Ngaøi ñöôïc xem laø taêng só Phaät giaùo ñaàu tieân ñeán Myõ töø chaâu AÙ. Theo giaùo sö John Fryer (Ñaïi hoïc California) vaø giaùo sö Edward P.Vining (Ñaïi hoïc San Francisco) thì vaøo khoaûng theá kyû thöù V sau TL coù moät phaùi ñoaøn truyeàn baù Phaät giaùo do phaùp sö Hui Shan daãn ñaàu ñaõ ñeán Myõ. Nhöõng khaùm phaù môùi naøy khoâng chæ ñöôïc döïa vaøo bieân nieân söû Trung Hoa, maø coøn caên cöù theo nhöõng truyeàn thoáng vaø taäp quaùn toân giaùo ñang coù ôû Myõ vaø Meâxico. Ñaây laø söï thaät gaây chaán ñoäng vaø theâm vaøo moät chöông môùi cuûa lòch söû Phaät giaùo theá giôùi trong moái quan heä vaên hoùa AÁn - Myõ coå ñaïi.

Phaùp sö Hui Shan vaø boán ngöôøi khaùc goác Kabul ôû Afganistan ñaõ vieáng thaêm Myõ vaø Meâxico vaøo naêm 458 sau TL vôùi muïc ñích truyeàn baù giaùo lyù cuûa Ñöùc Phaät. Phaùi ñoaøn taùch ra laøm hai nhoùm ñeán Trung Myõ ñeå tieán haønh coâng vieäc hoaèng phaùp treân 40 naêm. Sau ñoù, phaùp sö Hui Shan ñaõ ñôn ñoäc trôû veà Trung Quoác naêm 499 (sau TL). Luùc veà ñeán Kinh Chaâu (thuû ñoâ treân bôø soâng Döông Töû) thì noäi chieán ñang lan traøn treân ñaát nöôùc naøy, Ngaøi phaûi chôø ñôïi ñeán naêm 502 môùi ñöôïc yeát kieán vua Voõ Ñeá cuûa taân trieàu ñaïi nhaø Löông vaø trình taâu leân nhaø vua taát caû nhöõng Phaät söï maø giaùo ñoaøn ñaõ thöïc hieän ôû Myõ. Trong dòp naøy Hui Shan ñaõ daâng leân hoaøng ñeá nhöõng moùn haøng laï kyø maø Ngaøi ñaõ mang veà töø Myõ vaø Meâxico. Vua Voõ Ñeá laø moät Phaät töû thuaàn thaønh, moät ñaïi thí chuû, raát quan taâm ñeán cuoäc Taây du truyeàn giaùo cuûa Hui Shan, neân ñaõ ñeà cöû vò thaân vöông Du Kyø thaåm vaán Hui Shan veà chi tieát cuûa phaùi ñoaøn roài töôøng trình laïi ñöùc vua. Vì theá, baûn töôøng trình naøy ñaõ ñöôïc ñöa vaøo vaên khoá cuûa nhaø Löông roài löu truyeàn ñeán ngaøy nay, ñöôïc söï xaùc nhaän ñaày ñuû cuûa söû gia Trung Hoa löøng danh laø Maõ Ñoan Laâm, moät söû gia ñôøi Toáng, vieát "Vaên Hieán Thoâng Khaûo".

Phaùp sö Hui Shan keå raèng, Ngaøi cuøng 5 Taêng só khaùc ñaõ ñeán chaâu Myõ döôùi thôøi vua Minh Ñeá thuoäc trieàu ñaïi nhaø Toáng (420-589) trong khoaûng 458 sau TL. Caùc nhaø sö mang theo hình töôïng Phaät, ngoïc Xaù lôïi vaø kinh saùch. Phaùi ñoaøn ñaõ ñi doïc theo quaàn ñaûo Kurile vaø ñaûo Aleutian roài ñeán Alaska. Phaùi ñoaøn ñaõ daïy daân chuùng Myõ tu hoïc vaø truyeàn giôùi Cuï tuùc cho moät soá ngöôøi daân ôû ñoù. Sau 40 naêm hoaït ñoäng, khoâng bieát vì lyù do naøo ñoù, phaùp sö Hui Shan ñaõ bò ngöôøi thoå daân ngöôïc ñaõi, vaø khi cuoäc soáng cuûa Ngaøi bò ñe doïa, Ngaøi lieàn tìm caùch trôû veà Trung Hoa. Tröôùc ñoù Ngaøi ñaõ ñeå laïi nhöõng doøng chöõ khaéc treân ñaù.

ÔÛ Magdalana thuoäc Meâxico coù moät pho töôïng ñöôïc döïng neân ñeå töôûng nhôù ñeán Ngaøi vôùi teân tuoåi khaéc vaøo ñoù. Theo giaùo sö Edward Vining, cho bieát coù truøng hôïp noåi baät ñeå chöùng toû söï hieän dieän cuûa Phaät giaùo vaø vaên hoùa AÁn ôû Myõ vaø Meâxico trong nhöõng theá kyû ñaàu cuûa Taây lòch. Theo oâng thì Phaät giaùo vaø AÁn Ñoä giaùo ñaõ ñöôïc truyeàn vaøo Myõ trong moät thôøi gian daøi tröôùc khi ngöôøi Taây Ban Nha ñeán ñoù (do nhaø haøng haûi Christopher Columbus (1451-1506), moät nhaø thaùm hieåm ngöôøi YÙ, daãn ñaàu trong chuyeán coâng du do cho trieàu ñình Taây Ban Nha vaø ñaõ khaùm phaù ra chaâu Myõ vaøo thaùng 10 naêm 1492).

Coøn hai giaùo sö John Murray Gibbos vaø Tom Mac Innes, ngöôøi Canada, thì coâng nhaän vieäc khaùm phaù ra chaâu Myõ cuûa phaùp sö Hui Shan. Theo hoï thì phaùp sö ñaõ baêng qua Thaùi Bình Döông treân moät chieác thuyeàn buoàm cuûa Trung Hoa. Phaùp sö ñeán Vanconuver khoaûng 499 sau TL, roài traûi qua muøa Ñoâng treân ñaûo Nootka (Canada) nôi Ngaøi ñeå laïi ba Taêng só ñeå truyeàn giaùo. Nhöõng ñoàng tieàn Trung Hoa thuoäc trieàu ñaïi nhaø Taán ñöôïc tìm thaáy ôû ñoù vaøo naêm 1876. Taøn tích nhöõng ngoâi chuøa, nhöõng pho töôïng Phaät coù khaéc chöõ Trung Hoa cuõng tìm thaáy ôû Myõ vaø Meâxico.

Phaùp sö ñöôïc xem laø nhaø truyeàn baù Phaät giaùo Trung Hoa thaønh coâng nhaát treân ñaát Myõ ôû cuoái theá kyû XX naøy. Phaùp sö sinh naêm 1908 taïi vuøng Ñoâng Baéc, Trung Hoa, 11 tuoåi xuaát gia. Naêm 1947, Ngaøi ñeán caàu phaùp vôùi Thieàn sö Hö Vaân (thoï 120 tuoåi, vieân tòch naêm 1959) vaø ñöôïc phuù phaùp laø Toå thöù 9 cuûa doøng Quy Ngöôõng, Trung Hoa. Naêm 1959, Ngaøi leân ñöôøng ñi Hoa Kyø ñeå hoaèng phaùp tai San Francisco, Ngaøi xaây döïng moät Thieàn ñöôøng ñeå giaûng phaùp vaø höôùng daãn Phaät töû tu hoïc. Ngaøi baøy toû vôùi tín ñoà muïc ñích chính cuûa Ngaøi khi ñeán Myõ laø: "Ñem giaùo lyù Phaät ñaø qua phöông Taây vaø thaønh laäp ôû ñaây moät coäng ñoàng Taêng giaø chaùnh truyeàn, toå chöùc vaø hoå trôï vieäc phieân dòch toaøn boä kinh ñieån Phaät giaùo sang tieáng Anh vaø nhieàu thöù tieáng khaùc; quaûng baù moät neàn giaùo duïc höôùng thieän qua vieäc thaønh laäp caùc tröôøng tieåu, trung vaø ñaïi hoïc Phaät giaùo".

Naêm 1969, phaùp sö Tuyeân Hoùa ñaõ hoaøn bò vieäc thieát laäp moät coäng ñoàng Taêng löõ taïi Taây phöông khi Ngaøi nhaän 5 vò ngöôøi Myõ xuaát gia tu hoïc. Cuõng trong naêm naèy Ngaøi thaønh laäp Hoäi Dòch Kinh, moät toå chöùc chuyeân traùch vieäc phieân dòch vaø in aán kinh ñieån vaø ñaõ xuaát baûn treân 200 dòch phaåm. Naêm 1970, Ngaøi khai sôn tu vieän Kim Sôn ôû San Francisco goàm ba taàng laàu. Naêm 1972, Ngaøi laø phaùp chuû giôùi ñaøn truyyeàn giôùi ñaàu tieân ñöôïc toå chöùc taïi Myõ coù hôn 200 Taêng ni ôû Myõ vaø caùc nöôùc laân caän veà thoï giôùi trong dòp naøy. Naêm 1974, phaùp sö ñaõ mua laïi moät beänh vieän ôû California ñeå thaønh laäp Vaïn Phaät Thaùnh Thaønh (City of Ten Thousand Buddhas). Ñaây laø moät cô sôû hoaèng phaùp vó ñaïi nhaát töø tröôùc tôùi nay taïi Myõ vôùi dieän tích roäng 488 maãu (gaáp 25 laàn toøa Baïch oác).

Phaùp sö Tuyeân Hoaù noùi veà nhaân duyeân thaønh laäp Vaïn Phaät Thaùnh Thaønh (VPTT) : "Coù theå noùi raèng nhaân duyeân thaønh laäp VPTT ñaõ ñuôïc ñònh tröôùc töø voâ löôïng kieáp. Laøm sao chuùng ta coù theå xaây caát ñöôïc baûy, taùm chuïc toaø nhaø nhö theá ?". Thaät ra, nôi naøy laø moät beänh vieän do chính quyeàn California xaây döïng töø naêm 1930, taát caû vaät lieäu kieán truùc vaø caùc thieát bò beân trong ñeàu thuoäc loaïi thöôïng haûo haïng. Toaøn khu beänh vieän coù hôn 70 toøa nhaø thuoäc loaïi coâng trình kieán truùc lôùn, treân 2000 phoøng, 3 saân chôi boùng chaøy, 1 traïm cöùu hoûa, 1 hoà bôi, 1 loø ñoát raùc, cuøng nhieàu thieát bò cung caáp nöôùc chöõa löûa naèm raûi raùc doïc veä ñöôøng. Moät con ñöôøng traùng nhöïa ngoaèn ngoeøo aên thoâng vôùi caùc ngaû, hai beân coù truï ñeøn ñöôøng vaø nhieàu caây coå thuï hôn caû traêm naêm. Taát caû caùc oáng daãn nöôùc, maïng noái caùc thieát bò ñieän, heä thoáng daãn ñieän duøng cho maùy söôûi vaø maùy ñieàu hoøa ñeàu ñöôïc thieát keá döôùi maët ñaát. Caùc coâng trình ñeàu ñöôïc nghieân cöùu moät caùch caån thaän veà caû maët thieát keá laãn vaät lieäu. Toaøn khu beänh vieän coù ñuû choã cho hôn 20000 ngöôøi cö truù. Vaøo giöõa naêm 1970, bang California gaëp phaûi moät traän ñaïi haïn haùn voâ tieàn khoaùng haäu, naïn thieân tai ñaõ aûnh höôûng voâ cuøng nghieâm troïng ñeán sinh hoaït cuûa beänh vieän naøy. Chính phuû coù môøi coâng ty ñaøo gieáng noåi tieáng nhaát ôû Myõ ñeán ñaøo gieáng nhöng khoâng coù nöôùc, Chính phuû laâm vaøo caûnh beá taéc, ñaønh phaûi chuyeån beänh nhaân ñi nôi khaùc vaø baùn beänh vieän naøy vôùi giaù reû.

Sau khi mua laïi beänh vieän naøy, phaùp sö Tuyeân Hoaù ñaõ taùi taïo thaønh VPTT. Nhaèm giaûi quyeát naïn khang hieám nöôùc, Ngaøi ñaõ duøng tueä nhaõn ñeå xaùc ñònh vò trí maïch nöôùc ngaàm, vaø coâng vieäc ñaõ thaønh coâng. Ñaây laø moät söï kieän baát khaû nghì, vaø cho ñeán nay, moãi khi nhaéc laïi moïi ngöôøi ñeàu thaáy vui, xuùc ñoäng pha laãn haøo höùng.

Vaïn Phaät Thaùnh Thaønh laø nôi hoäi tuï cuûa nhöõng ngöôøi coù ñaïo ñöùc trí tueä chaân chính. Taïi ñaây tuyeät ñoái khoâng coù söï phaân bieät, chia reõ, Nam-Baéc toâng ñeàu thoâng giao, vaên hoaù Ñoâng Taây ñeàu hoøa hôïp, nhaân só treân theá giôùi xem ñaây laø moät coõi ñeå quay veà töï taâm. Phaùp sö Tuyeân Hoùa ñaõ khaúng ñònh raèng "VPTT khoâng phaûi laø moät cô sôû cuûa tö nhaân, noù thuoäc quyeàn sôû höõu cuûa taát caû Phaät töû treân theá giôùi, keå caû tín ñoà cuûa moïi toân giaùo khaùc".

Phaùp sö Tuyeân Hoùa cuõng noåi danh veà ñöùc khieâm cung voâ ngaõ vaø loøng töø bi voâ bieân ñoái vôùi chuùng sanh. Ngaøi haønh ñaïo khoâng bieát meät moûi cho ñeán suoát ñôøi. Ngaøi ñaõ vieân tòch vaøo ngaøy muøng 10 thaùng 5 naêm AÁt Hôïi (1995) taïi VPTT, Los Angeles, California, Hoa Kyø.

Ngaøi theá danh laø David Hewivi Larne, moät phaùp sö cö só noåi tieáng khaép theá giôùi nhö laø Chuû tòch Hoäi Maha Bodhi ôû AÁn Ñoä. Ngaøi sinh ngaøy 17/09/1864 taïi quaän Pettah, Colombo, Tích Lan, trong moät gia ñình theo truyeàn thoáng Phaät giaùo Theravada, duø gia ñình theo ñaïo Phaät, nhöng oâng ñaõ traûi qua nhöõng naêm ôû tieåu vaø trung hoïc thuoäc Thieân Chuùa giaùo. Hoaùn caûnh luùc aáy khoâng coù söï choïn löïa naøo khaùc. Tuy phaûi ñoïc kinh Cöïu öôùc haèng ngaøy, nhöng haït gioáng Boà ñeà khoâng phai nhoøa trong oâng. Thôøi gian ôû ñaïi hoïc oâng ñoïc nhieàu saùch veà Phaät, trieát, taâm lyù, ñaïo ñöùc, lòch söû, tieåu söû. Naêm 1883, oâng gaëp oâng Olcott vaø baø Blavatsky, saùng laäp vieân Hoäi Thoâng thieân hoïc ôû Myõ ñeán Tích Lan vaø AÁn Ñoä ñeå hoïc Phaät. Hai vò Phaät töû naøy ñaõ thaønh laäp Hoäi Thoâng thieân hoïc Phaät giaùo taïi Tích Lan vaø Dharmapala ñöôïc môøi vaøo laøm vieäc taïi vaên phoøng naøy. Naêm 1885 oâng ñeán AÁn Ñoä ñeå tìm thaày hoïc Thieàn. OÂng cuøng vôùi ngöôøi baïn Nhaät Baûn Kowen Gunaratra tham quan moät voøng nhöõng thaéng tích Phaät giaùo ôû Bombay vaø Calcutta. Dharmapala caûm thaáy ñau ñôùn vì Phaät giaùo khoâng coøn hieän höõu ôû nhöõng nôi naøy nöõa, coøn chaêng chæ laø nhöõng hình aûnh cheát. OÂng phaùt nguyeän ôû laïi Bodh Gaya (Boà ñeà Ñaïo traøng) ñeå tu taäp vaø khoâi phuïc laïi cô ñoà cuûa Phaät giaùo. Vaø taïi ñaây, 40 naêm sau ñaõ trôû thaønh Trung taâm Hoaèng phaùp Maha Bodhi do chính oâng saùng laäp. Hoäi naøy thaønh laäp vaøo ngaøy 31/5/1891 vôùi söï hoå trôï cuûa Phaät giaùo Nhaät Baûn, Mieán Ñieän, Tích Lan vaø Trung Hoa. Muïc tieâu chính cuûa Hoäi laø: Haõy traû Bodh Gaya laïi cho Phaät giaùo. Tôø baùo tieáng Anh "Maha Bodhi" xuaát hieän ñaàu tieân vaøo thaùng 5 naêm 1892 do Dharmapala laøm chuû buùt. OÂng vieát baøi "Moät theá giôùi Phaät giaùo thoáng nhaát" (A united Buddhist World). Ñaïi taù Olcott vieát baøi "Tinh thaàn töø bi cuûa Phaät giaùo" (Sweet spirit of Buddhism) vaø nhieàu baøi ñaïc saéc khaùc. ÔÛ Chicago, tieán só J.H.Barrows, Chuû tòch Nghò vieän Toân giaùo theá giôùi (The World Parliament of Religion) ñoïc ñöôïc soá baùo ñaàu tieân naøy lieàn vieát thö môøi Dharmapala tham döï Ñaïi hoäi Toân giaùo theá giôùi (ÑHTGTG) toå chöùc taïi Chicago vaøo thaùng 9/1893.

OÂng ñeán Myõ vôùi moät vieân ngoïc Xaù lôïi, moät aûnh Phaät nhoû vaø 20.000 cuoán Nguõ giôùi (2ive precepts) ñeå taëng Ñaïi hoäi, ÑHPGTG laàn ñaàu tieân naøy vôùi 4.000 ñaïi bieåu töø caùc chaâu luïc phaàn lôùn laø tín ñoà Thieân Chuùa giaùo. OÂng Dharmapala tham döï Ñaïi hoäi vôùi taâm traïng raát phaán khôûi, oâng noùi : "Ñaây laø moät thaønh quaû quyù baùu nhaát, töï haøo nhaát vaø laø moät coâng vieäc ñaùng laøm nhaát cuûa theá kyû thöù XIX". Sau ngaøy beá maïc Ñaïi hoäi, ngaøy 26/9 oâng ñöôïc môøi giaûng phaùp taïi hoäi tröôøng Athenaeum vôùi chuû ñeà "Phaät giaùo vaø Thoâng thieân hoïc". Ngaøy 10/10, oâng xuoáng taøu veà laïi AÁn Ñoä. Trong dòp naøy oâng ñaõ gheù thaêm Nhaät Baûn, Hawaii vaø Trung Quoác.

OÂng Dharmapala trôû laïi Myõ vaøo naêm 1896 do nhaän lôøi môøi hoaèng phaùp cuûa tieán só Paul Carus, moät Phaät töû ngöôøi Ñöùc ñang soáng ôû Myõ. Laàn naøy oâng ñaõ ñi thuyeát phaùp taïi caùc tieåu bang New York, Chicago, San Francisco, Grand Rapids, Cincinati, Duluth, Minneapolis, lowa city, Des Moines, Dayton vaø Columbus. Ñeà taøi ñöôïc thính giaû yeâu caàu noùi laïi nhieàu laàn laø "Söï hoøa giaûi cuûa Phaät giaùo vaø Thieân Chuùa giaùo". Baùo chí Myõ luùc aáy ñaõ ca ngôïi veà söï kieän hoaèng phaùp naøy cuûa phaùp sö Dharmapala; oâng laø moät nhaø huøng bieän Phaät giaùo, moät ngöôøi AÙ chaâu coù gioïng noùi tieáng Anh raát ñoäc ñaùo vaø laøm cuoán huùt ngöôøi nghe.

Moät naêm sau (1897), taïi San Francisco, phaùp sö Dharmapala ñaõ toå chöùc ñaïi leã Phaät ñaûn ñaàu tieân treân ñaát Myõ, 37 ngoïn neán ñöôïc thaép saùng tröôùc leã ñaøi Phaät Ñaûn bieåu töôïng cho 37 phaåm Trôï ñaïo vaø 400 Phaät töû Myõ thaønh kính laéng nghe Ngaøi tuïng kinh Mangala töø moät baûn kinh cheùp tay treân laù boái.

Chuyeán vieáng thaêm Myõ laàn thöù ba cuûa Ngaøi vaøo giöõa naêm 1902-1904. Laàn naøy, Ngaøi cuõng ñi ñeán thuyeát nhieàu nôi vaø tham quan caùc tröôøng khoa hoïc - kyõ thuaät, Ngaøi cho raèng : "Phöông Ñoâng caàn kyõ thuaät cuûa phöông Taây, cuõng nhö phöông Taây caàn taâm linh cuûa phöông Ñoâng". Sau chuyeán vieáng thaêm naøy, Ngaøi ñaõ xaây döïng moät tröôøng kyõ thuaät ôû Sarnath, AÁn Ñoä. Ñaëc bieät trong laàn hoaèng phaùp naøy, Ngaøi ñaõ caûm hoùa ñöôïc giaùo sö ngöôøi Myõ-William James thuoäc ñaïi hoïc Harvard. OÂng naøy noùi: "Thaày chuaån bò caùc baøi giaûng veà taâm lyù toát hôn toâi nhieàu". Sau khi ñöôïc phaùp sö Dharmapala trình baøy nhöõng neùt ñaïi cöông veà moân Phaät hoïc, giaùo sö James trôû veà Harvard vaø thoâng baùo vôùi lôùp cuûa oâng : "Ñaây laø moân taâm lyù hoïc maø caùc em seõ hoïc trong 25 naêm, baét ñaàu töø hoâm nay".

Naêm 1925, phaùp sö Dharmapala ñi Anh quoác ñeå xaây döïng chi nhaùnh Maha Bodhi, roài Ngaøi gheù qua thaêm Myõ laàn cuoái cuøng. Baûy naêm sau, vaøo ngaøy 16/01/1933, Ngaøi qua ñôøi taïi AÁn Ñoä vì beänh tim. Tröôùc ñoù Ngaøi ñaõ xuaát gia vaø thoï giôùi Cuï tuùc vôùi caùc sö Tích Lan. Tröôùc khi tòch, Ngaøi nguyeän caàu cho mình raèng : "Muoán taùi sinh trôû laïi ñôøi naøy 25 laàn ñeå truyeàn baù giaùo lyù ñaïo Phaät". Vaø Ngaøi cuõng muoán taùi sinh vaøo moät gia ñình Baø la moân ôû Benares (AÁn) ñeå tieáp tuïc cuoäc ñaáu tranh vì söï soáng cuûa Bodh Gaya. Naêm 1949, (60 naêm keå töø ngaøy Ngaøi khôûi söï ñaáu tranh giaønh laïi coâng baèng cho Bodh Gaya) AÁn Ñoä ñaõ giaønh laïi neàn ñoäc laäp töø chính quyeàn thöïc daân Anh vaø Bodh Gaya ñaõ ñöôïc traû veà cho Phaät giaùo.

Ngaøi ñeán Myõ trong dòp döï ÑHTGTG taïi Chicago naêm 1893 vaø ñöôïc xem laø vò Thieàn sö Phaät giaùo ñaàu tieân ñaêït chaân leân ñaát Myõ. Ngaøi xuaát gia naêm 20 tuoåi (1871) vôùi Thieàn sö Ekkei Zenji. Naêm 1887, Ngaøi sang Tích Lan ñeå hoïc tieáng Paøli vaø baét ñaàu ñôøi soáng khoå haïnh nhö caùc Taêng só taïi nôi ñaây. Trong thôøi gian löu hoïc taïi Tích Lan, Ngaøi ñaõ gaëp vaø quen bieát vôùi ñaïi taù Olcott vaø ñaõ ñöôïc oâng naøy môøi tham döï ÑHTGTG vaøo naêm 1893.

Thieàn sö Soyen Shaku nhaän lôøi môøi vaø Ngaøi cuøng vôùi moät soá ngöôøi Nhaät leân ñöôøng ñeán Myõ, phaùi ñoaøn mang theo nhöõng boä ñoà uoáng traø, vaûi luïa, tranh aûnh quaït giaáy vaø saùch Phaät. Rieâng baûn thaân Ngaøi chuaån bò moät baøi phaùt bieåu maø tröôùc ñoù ñaõ nhôø D.T Suzuki dòch ra tieáng Anh giuøm (Suzuki luùc aáy ñang laø sinh vieân ñaïi hoïc vaø ñang hoïc Thieàn vôùi Ngaøi). Baøi tham luaän "Luaät Nhaân quaû cuûa ñaïo Phaät" mang ñeán ñaïi hoäi, Ngaøi khoâng ñoïc ñöôïc phaûi nhôø tieán só Barro - ñoïc hoä. Sau ñaïi hoäi, tieán só Carus môøi Soyen vaø hai Taêng Ni ngöôøi Nhaät khaùc ñeán nghæ nhaø oâng ôû Lasalle, Illinois. Hai ngöôøi ñaõ thaûo luaän veà toân giaùo vaø trieát hoïc. Hoï ñoàng yù raèng "cuoái theá kyû XIX laø thôøi ñieåm thích hôïp ñeå thöïc hieän coâng cuoäc caûi caùch toân giaùo". Ngaøi Soyen noùi : "Chuùng ta tin raèng caûi caùch toân giaùo laø ñeå loaïi boû nhöõng yù töôûng ñieân roà, baûo thuû, laïc haäu vaø ñeå naâng cao giaù trò cuûa chaân lyù, haõy laøm giaûm bôùt söï caùch bieät giöõa caùc chuûng toäc truyeàn thoáng vaø ngoân ngöõ". Gioáng nhö Carus, Soyen coù moät bieät taøi laø giôùi thieäu PG nhö laø moät toân giaùo hôïp lyù vaø khoa hoïc. Tieáp ñoù, Soyen giuùp ñoïc laïi baûn thaûo quyeån "Lôøi giaùo huaán cuûa Ñöùc Phaät" cuûa Carus.

Vaøo thaùng 6 naêm 1905, Thieàn sö Soyen trôû laïi Myõ ñeå hoaèng phaùp theo lôøi môøi cuûa thöông gia Alexander Russel ôû California. Laàn naøy coù hai ñeä töû ñi theo Ngaøi laø Nyogen Senzaki vaø D.T Suzuki. Sau chuyeán hoaèng phaùp taïi Myõ, Ngaøi ñi thaêm chaâu AÂu vaø gheù thaêm AÁn Ñoä, Tích Lan roài trôû veà Nhaät Baûn. Ñeán naêm 1919, Ngaøi vieân tòch taïi chuøa Engakuji, thoï 68 tuoåi. Caùc ñeä töû cuûa Ngaøi vaãn tieáp tuïc coâng vieäc hoaèng phaùp taïi Myõ.

OÂng laø tieán só, giaùo sö nhieàu tröôøng ñaïi hoïc ôû Nhaät, Myõ vaø chaâu AÂu; laø taùc giaû, dòch giaû cuûa hôn 100 taùc phaåm vieát baèng Nhaät vaø Anh ngöõ, ñöôïc xem laø ngöôøi coù coâng ñaàu trong vieäc truyeàn baù Phaät giaùo Thieàn taïi Myõ (Laâm Teá). OÂng sinh naêm 1870 taïi Kanazawa trong moät gia ñình theo truyeàn thoáng Thieàn Rinzai. Nhöng Ngaøi theo hoïc thieàn coâng aùn vôùi Thieàn sö Kosen. Naêm 1892, sau khi Kosen vieân tòch (thoï 81 tuoåi), Ngaøi tieáp tuïc hoïc thieàn vôùi Thieàn sö Soyen Shaku, ngöôøi keá thöøa söï nghieäp cuûa Kosen ôû thieàn vieän Angaku ôû Kamakura. Cuoái thaùng Gieâng naêm 1897, sau khi toát nghieäp ôû khoa trieát hoïc ôû ñaïi hoïc Tokyo, theo lôøi khích leä cuûa Thieàn sö Soyen, Suzuki ñeán Myõ ñeå du hoïc vaø phuï giuùp tieán só Paul Carus (baïn thaân cuûa Soyen) hoaèng phaùp taïi Myõ. Luùc baáy giôø oâng Carus laø chuû buùt tôø baùo Open Court ôû Lasalle, Suzuki ñeán laøm vieäc taïi ñaây.

Coâng vieäc ñaàu tieân cuûa oâng laø giuùp Carus chuyeån ngöõ quyeån "Ñaïo ñöùc kinh", tieáp ñoù oâng dòch quyeån "Söùc thöùc tænh cuûa nieàm tin" (Awakening of Faith) cuûa Ashvaghosha. Roài oâng baét ñaàu vieát "Ñaïi cöông veà Phaät giaùo Ñaïi thöøa" (Outlines of Mahayana Buddhism), cuoán saùch ñaàu tay cuûa oâng. Trong thôøi gian naøy oâng vöøa dòch saùch vaø vöøa hoïc Paøli taïi Sanskrit.

OÂng ñaõ ôû laïi Lasalle, bang Illinois toång coäng 11 naêm ñeå dòch thuaät, nghieân cöùu, vieát saùch vaø thænh thoaûng ñi thoâng dòch cho Thieàn sö Soyen khi Ngaøi ñeán hoaèng phaùp taïi Myõ.

Ngaøy 16/4/1900, Suzuki baét ñaàu coâng taùc vieát baøi cho tôø nguyeät san "The Light of Dharma". Hai naêm sau, oâng trôû veà Nhaät Baûn vaø keát hoân vôùi Beatrice Erskinelane, moät phuï nöõ theo phaùi Thoâng thieân hoïc. Vôï choàng Suzuki soáng trong moät caên nhaø nhoû beân caïnh Thieàn vieän Engaku cho ñeán khi Thieàn sö Soyen vieân tòch vaøo naêm 1919. Sau ñoù oâng doïn ñeán Kyoto vaø ñi daïy Trieát hoïc vaø Toân giaùo hoïc taïi ñaïi hoïc Otari. Taïi ñaây oâng thaønh laäp Hoäi Nonsectarian Mahayana vaø phaùt haønh tôø baùo "Phaät giaùo phöông Ñoâng". Naêm 1927, oâng xuaát baûn quyeån "Khaùi luaän Phaät giaùo Thieàn" (Essays in Zen Buddhism). Naêm 1936, oâng ñöôïc môøi ñi giaûng ôû Anh quoác, taïi ñoù oâng gaëp Alan Watts, (moät Phaät töû treû tuoåi, ngöôøi veà sau vieát nhieàu saùch thieàn vaø chuû bieân tôø "Buddhism in England") vaø höôùng daãn vò naøy ñeán hoïc thieàn ôû Nhaät Baûn. Naêm 1949, oâng laïi ñeán Honolulu (Myõ) ñeå döï "Ñaïi hoäi caùc trieát gia Ñoâng vaø Taây" laàn thöù II, taïi ñaây oâng ñaõ gaëp Philip Kapleau vaø höôùng daãn vò naøy ñeán xuaát gia tu hoïc taïi Nhaät Baûn. (Sau 13 naêm tu hoïc taïi Tokyo, Kapleau 1966 trôû veà Myõ vaø thaønh laäp moät trung taâm Thieàn ôû New York. Kapleau cuõng laø taùc giaû cuûa hai taùc phaåm thieàn noåi tieáng laø "Ba Truï Thieàn" vaø "Thieàn, bình minh ôû phöômg Taây"). Sau ñoù, oâng ñeán New York ñeå döï hoäi thaûo veà trieát hoïc vaø ñi giaûng ôû nhieàu nôi khaùc.

Naêm 1953, oâng ñöôïc môøi daïy taïi Ñaïi hoïc Columbia, New York. Luùc aáy, Suzuki raát noåi tieáng veà nhöõng saùch Thieàn, nhöõng buoåi thuyeát giaûng vaø caû ñôøi soáng haønh thieàn cuûa oâng. Phong traøo hoïc vaø tu thieàn ôû Myõ baét ñaàu ñöôïc chuù yù. Naêm 1957, "Ñaïi hoäi Thieàn vaø Phaân taâm hoïc" ôû Myõ, Suzuki laø moät ñaïi bieåu noåi baät. Cuõng trong naêm naøy oâng nghæ daïy ôû Columbia vaø ñöôïc môøi ñi giaûng nhieàu ñaïi hoïc khaùc nhö Massachusetts, Cambridge, Arvard. Naêm 1959, "Hoäi Phaät giaùo Cambridge" ra ñôøi, oâng ñöôïc môøi giöõ chöùc Chuû tòch. Ba naêm sau oâng trôû veà Nhaät Baûn vaø tieáp tuïc dòch vaø vieát saùch, oâng laøm vieäc khoâng bieát meät moûi cho ñeán luùc qua ñôøi, oâng maát naêm 1966, taïi thieàn vieän Kamakura, höôûng thoï 96 tuoåi.

Ngaøi ñöôïc xem laø Thieàn sö ngöôøi Trieàu Tieân ñaàu tieân coù maët taïi Myõ. Ngaøi xuaát gia naêm 1949, töøng ñi du hoïc 9 naêm ôû Nhaät Baûn vaø Hoàng Koâng. Naêm 1972, Ngaøi ñeán Los Angeles, nôi coù coäng ñoàng ngöôøi Trieàu Tieân sinh soáng. Khôûi ñaàu, Ngaøi raát vaát vaû, phaûi ñi laøm ôû tieäm giaët uûi ñeå kieám tieàn hoïc Anh vaên vaø traû tieàn nhaø. Sau ñoù, Ngaøi ñöôïc giaùo sö Leo Prudes (thuoäc khoa Phaät hoïc ôû Ñaïi hoïc Brown) môøi ñeán giaûng cho sinh vieân cuûa oâng. Nhaân dòp naøy Ngaøi ñöôïc hai sinh vieân Myõ thænh Ngaøi ñeán nhaø hoï ñeå daïy thieàn. Khoâng bao laâu, Ngaøi ñaõ thaønh laäp Trung taâm Thieàn Providence ôû Rhode Island.

Naêm 1974, Ngaøi baét ñaàu ñi giaûng phaùp khaép nôi ôû Myõ, Ngaøi noùi : "Zen laø tin ôû mình 100% vaø caùc vò neân tin vaøo phöông phaùp thieàn cuûa chính ngöôøi Myõ". Ngoaøi höôùng daãn ngoài thieàn, Ngaøi coøn daïy ñeä töû tuïng kinh, laïy Phaät vaø nieäm danh hieäu Boà Taùt Quan AÂm.

Tieáp ñoù laàn löôït Ngaøi xaây döïng chuøa Tah Mah ôû Los Angeles; Trung taâm Thieàn quoác teá ôû New York, Trung taâm Thieàn ôû Cambridge... ñeå coù nôi cho ngöôøi Trieàu Tieân vaø Myõ tu hoïc. Nhôø söï hoaït ñoäng hoaèng phaùp naøy maø Phaät giaoù Trieàu Tieân ñöôïc chuù yù ñeán taïi Myõ vaø hoï baét ñaàu vieáng thaêm, tìm hieåu vaø nghieân cöùu Phaät giaùo taïi chính quoác gia Trieàu Tieân.

Ngaøi laø moät phaùp sö noåi tieáng, ngöôøi goùp söùc san baèng caùc chöôùng ngaïi ñòa dö vaø noái lieàn nhöõng phaân caùch vaên hoùa vaø chuûng toäc ñeå doøng tueä giaùc maët trôøi ñaàu nguoàn Taây Taïng chaûy xuoáng vuøng ñaát laï Taây phöông. Ngaøi sinh vaøo thaùng 5 naêm 1935 taïi ngoaïi oâ thuû ñoâ Lhasa, Taây Taïng. Leân 6 tuoåi Ngaøi xuaát gia vaø traûi qua 20 naêm tu luyeän taïi tu vieän Sera ôû Lhasa. Ñaây laø thôøi gian tuyeät vôøi, thaùnh thieän vaø cao khieát nhaát trong ñôøi cuûa Ngaøi, Ngaøi nhôù laïi : "Toâi vaø khoaûng 10.000 Taêng só khaùc ñaõ vui veû kheùp mình trong ñôøi soáng giôùi luaät. Moät boâng hoa cuõng khoâng ñöôïc pheùp nôû neáu noù laøm ta xao laõng vieäc ñieàu taâm ñònh yù".

Naêm 1959, ôû tuoåi 25, Ngaøi tî naïn sang vuøng Ñoâng Baéc AÁn Ñoä ; taïi ñaây Ngaøi baét ñaàu hoïc Anh vaên ñeå chuaån bò cho moät cuoäc soáng môùi. Naêm 1961, Ngaøi thu nhaän ngöôøi ñeä töû Taây phöông ñaàu tieân laø quaän chuùa Zina Rachevsky, moät coâng nöông xinh ñeïp vôùi maùi toùc maøu baïch kim, thuoäc doøng doõi quyù toäc Nga. Sau ngaøy ñeá cheá Nga suïp ñoå gia ñình cuûa Zina sang tî naïn ôû California, meï coâ laø ngöôøi thöøa höôûng moät gia taøi khoång loà, vaø laø moät trong nhöõng ngöôøi ñaøn baø giaøu nhaát nöôùc Myõ. Zina lôùn leân trong söï giaøu coù ñoù vaø trôû neân hö hoûng vì tình duïc vaø ma tuùy. Ñaàu thaäp nieân 60, Zina rôøi boû nöôùc Myõ ñeå theo soáng vôùi nhoùm ngheä só ôû Hy Laïp, roài laïi tìm ñeán vuøng ñaát thaùnh Hippy AÁn Ñoä. Luùc coâ gaëp ñöôïc Lama Yeshe thì coâ ñaõ taøn phai vaø khoâ caèn vì ma tuùy, röôïu maïnh vaø loái soáng buoâng thaû.

Qua 9 thaùng hoïc giaùo lyù, Zina quyeát ñònh xuaát gia trôû thaønh Sö coâ. Sau ñoù, Zina ñöôïc Lama Yeshe ñöa ñeán Nepal ñeå tu hoïc. Taïi ñaây, Zina ñaõ mua ñöùt moät vuøng ñaát roäng treân ngoïn ñoài nhìn xuoáng thuû phuû Kathmadu ñeå xaây döïng tu vieän Kopan. Sö coâ Zina nhaäp thaát tu hoïc ñöôïc 3 naêm thì qua ñôøi ôû tuoåi 42.

Vaøo thaùng 11 naêm 1971, Lama Yeshe baét ñaàu môû khoùa tu Lam Rim (Tieäm Ñaïo) cho 250 ngöôøi Taây phöông ñeán döï tu khoùa naøy. Maëc duø voán lieáng Anh vaên giôùi haïn nhöng Ngaøi giaûng phaùp raát hay. Ngaøi noùi : "Toâi tin raèng Phaät giaùo coù nhöõng ñieàu quyù giaù ñeå taëng cho ngöôøi Taây phöông nhöõng ngöôøi thieáu hieåu bieát veà chöùc naêng cuûa taâm thöùc. Xuyeân qua taâm thöùc, ta coù theå ñaït ñöôïc nhöõng traïng thaùi haïnh phuùc khoâng theå ngôø ñöôïc". Sau khoùa tu coù coâ Max Mathews (ngöôøi Myõ) vaø oâng Nick Ribush (moät baùc só ngöôøi UÙc) xin xuaát gia.

Naêm 1974, Lama Yeshe cuøng vôùi Lama Zopa vaø sö coâ Max Mathews ñeán bang Indiana (Myõ) ñeå thaêm nhoùm thieàn sinh cuûa Lois-Bod Wood, nhöõng ngöôøi töøng ñeán tu hoïc taïi AÁn Ñoä. Sau khi rôøi Myõ ñoaøn ñeán UÙc ñeå dieãn thuyeát vaø thaønh laäp Vieän Quan AÂm ôû bang Queensland, ñaây laø trung taâm Phaät giaùo (TTPG) ñaàu tieân cuûa moät chuoãi raát daøi nhöõng TTPG moïc leân ôû UÙc, AÂu vaø Myõ chaâu sau naøy. Moät naêm sau, Lama Yeshe theo lôøi môøi neân toå chöùc chuyeán hoaèng phaùp voøng quanh theá giôùi thöù hai goàm Myõ, UÙc vaø boán nöôùc khaùc ôû chaâu AÂu.

Ñeán thaùng 11 naêm 1975, taïi bang California, Lama Yeshe tuyeân boá thaønh laäp Hoäi Baûo toàn Phaät giaùo Ñaïi thöøa (Foundation for The Preservation of The Mahayana teachings, vieàt taéc laø FPMT), toå chöùc naøy phaùt trieån raát nhanh, ñeán nay coù treân 100 chi nhaùnh ôû 20 quoác gia khaùc nhau bao goàm Nepal, AÁn Ñoä, Anh, Myõ, UÙc, Phaùp, Ñöùc, YÙ, Taây Ban Nha, Haø Lan, Brasil, Hy Laïp, Nhaät Baûn, Ñaøi Loan... Ngoaøi caùc chi nhaùnh naøy coøn coù moät nhaø xuaát baûn raát thaønh coâng laø Wisdom Publications ôû bang Massachusetts vaø moät Phaät hoïc vieän Nalanda gaàn Toulouse, Phaùp quoác, ñaõ coù theå cung caáp moät chöông trình tu hoïc ña dieän cho Taêng só phöông Taây moãi ngaøy caøng ñoâng.

Ñeán ngaøy 3/03/1984, Ngaøi ñau naëng vì beänh tim, vaø ñaõ vieân tòch ôû tuoåi 49 taïi Los Angeles, bang California, ñeå laïi phía sau mình moät toå chöùc khoång loà do ngöôøi ñeä töû Lama Zopa ñang gaùnh vaùc. Hai naêm sau (töø ngaøy maát), ngöôøi ta ñaõ phaùt hieän ra Ngaøi trong moät daùng hình khaùc, ñoù laø Osel Hita Torres, sinh ngaøy 12/02/1985, Ngaøi ñaõ taùi sinh trôû laïi Bubion, Taây Ban Nha. Hieän nay, Ngaøi laø hoùa thaân cuûa Lama Osel (13 tuoåi) ñang tu hoïc taïi tu vieän Sera, mieàn Nam nöôùc AÁn Ñoä.

Ngaøi ñöôïc xem laø Taêng só Vieät Nam ñaàu tieân hoaèng phaùp taïi Myõ. Sau khi toát nghieäp tieán só Vaên chöông taïi Ñaïi hoïc ñöôøng Wasada, Nhaät Baûn, Ngaøi ñaõ ñöôïc môøi ñeán Hoa Kyø vôùi tö caùch giaùo sö thænh giaûng veà ngoân ngöõ vaø trieát hoïc Ñoâng phöông vaøo naêm 1966. Ngaøi döï tính seõ veà Vieät Nam vaøo naêm 1967, nhöng thieàn sinh, sinh vieân Myõ naøi næ Ngaøi ôû laïi ñeå höôùng daãn tu hoïc.

Khôûi ñaàu, Ngaøi thueâ moät caên hoä ôû Hollywood ñeå höôùng daãn sinh vieân Myõ hoïc vaø tu thieàn. Ngaøi laø moät Thieàn sö ñöôïc ñaøo taïo theo truyeàn thoáng Rinzai (Laâm Teá) Nhaät Baûn.Tieáp ñoù do nhu caàu giôùi thanh nieân Myõ ñeán hoïc ngaøy caøng ñoâng, Ngaøi thaønh laäp trung taâm Thieàn hoïc Quoác teá (International Buddhist Meditation Center) toïa laïc ôû phía nam cuûa ñaïi loä Vermont, Los Angeles. Laùng gieàng cuûa Ngaøi laø ngöôøi da maøu, Meâxico, trieàu Tieân vaø Thaùi Lan. Vì xuaát thaân töø Vieät Nam, moät queâ höông Phaät giaùo voán coù söï haøi hoøa phoái hôïp giöõa Mahayana vaø Theravada, neân Hoøa thöôïng ñaõ thöøa höôûng truyeàn thoáng toát ñeïp naøy. Ngay töø nhöõng ngaøy ñaàu ñaõ coù nhieàu sinh vieân Myõ xin xuaát gia tu hoïc ; noåi baät trong soá ñoù coù sö coâ Karuna Dharma, moät tieán só Phaät hoïc, ngöôøi keá thöøa söï nghieäp sau khi Ngaøi vieân tòch. Ba naêm sau Ngaøi ñaõ toå chöùc giôùi ñaøn ñeå truyeàn giôùi Tyû kheo (250 giôùi), Tyû kheo ni (348 giôùi), phaùp sö (25 giôùi, phaùp sö laø nhaø truyeàn giaùo cö só ñöôïc nhaän moät aùo vaøng coù daûi ñeo coå vaø moät toïa cuï) cho ngöôøi Myõ ñeán tu hoïc. Trong quaù trình hoaèng phaùp ôû Myõ, Hoøa thöôïng quan taâm ñeán vieäc truyeàn giôùi cho nhieàu phaùp sö cö só, ngöôøi coù theå ñi vaøo trong moïi taàng lôùp xaõ hoäi phöông Taây ñeå truyeàn daïy chaân lyù nhaø Phaät. Tieáp ñoù, ngaøi xaây döïng chuøa Phaät giaùo Vieät Nam ñeå coù nôi cho ñoâng ñaûo ngöôøi Vieät ôû California chieâm ngöôõng vaø tu hoïc.

Vaøo thaùng 10 naêm 1973, HT Thieân AÂn keát hôïp vôùi caùc nhaø giaùo duïc Myõ, Nhaät, Trieàu Tieân, Taây Taïng, Tích Lan ñeå saùng laäp tröôøng Ñaïi hoïc Ñoâng phöông (University of Oriental Studies), moät nôi thu huùt ñoâng ñaûo sinh vieân Myõ ghi danh hoïc Phaät hoïc, ngoân ngöõ vaø trieát hoïc phöông Ñoâng.

Ñaàu thaùng 9 naêm 1980, HT Thieân AÂn caûm thaáy phaùp theå khieám an, Ngaøi ñi beänh vieän vaø baùc só cho bieát Ngaøi coù moät khoái u trong naõo vaø ñöôïc giaûi phaãu; baùc só cuõng cho bieát HT maéc phaûi beänh ung thö gan, nhöng HT vaãn tieáp tuïc mieät maøi vôùi coâng taùc hoaèng phaùp. Ñeán ngaøy 23/11/1980, HT ñaõ qua ñôøi. Haøng traêm ngaøn ngöôøi Vieät taïi Myõ vaø haøng ngaøn ngöôøi Myõ ñaõ khoùc tieãn ñöa ngöôøi thaày khaû kính naøy. Moät thieàn sinh ngöôøi Myõ noùi : "Ngaøi laø söùc maïnh, laø choã döïa trong ñôøi soáng tu taäp cuûa chuùng toâi. Ngaøi ñaõ daïy chuùng toâi bieát theá naøo laø söï voâ thöôøng, bieán loaïn cuûa vaïn vaät, nhöng chuùng toâi khoâng nghó laø maát Ngaøi quaù sôùm nhö vaäy". Ngoâi chuøa Phaät giaùo Vieät Nam hieän nay do moät Taêng só ngöôøi Vieät thöøa keá truï trì vaø Trung taâm Thieàn hoïc Quoác teá do Ni sö ngöôøi Myõ Karuna ñaûm traùch, söï nghieäp hoaèng phaùp cuûa HT Thieân AÂn vaãn coøn phaùt trieån maïnh treân ñaát Myõ.