CHÖÕ HIEÁU THEO QUAN NIEÄM CUÛA PHAÄT GIAÙO NAM TOÂNG

Noùi ñeán Vu Lan laø phaûi noùi ñeán muøa baùo hieáu; muøa maø nhöõng ngöôøi con nam nöõ nhôù ñeán coâng ôn sanh thaønh döôõng duïc cuûa cha meï vaø muoán laøm vieäc gì ñoù ñeå ñeàn ôn ñaùp nghóa. Bôûi vì coâng ôn cha meï quaû thaät treân ñôøi naøy khoâng coù gì thieâng lieâng baèng. Coâng ôn aáy ñaõ thaám trong ta töø thuôû töôïng hình, ñeán vôùi ta qua hôi aám, qua baøn tay trìu meán, qua doøng söõa boå döôõng vaø qua gioïng haùt ngoït ngaøo. Cha meï laø hình aûnh ñaàu tieân maø ta nhìn thaáy khi ta môû maét chaøo ñôøi vaø cuõng laø ngöôøi laøm cho ta nhôù maõi nuï cöôøi, aùnh maét vaø höông vò yeâu thöông cuûa cha meï daønh cho mình. Hôn nöõa, noùi ñeán cha meï laø phaûi noùi ñeán söï hy sinh cho caùc con caû cuoäc ñôøi vaø caû taâm hoàn laãn theå xaùc. Chính vì tình thöông vaø loøng hy sinh cao caû nhö theá, phaän laøm con chuùng ta phaûi hieåu roõ tình thöông vaø söïï hy sinh cuûa cha meï; hieåu ñeå ñeàn ôn ñaùp nghóa vôùi ñaáng sinh thaønh döôõng duïc ta neân ngöôøi. Veà phöông dieän ñeàn ôn cha meï, Ñöùc Phaät coù daïy: "Duø laø taïi gia hay xuaát gia, duø laø Thanh Vaên hay chö Phaät ñeàu coù boån phaän ñeàn ôn cha meï. Vì taâm hieáu laø taâm Phaät".

Do ñoù, theo quan ñieåm cuûa Phaät giaùo Nam toâng, khoâng haún chæ laø ngaøy Raèm thaùng 7 AÂL môùi laø ngaøy maø nhöõng ngöôøi con phaûi laøm caùi gì ñoù cho cha meï ñaõ quaù vaêng, maø baát cöù luùc naøo, giôø naøo, ngaøy thaùng naêm naøo ñeàu cuõng coù theå laøm cha meï vui loøng hoaëc laøm vieäc tích ñöùc ñeå hoài höôùmg cho hoï ôû beân kia theá giôùi. Neân ñoái vôùi ngöôøi taïi gia cö só, trong moät ñoaïn kinh, Ñöùc Phaät coù daïy caùch baùo hieáu cha meï: "Vôùi ñoâi caùnh tay, vôùi nhöõng gioït moà hoâi maën vaø coù taïo ñöôïc ít nhieàu taøi saûn, neân söû duïng hôïp lyù, hôïp tình". Töùc laø ñoái vôùi gia ñình, treân phaûi cung döôõng cha meï, döôùi phaûi giaùo döôõng vôï con. Maët khaùc, coøn phaûi laøm troøn 5 boån phaän cuûa ngöôøi con ñoái vôùi cha meï nhö sau:

1. Phuïng döôõng cha meï (Bhavana): Töùc phaûi heát loøng cung kính cha meï, khoâng laøm cho cha meï buoàn khoå, khoâng noùi lôøi voâ leã maø theå hieän söï phuï döôõng baèng tinh thaàn nhö thaêm vieáng cha meï trong nhöõng khi hoï coâ ñôn, beänh hoaïn xeá chieàu; hoaëc laø söï cung phuïng baèng vaät chaát nhö vaät thöïc, thuoác thang, choã nguï, y phuïc...

2. Laøm vieäc thay theá cho cha meï (Kicca kavana): Laø chuùng ta phaûi gaùnh vaùc taát caû nhöõng vieäc gì maø tröôùc ñaây cha meï ñaõ vì ta maø gaùnh chòu. Ñaây cuõng laø leõ thöoøng tình cuûa ñôøi soáng xaõ hoäi, khoâng rieâng gì Phaät giaùo. Ñaõ laø ngöôøi con tröôûng thaønh thì caàn phaûi laøm thay theá cho cha meï, ñeå cho cha meï coù thôøi gian thuï höôûng nhöõng ngaøy nhaøn roãi cuoái cuoäc ñôøi.

3. Gìn giöõ gia phong toát ñeïp (Kuølavam sathapana): Laø gìn giöõ gia phong ñaïo ñöùc toát ñeïp; löôïc boû ñi nhöõng phong tuïc coå huû voâ boå cho gia toäc cuõng nhö cho xaõ hoäi. Chaúng nhöõng theá, caàn phaûi laøm phaùt huy theâm nhöõng truyeàn thoáng toát ñeïp ñeå laøm vang xa tieáng toát cuûa gia toäc.

4. Baûo quaûn toát taøi saûn thöøa söï (Daøyai jaøpati pajjana): Ñaõ laø taøi saûn cuûa cha meï thì boån phaän ngöôøi con laø caàn phaûi baûo quaûn toát, thaäm chí coøn caàn phaûi laøm cho chuùng sinh soâi naûy nôû. Vì taøi saûn ñoù raát ñaëc bieät, chuùng khoâng phaûi töï döng maø coù, cuõng khoâng phaûi do vò Trôøi naøo ban thöôûng caû, maø chuùng coù ñöôïc laø do chính maùu, moà hoâi nöôùc maét cuûa chaï meï ñaõ taïo ra chuùng, neân boån phaän laøm con phaûi toû loøng traân troïng hieáu kính gìn giöõ chuùng.

5. Taïo phöôùc hoài höôùng khi cha meï ñaõ quaù vaõng (Ñakkinaønuppadana): Theo Phaät giaùo, khi cha meï coøn heän tieàn thì ngöôøi con phaûi laøm sao cho cha meï luoân soáng trong nieàm an laïc haïnh phuùc. Ngöôïc laïi, khi cha meï ñaõ quaù vaõng thì ngöôøi con caàn phaûi taïo thaät nhieàu coâng ñöùc ñeå hoài höôùng phaàn coâng ñöùc ñoù ñeán cha meï. Coù nhö vaäy cha meï môùi thaät söï soáng trong söï an laïc, vì neáu nhö hoï ñaõ quaù coá khoâng may maø taùi sanh coõi khoå, thì sau khi tuøy hyû theo caùi phöôùc maø ngöôøi con ñaõ hoài höôùng nôi coõi khoå aáy ñeå taùi sanh.

Veà phöông dieän cuûa ngöôøi xuaát gia, Ñöùc Phaät cuõng cho pheùp nuoâi döôõng cha meï. Coù moät vò Tyû kheo chuyeân ñi khaát thöïc nuoâi cha meï; caâu chuyeän ñöôïc baïch leân Ñöùc Phaät. Sau khi phaùn hoûi söï tình, Ñöùc Phaät chaúng nhöõng khoâng quôû traùch maø coøn heát lôøi taùn thaùn hieáu haïnh cuûa vò Tyû kheo. Ngaøi keát luaän "Ngöôøi naøo muoán ñaït ñeán cöùu caùnh Phaät ñaïo, ngöôøi aáy phaûi tuyeät ñoái hieáu kính cha meï".

Lòch söû cheùp raèng, Ñaïi ñöùc Xaù Lôïi Phaát, tröôùc khi Nieát baøn, cuõng choïn caên phoøng ngaøy naøo Ngaøi ñaõ chaøo ñôøi vaø tìm ñuû moïi caùch ñeå giaûng ñaïo ñoä maãu thaân - voán laø tín ñoà cuûa Baø La Moân giaùo - quay veà quy ngöôõng chaùnh phaùp. Vaø sau ñoù baø ñaéc quaû Tu Ñaø Höôøn. Coøn Ñaïi ñöùc A Nan Ña thì choïn doøng soâng Kohinì laøm nôi tòch dieät vaø Xaù lôïi cuûa Ngaøi laïi ñöôïc chia ñoâi nhö yù nguyeän, moät phaàn ñöa veà höõu ngaïn noäi toå, phaàn coøn laïi ñöa veà taû ngaïn ngoaïi toå. Thaät laø moät ñôøi soáng hieáu haïnh troïn veïn, ngöôøi ñôøi khoù laøm ñöôïc!.

Tieâu bieåu nhaát laø Ñöùc Phaät cuûa chuùng ta. Sau khi thaønh ñaïo, hay tin phuï vöông laâm troïng beänh, Ngaøi voäi vaøng quay veà hoaøng cung cuøng vôùi chuùng Taêng ñeä töû ngöï taïi vöôøn Thöôïng Uyeån; vaø moãi ngaøy Ñöùc Phaät vaøo cung vaán an phuï hoaøng ba laàn trong suoát thôøi gian vua cha thoï beänh. Cuoái cuøng vua cuõng ñaéc quaû vò A La Haùn. Luùc naøy chính töï thaân Ñöùc Phaät ñaõ taém röûa phuï hoaøng, thay ñoåi xieâm y, laøm leã nhaäp kim quan; luoân caû ngaøy traø tyø, Ngaøi cuõng cung toáng kim quan vôùi söï tieáp tay cuûa chö Thaùnh taêng thuoäc haøng Thích toäc vaø söï hoã trôï cuûa Töù Thieân vöông. Sau leã traø tyø Ngaøi thu nhaët Xaù lôïi phuï vöông ñem veà laøm leã nhaäp thaùp.

Ñoái vôùi Phaät maãu, loøng hieáu thaûo cuûa Ngaøi laïi caøng ñaëc bieät hôn. Ngaøi ñaõ duøng thaàn löïc leân coõi trôøi Ñao Lôïi ñeå tieáp ñoä Phaät maãu. Nôi ñaây Ngaøi an cö kieát haï trong suoát ba thaùng roøng raõ, Ñöùc Phaät ñaõ thuyeát giaûng taïng A Tyø Ñaøm (Abhidhamma) cho maãu thaân nghe, vaø khi ñöôïc thuyeát phaùp, ngöôøi ñaõ chöùng quaû Tu Ñaø Höôøn.