Anh quoác (England), moät quoác gia quaân chuû laäp hieán naèm ôû phía Taây-Baéc chaâu AÂu. Dieän tích 244.046 km², daân soá 59 trieäu ngöôøi (thoáng keâ naêm 1994). Cuoäc caùch maïng kyõ thuaät vaøo giöõa theá kyû 17 ñaõ ñöa Anh quoác trôû thaønh nöôùc tö baûn phaùt trieån sôùm nhaát ôû chaâu AÂu. Tröôùc cuoäc Ñaïi chieán theá giôùi laàn thöù hai, Anh laø moät Ñeá Quoác coù nhieàu thuoäc ñòa ôû caùc chaâu luïc. Laõnh thoå khoái ñeá quoác Anh roäng 34,6 trieäu km², daân soá 700 trieäu ngöôøi. Sau Theá chieán thöù II (1939 - 1945), tröôùc phong traøo giaûi phoùng daân toäc, ñeá quoác Anh ñaõ nhanh choùng tan raõ. Hieän nay chæ coøn moät soá ít thuoäc ñòa vaø laõnh thoå phuï thuoäc, phaàn lôùn laø caùc ñaûo. Teân goïi ñaày ñuû laø Vöông Quoác Lieân hieäp Anh vaø Baéc Ailen.

Phaät giaùo phaùt xuaát töø mieàn Ñoâng-Baéc AÁn Ñoä vaøo TK thöù 6 tröôùc Taây lòch. Sau ñoù ñöôïc truyeàn baù ñeán vuøng Taây Baéc AÁn, nôi coù söï giao löu vôùi chaâu AÂu. Vaøo TK thöù 3 tröôùc TL, Hoaøng ñeá Asoka, moät oâng vua Phaät töû vó ñaïi nhaát theá giôùi, ñaõ gôûi nhieàu ñoaøn truyeàn giaùo ñeán vuøng Taây Baéc vaø caùc laõnh thoå töï trò nhö Xiri, Ai Caäp, Macedonia Cyrene vaø Epirus. Tuy nhieân, chöa coù moät baèng chöùng thoûa ñaùng naøo veà vieäc nhöõng maät söù truyeàn giaùo ñeå laïi nôi hoï ñaõ löu truù. Nhöng Con ñöôøng Tô luïa baêng qua Bactria ñeán chaâu AÂu, nhöõng caâu chuyeän veà sau ñöôïc tìm thaáy trong saùch cuûa Aesop vaø La Fontaine, ñaõ khaúng ñònh ñöôïc moái giao löu giöõa Ñoâng vaø Taây trong nhöõng ngaøy ñaàu.

Phaät Giaùo (PG) ñöôïc truyeàn ñeán Anh quoác vaøo nhöõng naêm 70 cuûa TK 19 qua moät soá hoïc giaû chaâu AÂu. Moät trong nhöõng hoïc giaû ñaàu tieân ñoù laø oâng A. Csoma De Koros (1784 - 1842) ngöôøi Hungari, ñaõ daønh nhieàu naêm nghieân cöùu ngoân ngöõ vaø toân giaùo ôû mieàn Baéc AÁn Ñoä, roài ñem nhöõng hieåu bieát cuûa mình coáng hieán cho ngöôøi chaâu AÂu. Trong thôøi gian naøy, moät ngöôøi Anh khaùc, oâng Brian Hodgson, nhaân vieân thuoäc ñòa Anh taïi Nepal, trong 20 naêm, oâng ñaõ thöïc hieän ñöôïc moät boä söu taäp lôùn veà kinh Phaät baèng chöõ Sanskrit cheùp tay treân laù boái vaø oâng ñaõ taëng noù cho nhieàu thö vieän lôùn treân theá giôùi. Baøi vieát cuûa oâng veà PG ôû Nepal ñöôïc xuaát hieän laàn ñaàu tieân treân tôø Royal Asiatic Society vaøo naêm 1830. Trong soá nhöõng ngöôøi cuøng laøm vieäc vôùi Hodgson luùc aáy coù Eugene Burnouf, ngöôøi Phaùp, cuõng vieát moät cuoán saùch giaùo khoa giôùi thieäu veà PG taïi AÁn Ñoä. Naêm 1850, baøi vieát cuûa Spence Hardy : "Ñôøi soáng tu vieän cuûa ngöôøi Phöông Ñoâng" (Eastern Monasticism), moät baøi töôøng thuaät chi tieát veà ñôøi soáng cuûa Taêng só PG ôû chaâu AÙ, vaø ñeán naêm 1858, cuoán "Saùch chæ nam cuûa PG" (Manual of Buddhism), ñöôïc aán haønh, moät baûn dòch töø tieáng Paøli.

Naêm 1855, taïi Ñan Maïch, baûn dòch Dhammapada (Kinh Phaùp Cuù) cuûa Fausboll ñöôïc xuaát baûn (xb). Ñaây laø moät taùc phaåm Paøli hoaøn haûo ñaàu tieân ñöôïc in taïi phöông Taây. Naêm 1871, Samuel Beal, in quyeån "Kinh Phaät", dòch töø tieáng Trung Hoa, vaø naêm 1878, W. Rockhill cho in quyeån "Cuoäc ñôøi cuûa Ñöùc Phaät", baûn tieáng Anh ñaàu tieân vieát veà Ñöùc Phaät, tö lieäu laáy töø Taây Taïng. Cuõng trong naêm 1878, giaùo sö Rhys Davids xb cuoán saùch "Cuoäc ñôøi vaø lôøi daïy cuûa ñöùc Phaät" (The Life and Teachings of Gautama Buddha). Trong giai ñoaïn naøy, moät taùc phaåm noåi tieáng vaø phoå bieán nhaát laø quyeån "AÙnh saùng AÙ chaâu" (The Light of Asia) cuûa Edwin Arnold (1832 - 1940), moät thi phaåm vieát veà Ñöùc Phaät Thích Ca ñöôïc oâng döïa vaøo quyeån Lalitavistara (coù töø TK thöù 5) ñeå bieân soaïn. Ñaây laø moät taùc phaåm tröù danh ôû phöông Taây vaø ñeán nay noù ñöôïc chuyeån ngöõ ra nhieàu thöù tieáng treân theá giôùi, (baûn Vieät dòch "AÙnh saùng AÙ chaâu" do Ñoaøn Trung Coøn dòch, Phaät hoïc Tuøng Thö xb naêm 1964). OÂng E. Arnold sinh ngaøy 10/6/1832 taïi Grevesend. Sau khi toát nghieäp Ñaïi hoïc Oxford, oâng ñöôïc cöû ñeán laøm vieäc trong Boä Giaùo duïc cho chính quyeàn thuoäc ñòa Anh taïi AÁn Ñoä. Trong thôøi gian naêm naêm laøm vieäc taïi ñaây, oâng ñaõ ñeå taâm nghieân cöùu kinh saùch PG theo caùi nhìn cuûa oâng. Coù theå noùi oâng laø moät trong nhöõng ngöôøi coù coâng lôùn trong vieäc truyeàn baù tö töôûng PG ñaàu tieân taïi Anh quoác. Ngoaøi "AÙnh saùng AÙ chaâu", nhöõng taùc phaåm chính cuûa oâng laø "AÙnh saùng cuûa theá giôùi" (xb naêm 1891), "Bieån vaø ñaát lieàn" in naêm 1891...

Naêm 1875, R. C. Childers in quyeån "Töø ñieån Paøli". Ñaây laø taùc phaåm do moät ngöôøi treû tuoåi bieân soaïn, ñaõ gaây caûm höùng cho Giaùo sö Tieán só T. W. Rhys Davids (1843 - 1922) thaønh laäp Hoäi Paøli Text taïi Luaân Ñoân vaøo naêm 1881. Gioáng nhö nhieàu hoïc giaû PG chaâu AÂu khaùc, R. Davids baét ñaàu söï nghieäp cuûa mình laø moät vieân chöùc cuûa Hoaøng gia Anh laøm vieäc cho caùc chính quyeàn thuoäc ñòa ôû trong vuøng Nam AÙ. Traûi qua moät thôøi gian nghieân cöùu vaø hoïc hoûi giaùo lyù ñaïo Phaät ôû Tích Lan, R. Davids ñaõ quyeát ñònh chaám döùt con ñöôøng danh voïng cuûa mình maø ñi vaøo con ñöôøng hoïc thuaät vaø nghieân cöùu. OÂng ñaõ ñaäu boán baèng tieán só vaø coáng hieán troïn ñôøi mình cho coâng trình nghieân cöùu vaø phieân dòch kinh taïng Paøli. Ñeán naêm 1881, oâng cuøng vôùi vôï laø baø Caroline thaønh laäp Hoäi Paøli Text. Ñaây laø moät toå chöùc ñaàu tieân coù lieân heä ñeán Phaät giaùo taïi Anh vôùi söï tham gia cuûa nhieàu hoïc giaû noåi tieáng chaâu AÂu vaø Tích Lan, ñeå nghieân cöùu, phieân dòch vaø aán haønh kinh ñieån cuûa PG töø Paøli ra tieáng Anh. Tính ñeán nay (1997), hoäi naøy ñaõ phieân dòch vaø aán haønh ñöôïc 45 boä kinh Phaät, trong ñoù quan troïng nhaát laø toaøn boä Tam taïng Nguyeân thuûy (Paøli Tipitaka). Hieän nay, toå chöùc naøy vaãn hoaït ñoäng maïnh do Tieán só R. F. Gombrich laøm Chuû tòch. Ngoaøi vieäc tham gia phieân dòch kinh ñieån, oâng R. Davids coøn bieân soaïn nhöõng saùch coù giaù trò nhö "Töø ñieån Paøli-Anh", goàm 800 trang, in laàn thöù nhaát naêm 1921 vaø ñöôïc taùi baûn vaøo caùc naêm 1925, 1992 vaø 1995 ; "Nhöõng caâu hoûi cuûa vua Milinda" (xb 1890) ; "Phaät giaùo, lòch söû vaø vaên hoïc" (xb 1896) ; "Nhöõng phaùp thoaïi cuûa Ñöùc Phaät" (xb 1899) ; "Phaät giaùo AÁn Ñoä" (xb 1903)...

Ñeán naêm 1900, PG taïi Anh baét ñaàu coù daáu hieäu chuyeån mình. Hai toå chöùc PG khoâng chính thöùc ra ñôøi, ñoù laø hai Hoäi Thoâng Thieân hoïc ôû Luaân Ñoân vaø chi nhaùnh cuûa baø Blavatsky ôû Hoa Kyø. Hai hoäi naøy khoâng nhöõng giaûng daïy giaùo lyù maø coøn thænh nhieàu phaùp sö ñeán Anh cuõng nhö cung caáp nhieàu saùch baùo PG cho Phaät töû Anh ñoïc. Neáu ñaây laø phong traøo gieo haït gioáng Boà ñeà thì chính noù ñaõ giuùp phaù vôõ vuøng ñaát cöùng coõi cuûa Nöõ hoaøng Victoria, baèng caùch môû tung laõnh vöïc toân giaùo ñeå phaân tích hôïp lyù veà vaán ñeà ñaïo ñöùc trong khoa hoïc ñoái vôùi nhaân sinh. Phong traøo hoaøi nghi ñaõ naûy sinh vaø chính noù ñaõ doïn ñöôøng cho Phaät giaùo treân ñaát Anh.

Baùnh xe phaùp baét ñaàu chuyeån vaän, oâng Allan Bennet (1872 - 1923), naêm 1890 nhaân ñoïc ñöôïc quyeån "AÙnh saùng AÙ chaâu", oâng laäp töùc quy y theo PG. Naêm 1898, oâng ñeán Tích Lan ñeå hoïc Phaät, ñeán naêm 1902 oâng qua Mieán Ñieän xuaát gia tu hoïc vôùi phaùp danh laø Ananda Metteyya. OÂng ñaõ thaønh laäp Hoäi PG Quoác teá taïi Rangoon vaø cho xb tôø "Buddhism", moät tôø baùo Phaät giaùo tieáng Anh troäi hôn caùc tôø baùo luùc baáy giôø. Moät trong nhöõng ngöôøi ñaàu tieân ñoïc ñöôïc tôø baùo ñoù ôû Anh quoác laø J. F. M. Kechnie, moät ngöôøi Toâ-Caùch-Lan, ñaõ phaùt taâm xuaát gia tu hoïc. Trong luùc ñoù, naêm 1905, R. I. Jackson, cuõng ñaõ giaùc ngoä nhôø ñoïc "AÙnh saùng AÙ chaâu", oâng cuøng moät ngöôøi baïn môû moät nhaø baùn saùch PG ôû gaàn coâng vieân Regent, Luaân Ñoân ñeå phoå bieán giaùo lyù, hai oâng cuõng toå chöùc nhöõng buoåi thuyeát giaûng ngay taïi nhaø saùch cuûa mình.

Trong thôøi ñieåm naøy, "Hoäi PG Anh vaø Ailen" (Buddhist Society of Great Britain and Ireland) ñaõ ra ñôøi, do GS Rhys Davids saùng laäp vaø laøm Chuû tòch. Buoåi hoïp maët ñaàu tieân cuûa Hoäi naøy taïi Luaân Ñoân laø ngaøy 03/10/1907. Moät baûn hieán chöông cuûa Hoäi ñöôïc soaïn thaûo vaø thoâng qua, moâ hình toå chöùc gioáng nhö Hoäi PG Quoác teá ôû Mieán Ñieän. Hoäi ñaõ cho xuaát baûn taïp chí "Buddhist Review" ñeå phoå bieán giaùo lyù, tôø baùo ñöôïc söï coäng taùc cuûa nhieàu caây buùt noåi tieáng ôû nöôùc ngoaøi nhö Tieán só D. T. Suzuki, baø David Neel, ngaøi A. Dharmapala.... Vaøo ngaøy 23/4/1908, moät phaùi ñoaøn PG ñaàu tieân vieáng thaêm Anh quoác töø Mieán Ñieän do ÑÑ Ananda Metteyya laøm tröôûng ñoaøn cuøng vôùi caùc ñeä töû ngöôøi Mieán cuûa Ngaøi. Ñaây laø chuyeán vieáng thaêm queâ nhaø ñaàu tieân cuûa Ngaøi sau 10 naêm xuaát gia tu hoïc ôû nöôùc ngoaøi. Vò Tyø kheo 36 tuoåi naøy vôùi daùng veû tao nhaõ, röïc rôõ trong chieác y maøu vaøng cam ñaõ taïo cho Ngaøi moät hình aûnh haáp daãn laï thöôøng treân ñöôøng phoá Luaân Ñoân. Sau saùu thaùng hoaèng phaùp taïi queâ höông, Ngaøi ñaõ trôû laïi Mieán Ñieän cuøng vôùi ngöôøi baïn thaân laø Tieán só Ernest Rost. Sau Theá chieán thöù I, Ngaøi trôû veà Anh moät laàn nöõa ñeå khoâi phuïc laïi nhöõng sinh hoaït Phaät söï ñaõ bò ñöùt ñoaïn trong thôøi chieán. Naêm 1923, NXB Kegan Paul ñaõ in quyeån "Trí tueä cuûa Aryas", moät tuyeån taäp nhöõng baøi giaûng cuûa Ngaøi ôû Anh quoác, ñeán thaùng 3 naêm 1923 Ngaøi vieân tòch taïi Luaân Ñoân.

Vaøo thaùng 10 naêm 1924, "Hoäi Phaät giaùo Luaân Ñoân" (London Buddhist League) ra maét taïi Luaân Ñoân do oâng Christmas Humphreys khai saùng vaø laøm Hoäi tröôûng. Toå chöùc naøy ñaõ cho xuaát baûn tôø baùo "Buddhism in England" (PG taïi Anh), ñeán naêm 1934 tôø baùo naøy ñöôïc ñaët teân laø "The Middle Way" (Trung Ñaïo), ñeán nay (1997) baùo vaãn coøn phaùt haønh. Hoäi ñaõ xaây döïng moät thieàn ñöôøng ôû Lancaster Gate cho Phaät töû Anh ñeán tu hoïc.

Ñeán thaùng 9 naêm 1925, ÑÑ. Dharmapala (Tích Lan), moät Taêng só Theravada noåi tieáng cuûa PG thôøi baáy giôø, ñaõ vieáng thaêm "Hoäi Ñaïi Boà ñeà Luaân Ñoân", moät chi nhaùnh thuoäc toå chöùc cuûa Ngaøi ôû AÁn Ñoä. Chi nhaùnh naøy cuõng ñaõ coù coâng lôùn trong vieäc hoaèng phaùp taïi Anh. Hoï ñaõ môû nhieàu lôùp giaùo lyù, aán toáng kinh saùch vaø phaùt haønh tôø baùo mang teân "British Buddhist" (PG Anh), veà sau ñoåi thaønh tôø "The Wheel" (Phaùp Luaân), ñeán nay vaãn phaùt haønh.

Naêm 1926, Hoäi PG Anh (HPGA) ñaõ aán haønh quyeån saùch giaùo khoa "Ñaïo Phaät laø gì" (What is Buddhism), moät taùc phaåm ñaõ ñöôïc taùi baûn nhieàu laàn. Naêm 1928, ba Taêng só Tích Lan ñeán thaêm hoaèng phaùp taïi Hoäi Ñaïi Boà ñeà Luaân Ñoân, tröôûng ñoaøn laø Tyø kheo P. Vajiranaõna, sau ñoù Ngaøi ñaõ theo hoïc chöông trình tieán só trieát hoïc taïi Ñaïi hoïc Cambridge.

Cho ñeán luùc aáy, PG Theravada taïi Anh ñaõ oån ñònh vaø chöùng minh ñöôïc söï coù maët cuûa mình. Ngöôøi Anh laïi tieáp tuïc chòu aûnh höôûng cuûa PG Mahayana qua nhöõng taùc phaåm thieàn cuûa tieán só D. T. Suzuki (ngöôøi Nhaät), thieàn sö Tai Hsu (ngöôøi Hoa). Nhöõng taùc phaåm cuûa Suzuki ñaõ nhanh choùng gaây caûm giaùc laï luøng vaø chinh phuïc ngay ngöôøi Anh, laäp töùc nhieàu ngöôøi ñaõ höôùng theo phaùp tu naøy. Roõ raøng, nhöõng taùc phaåm thieàn cuûa Suzuki ñaõ taïo ra söï aûnh höôûng saâu roäng trong quaàn chuùng Anh vaø chính noù ñaõ môû ñöôøng cho caùc tröôøng phaùi Mahayana Taây Taïng, Trung Hoa, Vieät Nam, Trieàu Tieân tieán vaøo Anh quoác.

Trong thaäp nieân ba möôi, PG Anh tieáp tuïc phaùt trieån, caùc nhaø laõnh ñaïo PG Anh nhö Francis Payne, B. L. Broughton vaø H. N. Hardy ñaõ sang Thuïy Só ñeå khai môû PG cho xöù sôû naøy. Thaùng 9 naêm 1934, Ñaïi hoäi Phaät giaùo chaâu AÂu laàn thöù nhaát ñöôïc toå chöùc taïi truï sôû cuûa Hoäi PG Anh trong hai ngaøy.

Tieáp ñoù, chieán tranh Theá giôùi laàn thöù II (1939-1945) xaûy ra, bom noå phaûi ñoùng cöûa. Nhieàu thaønh vieân bò gieát, moät soá khaùc tî naïn ôû nöôùc ngoaøi. Vôùi söï ñau khoå cuûa chieán tranh, moïi ngöôøi ñaõ tìm veà vôùi PG qua giaùo lyù duyeân sinh, voâ ngaõ vaø nhaân quaû ñeå tìm söï yeân oån cho taâm hoàn. Ñaïi leã Phaät Ñaûn vaøo naêm 1940 laø moät buoåi leã PG lôùn nhaát chöa töøng coù ôû quoác gia naøy.

Naêm 1945, HPGA ñaõ chuaån bò nhöõng chöông trình hoaït ñoäng cho thôøi haäu chieán. Ñoù laø vieäc dôøi truï sôû cuûa Hoäi ñeán soá 101 ñöôøng Great Russel gaàn Vieän Baûo taøng Anh. Thö vieän ñöôïc söûa sang laïi vaø nhaän ñöôïc nhieàu saùch môùi, thaønh vieân cuûa Hoäi ñöôïc gia taêng. Luùc baáy giôø, vò trí cuûa Hoäi ôû Anh quoác ñaõ ñöôïc khaúng ñònh. Hoäi tieáp tuïc giöõ vöõng laäp tröôøng khoâng tham gia vaøo hoaït ñoäng chính trò vaø quyeát taâm loaïi boû chuû nghóa toâng phaùi, Hoäi khoâng leä thuoäc vaøo moät toâng phaùi naøo maø môû roäng cho taát caû nhöõng ai muoán hoïc hoûi vaø tu theo PG. Vaø nhö laø moät toå chöùc laâu ñôøi nhaát vaø lôùn nhaát ôû chaâu AÂu, HPGA ñaõ trôû thaønh moät nôi gaëp gôõ vaø coù coâng truyeàn baù PG khaép Anh quoác vaø Baéc Ailen. Tuy nhieân, chieán tranh ñaõ caét ñöùt moïi lieân laïc vaø ñeán naêm 1946 môùi khoâi phuïc trôû laïi. Môû ñaàu naêm 1946, Hoäi ñaõ aán haønh moät loaït kinh saùch, ñaùng chuù yù nhaát laø "Kinh Kim Cang" (The Diamond Sutra) baûn dòch tieáng Anh cuûa Arnold Price ; "Coát luõy cuûa ñaïo Phaät" (Essence of Buddhism) cuûa tieán só D. T. Suzuki.

Naêm 1950, nhaø xb Penguin Book laàn ñaàu tieân ñaõ aán haønh 40.000 quyeån "Ñaïo Phaät" (Buddhism) cuûa A. S. M. Glover, moät thaønh vieân cuûa Hoäi. Söï thaønh coâng cuûa taùc phaåm ñaõ laøm ngaïc nhieân nhaø xb cuûa HPGA. 350.000 baûn ñöôïc baùn ra ngay sau khi phaùt haønh laø moät thöôùc ño cho söï phaùt trieån PG taïi Anh quoác. Trong thôøi gian naøy, coù nhieàu hoäi PG môùi thaønh laäp ôû Cambridge, Brighton vaø Edinburg. Naêm 1952, moät tröôøng Haï ñöôïc toå chöùc taïi Oxford do TT ngöôøi Anh Kapilavaddho thuoäc Hoäi PG Manchester toå chöùc, khoùa Haï ñaõ quy töïu khoaûng 150 Taêng Ni vaø cö só ôû khaép Anh quoác veà tu hoïc. Naêm 1956, HPGA dôøi truï sôû veà soá 58 ñöôøng Eccleston Square, gaàn nhaø ga Victoria. Ñaây laø moät dinh thöï lôùn goàm moät chaùnh ñieän, moät giaûng ñöôøng, moät phoøng daïy giaùo lyù vaø moät soá vaên phoøng laøm vieäc.... Ñeán nay (1997), truï sôû trung öông naøy vaãn coøn duy trì taïi nôi naøy.

Naêm 1956, HPGA ñöôïc nhieàu phaùi ñoaøn PG theá giôùi vieáng thaêm, ñaëc bieät coù ñaïi sö Suzuki, ñoù laø laàn vieáng thaêm Anh quoác cuoái cuøng cuûa Ngaøi. Cuõng trong naêm naøy, Hoäi ñaõ ñi döï Ñaïi hoäi laàn thöù 7 cuûa Hoäi Lieân Höõu PG Theá giôùi toå chöùc ôû Nepal, nhaân dòp naøy Hoäi ñaõ gheù thaêm PG AÁn Ñoä. Naêm 1967, Hoäi Thieän Höõu Taêng Giaø Taây phöông ra ñôøi, do ÑÑ Sangharakshira Sthavira, moät Taêng só ngöôøi Anh xuaát gia tu hoïc taïi AÁn veà nöôùc thaønh laäp Hoäi naøy. Muïc tieâu cuûa hoäi laø xaây döïng moät trung taâm ñeå daãn daét Phaät töû Anh muoán xuaát gia tu hoïc.

Trong ba thaäp nieân 70, 80 vaø 90 laø thôøi kyø phaùt trieån maïnh nhaát cuûa PG taïi Anh quoác. Söï phaùt trieån naøy ñaõ ñöôïc HPGA thoáng keâ trong moät quyeån saùch höôùng daãn du lòch vaøo naêm 1994, nhaân kyû nieäm 70 naêm ngaøy thaønh laäp Hoäi (1924-1994). Saùch in ñeïp, giôù thieäu ngaén goïn veà töøng hoäi ñoaøn, töï vieän, trung taâm PG ôû Anh quoác vaø Baéc Ailen. Theo cuoán saùch naøy, ngöôøi ta thaáy coù hôn 200 hoäi ñoaøn vaø töï vieän PG ôû taïi xöù sôû naøy, goàm 140 töï vieän thuoäc PG Mahayana, 40 tu vieän thuoäc Theravada vaø 100 trung taâm tu hoïc theo truyeàn thoáng Kim Cöông thöøa cuûa Taây Taïng. Veà maët in aán vaø phaùt haønh kinh saùch thì coù 7 nhaø in PG, 22 nhaø phaùt haønh vaø 6 thö vieän PG treân toaøn quoác. Rieâng veà PG Vieät Nam taïi Anh thì coù hai chuøa (theo tö lieäu hieän coù cuûa ngöôøi vieát), ñoù laø Tu vieän Linh Sôn Anh quoác do HT. Thích Huyeàn Vi khai saùng vaø Trung taâm tu hoïc A Di Ñaø ôû Newcastle do HT. Thích Nhaát Haïnh thaønh laäp.

Thænh thoaûng coù moät soá tôø baùo muoán bieát soá löôïng tín ñoà Phaät töû PG taïi Anh vaø caâu traû lôøi bao giôø cuõng gioáng nhau, raèng khoâng theå naøo bieát ñöôïc con soá chính xaùc laø bao nhieâu. PG ôû Taây Taïng ñöôïc xem laø moät phaàn cuûa ñôøi soáng rieâng tö hôn laø moät vaán ñeà chung cho sinh hoaït taäp theå. Chính vì theá maø söï phaùt trieån PG taïi Anh khoâng mang tính ñoàng boä. Vaán ñeà ñöôïc ñaët ra hieän nay laø laøm theá naøo ñeå phaùt trieån vaø thoáng nhaát ñöôïc PG trong töông lai ? Nhieàu ngöôøi cho raèng ñieàu ñoù moät phaàn seõ tuøy thuoäc phöông caùch hoaèng phaùp cuûa caùc nhaø laõnh ñaïo trong theá heä môùi, moät phaàn laø tuøy thuoäc vaøo söï thöùc tænh cuûa ngöôøi phöông Taây ñoái vôùi chaân lyù vaø giaù trò maø ñaïo Phaät ñaõ ñem laïi cho hoï. Thaät laø mæa mai khi noùi raèng tö töôûng cuûa ngöôøi phöông Taây ñang bò beá taéc khi hoï ñaït ñeán ñænh cao cuûa khoa hoïc. Nhöng ñoù laø söï thaät, vaø taát caû caùc khuynh höôùng tö töôûng ñang thay ñoåi raát nhanh. Coù ba yeáu toá khieán cho ngöôøi phöông Taây höôùng veà ñaïo Phaät maø caùc nhaø nghieân cöùu ñaõ ghi nhaän. Thöù nhaát, theo ngöôøi phöông Taây, PG ñöôïc xem laø moät tröôøng phaùi quy naïp. Tuy coù nhieàu toâng phaùi khaùc nhau nhöng vaãn coù moät ñieåm chung nhaát, ñoù laø muïc tieâu giaûi thoaùt vaø giaùc ngoä. Muïc tieâu aáy khoâng phaûi laø sieâu hình, maø moïi ngöôøi tu hoïc Phaät ñeàu coù theå caûm nhaän vaø ñaït ñöôïc neáu hoï chòu ñi vaøo con ñöôøng thöïc nghieäm. Thöù hai, lôøi Phaät daïy khieán cho con ngöôøi coù moät taâm hoàn bao dung vaø nhaân haäu nhaát ñöôïc tìm thaáy trong lòch söû tö töôûng cuûa nhaân loaïi. Chöa bao giôø trong lòch söû cuûa PG, ngöôøi ta thaáy coù ai ñoù bò ñaøn aùp hoaëc böùc töû vì nhöõng giaùo ñieàu hay ñöùc tin cuûa hoï ; vaø ôû PG cuõng vaéng maët baát cöù moät söùc maïnh, quyeàn uy naøo vì söï toàn taïi cuûa noù. Moãi ngöôøi vaø moïi ngöôøi ñeàu ñöôïc khuyeán khích ñi tìm chaân lyù beân trong hoï. PG voán khoâng phaûi laø moät ñaïo cöùu roãi vaø ngay caû Phaät cuõng töøng khaúng ñònh "Ta chæ laø ngöôøi daãn ñöôøng". Taâm hoàn bao dung nhö vaäy raát xa laï vôùi nhöõng suy nghó theo kieåu phöông Taây vaø chính ñieàu aáy ñaõ gaây moät aán töôïng lôùn cho taát caû nhöõng ai ñöôïc tieáp xuùc vôùi ñaïo Phaät. Thöù ba, ñaïo Phaät ñaët naëng vaán ñeà giaûi thoaùt töï thaân, noù coù khaû naêng thu huùt taát caû nhöõng ai hôn moät laàn tìm veà vôùi noù. Ñaïo Phaät cuõng roäng môû cho nhöõng ai phaïm phaûi sai laàm maø bieát quay ñaàu saùm hoái. Nhö vaäy, ñaïo Phaät coù theå chöa laø moät phaàn trong tö töôûng phöông Taây hieän taïi, nhöng chaéc chaén ñaïo Phaät seõ ñoùng goùp moät vai troø quan troïng trong tö töôûng phöông Taây ôû töông lai.