chôn taùnh; aùp duïng trí tueä, töø bi, hieáu haïnh vaøo ñôøi soáng haøng ngaøy. Neáu ngöôøi naøo hoaøn toaøn ñi ñuùng loä trình cuûa Ngaøi Phoå Hieàn thì ngöôøi ñoù chaéc chaén seõ thaønh Phaät.

Phaät giaùo chæ roõ cho chuùng ta caùch soáng hoøa hôïp vôùi ñôøi soáng chôn nhö vaø vôùi vaïn höõu. Noùi caùch khaùc, chuùng ta neân soáng moät ñôøi soáng thieän gioáng nhö nhöõng ñieàu giaùo huaán cuûa chö Phaät vaø Boà taùt. Ñoù laø nhöõng lôøi daïy chí thieát, ñuùng ñaén, hoaøn thieän vaø chaân thaät. Muoán thöïc haønh theo ñaïo Phaät, chuùng ta neân baét ñaàu tu taäp nhöõng ñieàu sau :

    1. Caàn toân kính, bieát ôn cha meï, thaày toå vaø caùc baäc toân tuùc.

    2. Theå hieän ñaïi bi taâm.

    3. Tröôûng döôõng trí tueä.

    4. Taâm cao thöôïng, quaûng ñaïi.

Boán ñieàu treân coù theå tu daàn töø thaáp ñeán cao, cuõng coù theå thöïc haønh cuøng luùc. Chaúng haïn, loøng hieáu thaûo vôùi cha meï bao haøm töø bi, trí tueä. Trí tueä laïi goàm caû loøng hieáu thaûo vaø töø bi. Khi ñaõ coù moät söï hieåu bieát cô baûn veà ñaïo Phaät, chuùng ta aùp duïng Phaät phaùp vaøo ñôøi soáng haøng ngaøy nhö theá naøo ? Tröôùc heát, chuùng ta caàn tìm hieåu xem chö Phaät vaø Boà taùt hieän thaân moãi Ngaøi ñeàu bieåu tröng cho moät phaåm haïnh gì. Neáu khoâng ñöôïc yù nghóa naøy thì ñaïo Phaät seõ bò chìm ñaém trong meâ tín vaø chuùng ta khoâng theå nhaän chaân ñöôïc lôïi ích cuûa Phaät phaùp. Trong taát caû caùc kinh ñieån cuûa nhaø Phaät ñeàu noùi leân caùc phaåm haïnh, ñöùc tính cao ñeïp vaø caùch tu taäp; do ñoù, chæ caàn hoïc moät kinh thoâi laø cuõng caûm thaáy ñaày ñuû. Chuùng ta caàn phaûi bieát caùch hieåu vaø vaän duïng yù kinh moät caùch ñaày ñuû vaø kheá hôïp. Ngay giöõa chính ñieän cuûa moät töï vieän, thöôøng thôø töôïng cuûa moät vò Phaät vaø hai vò Boà taùt, töôïng tröng cho thöïc taùnh cuûa chuùng sanh vaø khaû naêng taïo laäp coâng ñöùc trong baûn taâm voán coù cuûa hoï; moät khiaù caïnh tieâu bieåu cho trí tueä vaø maët kia laø söï tu taäp, thöïc haønh. Neáu ôû giöõa thôø Ñöùc Boån sö Thích Ca Maâu Ni thì ôû hai beân Ngaøi thôø töôïng cuûa Ñaïi Trí Vaên Thuø Sö Lôïi Boà Taùt vaø Ñaïi Haïnh Phoå Hieàn Boà taùt, töôïng tröng cho trí tueä vaø söï vaän duïng, thöïc haønh trí tueä. Nhö vaäy, söï hieåu bieát vaø thöïc haønh phaûi ñi ñoâi vôùi nhau. Neáu thôø Tam Thaùnh cuûa Taây phöông Tònh ñoä vôùi Ñöùc Phaät A Di Ñaø ôû giöõa, thì hai beân Ngaøi seõ laø Quaùn Theá AÂm Boà Taùt vaø Ñaïi Theá Chí Boà taùt, töôïng tröng cho töø bi, trí tueä, baûn taâm saün coù cuûa moïi chuùng sanh, laø söï bieåu töôïng toaøn veïn cho voâ löôïng thoï vaø voâ löôïng quang. Do ñoù, moät laàn nöõa, chuùng ta nhaän thöùc roõ ñaïo Phaät laø moät neàn giaùo duïc con ngöôøi ñi ñeán choã hoaøn thieän. Nhöõng lôøi giaùo huaán thaäm thaâm vi dieäu aáy aån chöùa trong danh xöng cuûa chö Phaät vaø chö Boà taùt. Chaúng haïn, teân cuûa Ñöùc Boån sö Thích Ca Maâu Ni Phaät noùi leân yeáu lyù cuûa neàn giaùo duïc Phaät giaùo. "Thích Ca" coù nghóa laø loøng töø, laø nhaân tính. "Maâu Ni" coùnghóa laø thanh tònh taâm. Lôøi daïy aån chöùa trong hai ñöùc tính quyù baùu aáy laø nhaát quaùn, bôûi vì ngöôøi ñôøi thieáu töø bi vaø thöôøng vò kyû, taâm chuùng sanh thöôøng khoâng ñöôïc thanh tònh, thöôøng ñaém chìm trong voïng töôûng, tham saân si vaø voâ minh. Do vaäy, maø ngöôøi xuaát gia thöôøng laáy hoï cuûa Ñöùc Phaät Thích Ca Maâu Ni, ñeå nhaéc nhôû thöïc haønh toát caùc ñöùc tính treân. Moãi khi chuùng ta chieâm ngöôõng caùc töôïng Phaät vaø Boà taùt, tröïc nhaän ñöôïc yù nghóa qua bieåu töôïng, chuùng ta seõ hieåu hoaøn toaøn muïc ñích toái thöôïng qua nhöõng lôøi daïy cuûa chö Phaät.

Trong moät soá chuøa, chuùng ta thöôøng thaáy thôø töôïng cuûa Boà taùt Di Laëc, chung quanh laø boán vò Thieân Hoä vöông, Ñöùc Di Laëc Boà taùt töøng ñöôïc bieát ñeán laø hieän thaân cuûa an laïc, haïnh phuùc, ôû veà phöông Taây. Ngaøi coù moät nuï cöôøi nôû roäng töôïng tröng cho nieàm hyû laïc, buïng to lôùn töôïng tröng cho loøng khoan dung ñoä löôïng vaø taâm quaûng ñaïi. Ñieàu naøy noùi leân yù nghóa ñoái vôùi moïi ngöôøi phaûi coù söï hoaø hôïp, thöông yeâu, vui veû, khoâng neân phaân bieät. Boán vò Thieân Hoä beân caïnh coøn goïi laø Hoä phaùp, mang yù nghóa daïy chuùng ta caùch töï baûo veä, hoä trì chính mình.

Ñoâng Phöông Hoä Phaùp bieåu tröng cho söï thöïc hieän ñaày ñuû boån phaän vaø traùch nhieäm cuûa mình, khoâng maøng ñeán danh lôïi, ñòa vò. Tay Ngaøi caàm moät caây ñaøn maø daây cuûa noù khoâng ñöôïc caêng quaù vì seõ bò ñöùt; cuõng khoâng ñöôïc chuøng quaù vì aâm thanh phaùt ra khoâng ñöôïc hay; daây ñöôïc caêng vöøa phaûi thì aâm thanh môùi hay. Ñieàu naøy noùi roõ raèng, chuùng ta phaûi ñi theo Trung ñaïo; ñoái xöû vôùi moïi ngöôøi hay gaëp phaûi nhöõng vaán ñeà trong cuoäc soáng, chuùng ta phaûi coù thaùi ñoä nhu thuaän, hôïp lyù. Moãi moät caù nhaân ñeàu hoaøn thaønh ñaày ñuû boån phaän vaø traùch nhieäm cuûa mình thì quoác gia seõ ñöôïc phoàn thònh.

Nam Phöông Hoä Phaùp töôïng tröng cho söï tu döôõng vaø phaùt taán thöôøng nhaät. Tay phaûi cuûa Ngaøi caàm moät thanh kieám töôïng tröng cho trí tueä vaø tay traùi cuûa Ngaøi caàm moät caùi chuoâng bieåu tröng cho söï toaøn trí. Ñieàu aáy noùi raèng con ngöôøi caàn phaûi duøng trí tueä trong vieäc caàu giaûi thoaùt vaø thanh kieám noùi leân ñieàu caàn phaù tan taát caû phieàn naõo.

Tieáp theo laø Taây Phöông vaø Baéc Phöông Hoä Phaùp töôïng tröng cho tieán trình Vaên Tö Tu, nghieân cöùu vaø du hoïc phöông xa. Hai Ngaøi nhaéc nhôû chuùng ta hoaøn thaønh toát coâng vieäc cuûa mình, tu taäp thieän nghieäp, haõy xem kyõ mình chôù nhìn loãi ngöôøi. Taây Phöông Hoä Phaùp töôïng tröng cho söï quaùn chieáu saâu roäng; moät tay Ngaøi naém moät con roàng hoaëc moät con raén töôïng tröng cho voâ thöôøng; tay kia caàm moät xaâu chuoãi haït töôïng tröng cho chaùnh phaùp. Con ngöôøi chuùng ta cuõng nhö caùc hieän töôïng söï vaät trong xaõ hoäi, trong vuõ truï naøy ñeàu chòu söï bieán ñoåi thöôøng xuyeân, chuùng ta caàn phaûi quan saùt ñeå hieåu saâu saéc vaán ñeà naøy ñeå coù moät nieàm tin vöõng chaéc vaøo chaùnh phaùp vaø môùi coù theå ñieàu khieån "con roàng hoaëc raén" naøy. Baéc Phöông Hoä Phaùp caàm moät caây duø ñeå ngaên che chuùng sanh thoaùt khoûi traàn caáu. Ñieàu naøy nhaéc nhôû chuùng ta laø giöõa moät xaõ hoäi ñaày phöùc taïp roái ren, chuùng ta phaûi bieát caùch giöõ gìn thaân taâm mình ñöôïc thanh tònh, khoâng bò nhieãm oâ tha hoùa. Töø nhöõng neùt bieåu tröng qua caùc pho töôïng naøy, chuùng ta coù theå thaáy ñöôïc khía caïnh ngheä thuaät trong vieäc giaùo duïc Phaät hoïc laø chaân myõ. Neáu cho raèng töôïng cuûa quyù Ngaøi chæ ñeå thôø cuøng maø thoâi thì thaät laø ñaùng tieác cho nhöõng ngöôøi aáy vaø thaät laø sai laàm nghieâm-troïng.

(Trích dòch töø cuoán "To understand Buddhism" cuûa HT. Tònh Khoâng–Australia-1996)

(Tuaàn baùo Giaùc Ngoä)


bullets08.gif - 0.2 K Trang MUÏC LUÏC
bullets08.gif - 0.2 KTrang chính