"Toâi ñaõ tìm thaáy ñöôïc meï toâi", Ngawang Samten, chò cuûa Thöôïng toïa Zopa, la leân moät caùch vui söôùng khi vöøa gaëp laïi coâ Merry Colony (ngöôøi Anh), vaøo thaùng Taùm naêm 1993, sau hai naêm vaéng maët töø ngoâi laøng beù nhoû, naèm trong vuøng nuùi ñaù lôûm chôûm thuoäc vuøng Khumbu, nöôùc Nepal.

Trong thöïc teá, cuï baø Amala, baø thaân sinh cuûa Thöôïng toïa Zopa Rinpoche, ñöôïc raát nhieàu ngöôøi bieát ñeán, ñaõ qua ñôøi vaøo ñaàu naêm 1991. Merry nghó raèng chaéc Ngawang Samten muoán aùm chæ moät ñieàu gì ñoù coù lieân quan ñeán söï taùi sinh cuûa cuï Amala. Merry raát thaân vôùi cuï Amala vaø Ngawang Samten trong dòp coâ ñeán tu thieàn trong moät hang ñoäng gaàn ñoù vaø thöôøng ñeán thaêm hoï ôû chuøa Lawudo. Caû hai ñeàu laø nöõ tu, coâng vieäc chính cuûa hoï laø chaêm soùc caùc hang ñoäng vaø ngoâi chuøa naøy. Hoï ñeán ñaây töø Thami, Taây Taïng.

"Gia ñình toâi raát ngheøo", Ngawang Samten nhôù laïi, "Boá toâi qua ñôøi luùc em trai toâi-Sangye-coøn trong buïng meï. Meï toâi suoát ngaøy ñi chaët cuûi ñoåi laáy gaïo ñeå nuoâi caû gia ñình. Baø chæ kieám vöøa ñuû ñeå nuoâi anh em chuùng toâi vaø baø thöôøng löôïm nhöõng maûnh vaûi ngöôøi ta vöùt trong thuøng raùc ñeå may aùo quaàn cho chuùng toâi".

"Vaø baø ta thöôøng ñeán bieân giôùi Taây Taïng (hai ngaøy ñi boä) mua muoái", Merry noùi, "ñem veà baùn cho ngöôøi ôû trong laøng. Baø cuï laø moät ngöôøi nhoû nhaén nhöng raát khoûe maïnh, baø ñaõ laøm maát ñi nhieàu ngoùn tay cuûa mình khi chaët cuûi. Gioáng nhö nhieàu ngöôøi ôû mieàn nuùi, baø cuï khoâng bieát chöõ, baø cuõng khoâng bieát nhieàu veà giaùo lyù. Nhöng baø tin töôûng ñöùc Boà Taùt Quaùn Theá AÂm vaø sieâng naêng thoï trì caâu thaàn chuù "AÙn ma mi baùt di hoàng" trong moïi luùc, moïi thôøi. Baø cuï raát taän tuïy vôùi caùc Taêng Ni. Moãi ngaøy baø ñeàu chaêm soùc hang ñoäng, queùt doïn, cuùng döôøng höông ñaêng treân caùc baøn thôø".

Gaàn ñaây, Thöôïng toïa Zopa Rinpoche cuõng cho bieát raèng : "Sau khi laøm xong moïi vieäc trong chuøa moãi ngaøy, baø cuï ñeàu ñeán ñaûnh leã Phaät vaø caàu nguyeän cho toâi. Baø cuï noùi laø baø caàu nguyeän cho toâi 3 laàn trong moät ngaøy-saùng, tröa vaø buoåi toái".

"Meï caàu nguyeän nhöõng gì ?", toâi hoûi baø cuï, "Baø noùi raèng baø chæ caàu mong chö Phaät gia hoä cho toâi vöôït qua moïi chöôùng ngaïi treân con ñöôøng tu hoïc cuûa mình".

Vaøo thaùng 12 naêm 1990, cuï Amala muoán ñi thaêm ñöùc Ñaït Lai Laït Ma (ôû AÁn Ñoä) tröôùc khi cuï qua ñôøi. Giaø vaø yeáu, nhöng baø vaãn coá gaéng baêng nuùi ñeøo ñeå ñeán Kathmandu, vaø roài ñeán ñænh Sarnath (Baéc AÁn), ñi cuøng vôùi baø coù caäu uùt Sangye vaø Ngawang Samten.

"Ñoù laø ngaøy traêng troøn thaùng Gieâng naêm 1991", Sangye nhôù laïi, "cuõng laø ngaøy cuoái cuøng cuûa khoùa tu maät toâng Kalachakra. Suoát ngaøy hoâm ñoù, cuï Amala, chò Ngawang vaø toâi ñaõ döï leã ñieåm ñaïo cuûa ñöùc Ñaït Lai Laït Ma. Sau ñoù chuùng toâi trôû laïi tuùp leàu vaø cuï Amala baûo : "Meï muoán nghæ ngôi, ñöøng quaáy raày meï".

"Chuùng toâi linh caûm laø coù moät ñieàu gì ñoù saép xaûy ra, chuùng toâi quanh giöôøng cuûa cuï khoaûng maáy phuùt sau, cuï trôû mình nghieâng beân phaûi vaø roài "maát" taïi ñoù. Khuoân maët cuûa baø nhö ñang nguû". "Baø cuï vaãn naèm trong tö theá "kieát töôøng" nhö vaäy trong 3 ngaøy, neùt maët ñeïp hôn, saùng hôn. Chuùng toâi khoâng chaïm ñeán thi theå cuûa cuï cho ñeán chieàu ngaøy thöù ba, neùt maët vaãn khoâng thay ñoåi. Chuùng toâi tieán haønh tang leã vaø hoûa taùng sau ñoù. Coù hôn 200 Taêng Ni vaø Phaät töû ñeán döï". "Roõ raøng vaøo ngaøy cuï Amala qua ñôøi laø ngaøy traêng troøn, ngöôøi daân trong vuøng Lawudo (ôû Nepal) nhìn thaáy moät con chim öng loâng traéng bay löôïn ba voøng ôû trong vuøng roài sau ñoù bay veà höôùng Ñoâng Taây Taïng. Sau naøy hoï noùi vôùi toâi veà ñieàu ñoù, hoï noùi laø hoï raát ngaïc nhieân.

Treân ñaây laø toaøn boä caâu chuyeän maø Ngawang ñaõ keå cho coâ Merry nghe, khi coâ ñeán thaêm Lawudo vaøo thaùng Taùm naêm 1993.

Vaøo ñaàu thaùng Baûy naêm ñoù (1993), Ngawang Samten hay tin moät ngöôøi baïn laùng gieàng cuûa chò laø Lhakpa bò tai naïn, vì theá chò quyeát ñònh ñi thaêm coâ ta. Ngawang khoâng gaëp coâ ta töø khi cuï Amala qua ñôøi. Gia ñình coâ dôøi veà ôû moät ngoâi laøng Genukpa caùch chuøa Lawudo khoaûng möôøi laêm phuùt ñi boä.

Ñoù khoâng phaûi laø nôi gaàn vôùi Lawudo, neân Ngawang Samten vaø Lhakpa ít khi gaëp nhau. Lhakpa bò thöông ôû chaân nhöng khoâng naëng laém. Coâ ta raát möøng khi gaëp laïi Ngawang Samten. Lhakpa coù 4 ñöùa con, ñöùa nhoû nhaát laø moät caäu beù ñöôïc sanh sau khi cuï Amala maát vaøi thaùng ôû AÁn Ñoä. Lhakpa baét ñaàu noùi vôùi Samten veà ñöùa con trai uùt cuûa mình. Noù laø moät ñöùa treû thoâng minh laï thöôøng, coâ ta noùi, töø khi noù taäp noùi luùc 2 tuoåi, chuù beù thöôøng nhaéc ñeán chuøa Lawudo, moät ngoâi chuøa maø chuù chöa töøng bieát ñeán bao giôø. Vì theá, ñieàu naøy laøm cho coâ ta vaø caû gia ñình raát kinh ngaïc.

Vaø khi Ngawang Samten gaëp rieâng chuù beù, chuù döôøng nhö nhaän ra chò, vaø chuù yeâu caàu chò ñöa chuù ñi thaêm chuøa Lawudo. Chuù beù laø moät ñöùa treû ñeïp vaø khoûe maïnh, chuù baøy toû söï quen thuoäc ñoái vôùi Lawudo - nhaéc ñeán teân cuûa 3 con boø chaúng haïn. Vaø chuù tieáp tuïc noùi laø chuù muoán ñi ñeán ñoù : "Ñoù laø nôi maø chaùu ñaõ töøng soáng", chuù noùi. Ngawang Samten raát ngaïc nhieân vaø chò baét ñaàu ñeán thaêm chuù beù thöôøng xuyeân hôn vaø luoân luoân tìm thaáy nhöõng ñieàu töông töï. Chuù yeâu caàu chò : "Haõy ñöa chaùu veà Lawudo ñi".

Moät ñieàu ñaùng chuù yù hôn, laø chuù thöôøng nhaéc ñeán Sangye, Thöôïng toïa Zopa Rinpoche vaø ngoâi tu vieän Kopan cuûa Ngaøi, trong khi tu vieän ñoù ôû döôùi thung luõng Kathmandu. "Chaùu töï hoûi khoâng bieát khi naøo Thöôïng toïa vaø Sangye seõ ñeán thaêm chaùu", chuù noùi. Ngawang Samten ñi töø ngaïc nhieân naøy ñeán ngaïc nhieân khaùc khi chuù ñöa ra nhöõng thoâng tin môùi hôn : "Con ñöôøng ñi ñeán tu vieän Kopan raát xaáu, coù leõ hoï ñang baän roän söûa sang laïi noù". Roõ raøng, ñoù laø söï thaät. Chuù beù cuõng thöôøng baøy toû yù ñònh muoán ñeán Kopan moät mình.

Moät yù töôûng naûy sinh, phaûi chaêng chuù beù naøy laø moät baèng chöùng taùi sinh cuûa meï chò ? YÙ töôûng ñoù ñaõ ngöï trò vaø trôû neân roái bôøi trong ñaàu oùc cuûa Ngawang Samten nghó raèng mình khoâng theå ngaïc nhieân vaø boû qua cô hoäi naøy vaø chò quyeát ñònh traéc nghieäm chuù beù.

Cuoái cuøng, chò ñöa chuù beù veà thaêm chuøa Lawudo. "Ngay khi böôùc vaøo phoøng aên", chò nhôù laïi "Chuù beù baét ñaàu moâ taû nhaø beáp, nhöõng baêng gheá, caùi loø söôûi vaø ñieàu ñaùng chuù yù laø chuù chaïy leân chaùnh ñieän vaø ñi kinh haønh maáy voøng-gioáng nhö cuï Amala ñaõ töøng laøm, duø ôû ñaây chuù hay bò vaáp vaø teù, bôûi vì chuù nhoû quaù".

Ngawang Samten cuøng kieåm tra vôùi Hoøa thöôïng Wangchuk, moät Laït Ma ñòa phöông löøng danh trong vieäc quan saùt caùc tröôøng hôïp nhö theá. Vaø Ngaøi ñaõ xaùc nhaän chuù beù naøy ñuùng laø ngöôøi taùi sinh cuûa cuï Amala.