(tieáp theo)

PHAÙP GIÔÙI NHÖ HUYEÃN

Phaùp giôùi laø vuõ truï naøy , vaø ñoàng thôøi cuõng bao goàm taát caû nhöõng caûnh giôùi sieâu xuaát maø chuùng ta khoâng nhìn thaáy , khoâng nghe thaáy , khoâng möôøng töôïng noåi .

Trong kinh Hoa Nghieâm , phaåm thöù 39 goïi laø phaåm Nhaäp Phaùp Giôùi. Trong ñoù, moâ taû nhöõng böôùc ñöôøng tieán tu caàu ñaïo cuûa Ngaøi Thieän Taøi ñoàng töû, laàn laàn chöùng nhaäp cuûa theå tính cuûa phaùp giôùi .

Vaäy theå tính cuûa phaùp giôùi laø gì ?

Kinh Kim Cang daïy : " Caùc phaùp voán khoâng Thaät khoâng Hö " Phaùp giôùi töùc laø caùc phaùp, caùc hieän töôïng höõu hình hay voâ hình, caùc caûnh giôùi … Phaùp giôùi cuõng khoâng thaät khoâng hö , noù chæ laø nhö Huyeãn nhö Hoaù . Vì sao ?

Vì noù chæ laø Duy taâm sôû hieän , chæ laø do Taâm bieán hieän , chæ laø nhöõng Aûnh bieán hieän cuûa Taâm , cuûa moãi caùi taâm chuùng sanh maø thoâi .

Ñoù laø lôøi daïy caên baûn cuûa kinh Phaät , laø ñieåm giaùo lyù trung taâm vaø noøng coát maø ngöôøi Phaät töû caàn yù hoäi . Ñieåm thaéng giaûi ñoù khieán cho giaùo lyù chö Phaät vöôït leân treân taát caû nhöõng giaùo lyù khaùc … Cuõng töø ñieåm ñoù maø xuaát phaùt ra taát caû nhöõng ñieåm khaùc . Hoa taïng theá giôùi cuûa Hoa Nghieâm cuõng töø ñoù maø ra , heä thoáng Duy Thöùc cuõng töø ñoù maø ra , heä thoáng Baùt Nhaõ cuõng töø ñoù maø ra . Neáu ngöôøi Phaät töû laõnh hoäi ñöôïc moät phaàn nhoû trong muoân moät cuûa lôøi daïy aáy , thì cuõng ñaõ laõnh hoäi ñöôïc yù chæ cuûa chö Phaät roài .

Lyù Duy Taâm Sôû Hieän aáy chính laø Laêng Kính Ñaïi Thöøa . Noù baøng baïc trong taát caû caùc kinh Ñaïi thöøa , noù laø caùi maøn phong ñaùy taàng cuûa Kinh Ñaïi Thöøa … Song , nhöõng kinh giaûng daïy , lyù giaûi kyõ caøng nhaát veà lyù naøy laø kinh Laêng Nghieâm , Laêng Giaø vaø Hoa Nghieâm . Nhaát laø kinh Laêng Nghieâm .

Keä Hoa Nghieâm daïy :

Taâm nhö ngöôøi hoïa kheùo ,

Veõ vôøi canh theá gian .

Trong kinh Thuû Laêng Nghieâm , Phaät daïy : " Caùc caûnh giôùi , caùc coõi voâ soá voâ löôïng noåi leân trong hö khoâng . Vaø hö khoâng noåi leân trong Chaân taâm dieäu minh , töông töï nhö moät aùng maây traéng noåi leân treân neàn trôøi xanh maø thoâi ."

Môû ñaàu moät cuoäc thuyeát phaùp taïi Ñoâng Ñoä, ngaøi Ñaït Ma cuõng daïy ngay :" Taát caû theá giôùi ñöôïc nghó trong taâm v.v… Taâm ôi Taâm , chæ vì mi maø ta phaûi lao ñao laën loäi…" Ngaøi cuõng nhaéc nhieàu ñeán Voâ thöùc , töùc Taøng thöùc . Vì thöïc ra , phaùp giôùi chaúng phaûi laø gì khaùc, chæ laø Voâ thöùc cuûa moãi chuùng sanh maø thoâi . Nhöng haàu heát chuùng sanh thöôøng ngöøng laïi ôû yù thöùc , töï lìa boû Voâ thöùc , neân queân maát ñieàu aáy . Haàu heát chuùng sanh , do söï suy ñoäng cuûa nhöõng nieäm–meâ-môø-caâu-sanh-ngaõ-chaáp tích luyõ töø thôøi voâ thuûy , cuõng thöôøng ngöøng laïi ôû caên thaân cuûa mình , ñoái laäp caên thaân ñoù vôùi phaùp giôùi , roài lìa boû luoân phaùp giôùi . Khoâng bieát raèng caùi phaùp giôùi meânh mang baùt ngaùt ñoù , chính laø dieäu-saéc-thaân cuûa chính mình .

Taïi Hoa Nghieâm hoäi , Ngaøi Phoå Hieàn cuõng aân caàn daïy raèng :" Ngöôøi Phaät töû chuùng ta phaûi hieåu raèng theá gian naøy laø Bieán hoaù , laø Huyeãn Hoùa…"

Haõy laéng taâm suy ngaãm giaây laùt veà caùi bí aån cuûa phaùp giôùi , cuûa caùi vuõ truï naøy… tyû duï nhö hieän nay , ta ñang ngoài trong nhaø, hoaëc ñi daïo ngoaøi phoá . Ta thöôøng coù caùi caûm töôûng laø vöõng-vaøng-chaéc-chaén-ngay-thaúng , laø vì ta ñang ñöùng treân maët traùi ñaát . Sôû dó coù caûm töôûng nhö vaäy , laø vì nghieäp löïc cuûa chuùng ta Töông Öng vôùi traùi ñaát , vaø taïm thôøi , traùi ñaát laø nôi nöông veà cuûa ta … kyø thöïc thì caùi caûm töôûng vöõng–vaøng-ngay-thaúng-aáy chæ laø giaû . Vì traùi ñaát ñöông loâi chuùng ta , vaø quay vôùi moät toác ñoä khoâng bieát bao nhieâu ngaøn caây soá moät giôø . Vaø ta vaãn ñi ngang, ñi ngöûa, ñi uùp, ñi saáp … maø chaúng heà hay bieát . Nhöng ta vaãn coù caûm töôûng vöõng vaøng , vì nghieäp löïc töông öng vôùi traùi ñaát . Cuõng nhö nghieäp löïc cuûa con caù töông öng vôùi nöôùc , con chim töông öng vôùi hö khoân.

Vaäy ta Nöông veà traùi ñaát . Nhöng traùi ñaát nöông veà ñaâu maø löøng löõng hieän höõu toàn taïi ? … Traùi ñaát ôû trong thaùi döông heä , neân quay xung quanh maët trôøi , nöông veà maët trôøi . Thaùi döông heä laø moät tieåu thieân theá giôùi noùi trong kinh , vaø nuùi Tu di sôn raát coù theå laø caùi guoàng truïc cuûa thaùi döông heä . Coù ñieàu laø nuùi Tu di ñöôïc keát taäp thaønh do nhöõng quang minh khaù vi teá , neân maét thòt chuùng ta khoâng nhìn thaáy . Khi coù thieân nhaõn seõ nhìn thaáy .

Ñeán löôït thaùi döông heä . Thaùi döông heä naøy laø phaûi nöông veà moät heä thoáng naøo khaùc lôùn hôn ôû trong trung thieân theá giôùi , hoaëc ôû trong daûi ngaân haø .

Roài taát caû nhöõng theá giôùi ñoù , luùc hình thaønh nhö nhöõng chieác hoa nôû , luùc taøn luïi nhö laù ruïng , cöù theá xoay vaàn mieân vieãn , thì chuùng nöông veà ñaâu ?

Chuùng nöông veà hö khoâng ?

Vaäy hö khoâng nöông veà ñaâu ?

Hö khoâng naøy coù veû nhö khoâng coù choã nöông veà , khoâng coù choã truï . Hö khoâng voâ truï, thì phaùp giôùi cuõng voâ truï. Voâ truï thì khoâng theå toàn taïi noåi moät saùt- na .

Nhöng thöïc ra thì hö khoâng cuøng phaùp giôùi ñeàu nöông veà caùi beå tinh löïc uyeân nguyeân, caùi taïng quang-minh-uyeân-nguyeân cuûa Phaùp thaân thöôøng truï cuûa Chaân taâm dieäu minh , cuûa Thaàn-löïc-haûi cuûa chö Phaät , cuûa Nguyeän–löïc–haûi cuûa chö Ñaïi Boà taùt, cuûa Nghieäp–löïc–haûi cuûa taát caû chuùng sanh .

Bôûi theá , kinh Hoa Nghieâm daïy :" Phaùp giôùi khoâng ngaèn meù naøy ñöôïc an laäp , laø do Thaàn löïc haûi cuûa chö Phaät , do Nguyeän löïc haûi cuûa chö Ñaïi Boà Taùt, do Nghieäp löïc haûi cuûa chuùng sanh ".

Caû ba thöù "haûi" ñoù ñeàu laø baát tö nghì . Nghieäp löïc haûi thuoäc veà voâ minh , coøn Thaàn löïc haûi vaø Nguyeän löïc haûi laø do taâm bình ñaúng ñaïi töø bi vaø trí tueä Baùt-nhaõ .

Ñoù laø ñieåm chaân lyù tuyeät vôøi ñöôïc xieån minh bôûi haèng haø sa chö Phaät . Chaân lyù toái thaéng, vöøa tuyeät vôøi , vöøa bình dò hieån nhieân , nhöng cuõng khoù tin nhaän .

Cho neân , caùi phaùp giôùi bao la khoâng ngaèn meù naøy , chæ truï ôû treân ñaàu moät sôïi loâng , treo treân ñaàu moät Taâm Nieäm … Phaùp giôùi chæ laø aûnh töôïng khôûi leân do moät nieäm meâ môø voâ thuûy cuûa chuùng sanh . Khi moät chuùng sanh bieát quay ñaàu laïi , chuyeån Meâ thaønh Giaùc , thì nhöõng aûnh töôïng phaùp giôùi aáy laäp töùc bieán ñi ñoái vôùi chuùng sanh aáy. Vaø chuùng sanh ñoù seõ chuyeån thaønh moät baäc Chuùng sanh Lôùn , böôùc vaøo Söï-söï-voâ-ngaïi-phaùp-giôùi .

Thieát töôûng caàn ñi saâu hôn nöõa vaøo nhöõng lôøi kinh xöa , ñeå lyù giaûi caùi phaùp giôùi vöøa nhö –nhö , laïi vöøa nhö –huyeãn naøy .

Keä Laêng Giaø daïy :

Phaùp giôùi nhö khoâng hoa

Söï vaät ñeàu nhö huyeãn

Theá gian haèng nhö moäng …

Trong phaùp hoäi Ñaïi Baùt Nhaõ, Ñöùc Phaät thöôøng nhaéc ñi nhaéc laïi nhieàu laàn caâu sau :

-" Caùc coõi , caùc caûnh giôùi , caùc thaân caên chuùng sanh … ñeàu nhö huyeãn, nhö hoaù, nhö moäng, nhö aûo, nhö baøo, nhö aûnh, nhö loä nhö ñieån … nhö moät giaác chieâm bao, nhö laøn khoùi toaû, nhö boït tuï , nhö aûo aûnh nöôùc ngoaøi sa maïc, nhö tieáng vang, nhö hoa trong göông , nhö traêng ñaùy nöôùc , nhö moät tuoàng aûo hoaù baøy ra bôûi moät teân ñaïi phuø thuûy ngoài xoåm ôû ngaõ tö ñöôøng …

Baøi keä sau ñaây cuõng tuyeân xöôùng chaân lyù :

Phaät phaùp nhö ñaïi haûi

Coøn roäng vaø saâu hôn ,

Chaúng coù gì thoaùt khoûi

Thieân la ñòa voõng naøy

Moïi vaät ñeán töø ñoù

Ñoät hieän roài ñoät tan ,

Töông töï nhö baøo aûnh

Chaúng khaùc moät giaác mô

Keû meâ muoán naém baét

Nhö naém baét hö khoâng ,

Töïa nhö ñöôøng chim bay

Mòt muøng khoâng veát tích …

Lyù Duy-taâm-sôû-hieän naøy, tuy meânh mang bao truøm caùc coõi , nhöng cuõng coù theå thaâu goàm trong maáy chöõ : Chaân taâm , Baát Giaùc , Ñoäng Nieäm, Quang Minh, Bieán Hieän , Töông Öng .

Do söï suy ñoäng cuûa nhöõng ngoïn gioù Voâ minh baát giaùc , thì bieån Taâm ñoäng nieäm , voïng ñoäng vaø noåi soùng , bieán thaønh muoân vaïn nhöõng ñôït soùng nhaáp nhoâ chaäp choàng, moãi ñôït töï lìa mình ra khoûi bieån caû . Ñoäng nieäm aáy cuõng laøm phaùt xuaát voâ löôïng quang minh cuøng quang minh quyeán thuoäc , nhöõng quang minh naøy keát taäp laïi , bieán hieän thaønh nhöõng thaân caên vaø khí theá giôùi , vaø thaân-caên cuøng khí theá giôùi naøy bao giôø cuõng töông öng vôùi nghieäp löïc cuûa söï khôûi nieäm … Do ñoù , caên vaø caûnh khoâng theå naøo lìa nhau ñöôïc , vì ñeàu laø söï bieán hieän cuûa caùi Dieäu Taâm nhieäm maøu maø thoâi .

Cuõng bôûi vaäy , kinh Laêng Nghieâm daïy : " Nhaân ñoäng maø coù quang minh , nhaân Quang Minh maø coù hình saéc , nhaân hình saéc maø coù muøi höông v.v…"

Suy ngaãm kyõ , thì thaáy khoâng theå coù moät Chaân lyù naøo khaùc ñeå lyù giaûi veà caùi bí aån cuûa vuõ truï vaø kieáp soáng .

Trong boä kinh Laêng Giaø , boä kinh maø ngaøi Ñaït-ma meänh danh laø boä kinh Taâm Aán , luùc khôûi ñaàu , Ngaøi Boà Taùt Ñaïi Hueä ñaõ mang ra hoûi Phaät 108 caâu hoûi .

-108 caâu hoûi naøy bao goàm taát caû phaùp giôùi höõu hình vaø voâ hình , bao goàm taát caû nhöõng söï vaät , trong ñoù coù nhieàu söï vaät khaù kyø dò . Tyû duï nhö hieän töôïng Röøng Nam Nöõ , töùc laø moät khu röøng beân Aán ñoä trong nuùi Tuyeát Sôn , nôi ñoù coù thöù caây sinh ra hai thöù traùi , moät thöù traùi gioáng hình ngöôøi nam , moät thöù gioáng hình ngöôøi nöõ. (Ngaøi Ñaïi Hueä hoûi Phaät : coù bao nhieâu vi traàn trong moät thaân caên chuùng sanh ? Theá naøo laø cöïc vi ? Theá naøo laø saùt-na ? Theá naøo laø thôøi gian ? … Taïi sao laïi coù Röøng Nam Nöõ ? )… Ñoàng thôøi , cuõng bao goàm taát caû nhöõng baäc tu chöùng , cuøng nhöõng trieát thuyeát cuûa moïi tröôøng phaùi ngoaïi ñaïo vaø theá luaän .

Phaät ñaõ khôûi loøng töø aùi traû lôøi khaù daøi , nhöng töïu trung , caâu traû lôøi cuûa Ngaøi chæ thaâu goïn trong moät chöõ " Phi" maø thoâi .

" Sanh töùc laø phi sanh , baát sanh laø phi baát sanh , thöôøng laø phi thöôøng, voââthöôøng laø phi voâ thöôøng , ñoaïn laø phi ñoaïn , khöù laø phi khöù , lai laø phi lai , höõu laø phi höõu , khoâng laø phi khoâng , töông tuïc laø phi töông tuïc , ñoàng thôøi laø phi ñoàng thôøi , tröôùc sau laø phi tröôùc sau , saùt na laø phi saùt na , thôøi gian laø phi thôøi gian , khoâng gian laø phi khoâng gian , minh sô laø phi minh sô , thaàn ngaõ laø phi thaàn ngaõ , nhaân duyeân laø phi nhaân duyeân , töï nhieân laø phi töï nhieân , cöïc vi laø phi cöïc vi , vaät laø phi vaät , töôûng laø phi töôûng , yù nieäm laø phi yù nieäm v.v…"

Ñoïc thì thaáy raát bí aån , khoù hieåu , traùi ngöôïc … vì chuùng ta vaãn coøn quaùù nhieàu trong voâ thöùc , nhöõng taäp khí tình thöùc thoâng thöôøng cuûa phaøm phu . Töïu trung laø yù cuûa Ngaøi muoán daïy nhö vaày :

-" Xeùt ñeán bôø meù toät cuøng cuûa Chaân taâm dieäu minh , cuõng laø Trí tueä Baùt Nhaõ , cuõng laø Nhö Lai taïng xuaát trieàn , cuõng laø Chôn thieät teá , cuõng laø Thaät töôùng … thì boån lai chaúng coù Vaät gì caû . Khoâng vaät , khoâng caûnh giôùi , khoâng chuùng sanh , khoâng Boà Taùt , khoâng Phaät , khoâng coù ñöôøng tu chöùng , khoâng coù ñaéc , khoâng coù ngöôøi ñaéc , khoâng coù quaù sôû ñaéc , khoâng meâ , khoâng ngoä . Vì caùc phaùp boån lai vaãn Roãng laëng , Nhö Nhö … Nhö Ta ñaây , Ta cuõng nhö chö Phaät , vaãn ngoài dieãn noùi lòch kieáp tu haønh , maø Ta vaãn ngoài ôû nôi Khoâng haûi . Vì tuy dieãn noùi caùc kieáp tu haønh voâ löôïng , Ta khoâng heà coù moät saùt-na rôøi boû caùi Taâm khoâng tòch aáy .

Vì leõ naøo ?

Chæ laø vì Ta thöôøng truï ôû trong nhöõng côn ñaïi tam-muoäi raát saâu , raát roát raùo, maø taát caû caùc tröôøng phaùi ngoaïi ñaïo chöa heà laõng vaõng ñöôïc ñeán ngöôõng cöûa . Ta ñaõ vöôït heát thaûy caùc bôø meù cuûa moïi Voïng töôûng , duø laø voïng töôûng kieân coá , hay voïng töôûng hö minh u aån . Neân ta nhìn thaáy roõ caùi then choát sinh cô cuûa vuõ truï , cuûa phaùp giôùi naøy. Nhìn thaáy vaø chöùng nhaäp . Ta vaø phaùp giôùi naøy vöøa laø moät , vöøa laø khaùc . Khi ta an truï trong caùi bieån Phaùp thaân thöôøng truï , thì Ta vôùi Phaùp giôùi laø moät . Nhöng khi Ta hieån hieän saéc töôùng laøm Phaät Thích Ca Maâu Ni ñi ta baø caùc coõi thò hieän thaønh Chaùnh giaùc, ñeå thaønh töïu caên laønh cuûa chuùng sanh , thì Ta laïi coù veû khaùc vôùi phaùp giôùi .

Truï trong tam-muoäi saâu . Ta nhìn roõ vaø bieát chaéc chaén raèng moïi vaät , caûnh giôùi, thaân caên , chæ laø do söï Bieán hieän cuûa töï taâm , cuûa Chaân taâm dieäu minh , suy ñoäng bôûi gioù nghieäp löïc tích luõy töø voâ thuûy …Ñoù laø thoâng ñieäp vi maät cuûa chö Nhö Lai , maø nay Ta hieån baøy cho caùc oâng vaø cho chuùng sanh ñôøi sau , khieán cho Phaät chuûng khoâng döùt ñoaïn … Caùc tröôøng phaùi ngoaïi ñaïo chöa theå hieåu noåi ñeán Chaân lyù ñoù . Hoï thöôøng chaáp raèng caùc cöïc vi cuûa töù ñaïi ñaõ taïo thaønh theá giôùi , hoaëc thôøi gian taïo ra theá giôùi , hoaëc thaàn ngaõ sanh ra theá giôùi , hoaëc töï nhieân coù theá giôùi . Ngoaïi ñaïo cuõng coù thieàn ñònh , coù tam muoäi , cuõng xieån minh ñöôïc ít nhieàu chaân lyù . Nhöng khoâng phaûi laø Chaân lyù roát raùo toái thaéng . Hoï chöa bieát ñeán toät meù coäi goác , môùi chæ nhìn thaáy maáy thöù hoa laù hoaëc caønh caây . Hoï chöa bieát ñeán lyù Duy taâm sôû hieän . Hoï coøn chaáp raèng coù caùi naøy sanh ra caùi kia , coù sanh coù baát sanh , coù thöôøng coù ñoaïn , coù ta coù vaät , coù ngöôøi , coù chuùng sanh , coù thoï maïng , coù ñöôøng tu , coù quaû ñaéc . Coøn ôû trong bôø meù cuûa yù nieäm , cuûa voïng töôûng .

Khoâng bieát raèng caùi Thöïc-taïi-cuoái-cuøng voán linh minh vaéng laëng , tuyeät ñöôøng ngoân ngöõ , baët heát yù nieäm vaø voïng töôûng . Phaûi lìa heát voïng töôûng môùi chöùng nhaäp ñöôïc .

Vì theá , neân ñoái vôùi caùc oâng , Ta ñöa ra chöõ Phi naøy . Ñeå ngaên ñoùn phaù tröø , khuyeán taán caùc oâng lìa boû caùc ngoân töø danh töôùng . Liaø boû lôøi ñeå yù hoäi laáy nghiaõ. Nghóa laø gì ? Nghóa laø lìa boû moïi voïng töôûng . Coù liaø boû moïi yù nieäm , moïi voïng töôûng thì môùi coù theå thaàm kheá hôïp , môùi chöùng nhaäp ñöôïc Giaùc theå cuoái cuøng … Chöùng nhaäp Giaùc theå hay Chaân taâm ñeå laøm gì ? Laø ñeå coù Trí tueä toái thaéng , vaø ñoàng thôøi coù Taâm Ñaïi Bi khôûi dieäu duïng voâ cuøng , oâm troïn phaùp giôùi khoâng ngaèn meù naøy vaøo trong Dieäu-saéc-thaân cuûa mình …"

Noùi toùm laïi , thì Ngaøi ñöa ra moät chöõ Phi ñeå phaù boû moïi danh töôùng , moïi yù nieäm , moïi voïng töôûng . Vì yù nieäm naøo cuõng chæ laø voïng töôûng , vaø söï vaät naøo cuõng chæ laø moät yù nieäm taïo neân do caùi voïng thöùc phaân bieät cuûa con ngöôøi hay cuûa moät chuùng sanh naøo khaùc … Phaùp giôùi chæ laø do Töï taâm bieán hieän , chæ laø moät tröôøng bieán hieän lieân mieân baát tuyeät Töông Tôï Töông Tuïc cuûa taâm chuyeån thaønh Thöùc . Roài trong caùi maøn aûo aûnh lieân mieân vaø bao la ñoù , voïng thöùc cuûa con ngöôøi caét xeùn laáy moät soá aûnh töôïng coù veû töông tôï töông tuïc. Vì chuùng bieán hieän töông tôï töông tuïc, neân chuùng hình nhö coù khoaùc moät hình töôùng . Voïng thöùc con ngöôøi lieàn choäp laáy hình töôùng ñoù , taïo thaønh moät yù nieäm roài khoaùc cho noù moät Teân Goïi ( danh töôùng ) , oâm khö khö laáy noù , nhaát ñònh coi noù laø coù , cho noù laø Vaät , toàn taïi ñoäc laäp vaø rieâng bieät vôùi mình . Trong khi chính thöùc , chuùng chæ laø nhöõng aûnh töôïng bieán hieän neân moät caùch töông öng do nhöõng chuûng töû nghieäp löïc cuûa chính taâm thöùc mình maø thoâi .

Do ñoù , xeùt ñeán cuøng , thì moïi söï vaät chæ laø nhöõng yù nieäm , nhöõng ngoân töø danh töôùng cuûa voïng thöùc cuûa chuùng sanh … Vi traàn cuõng chaúng phaûi laø vi traàn , chæ laø moät yù nieäm veà vi traàn , neân taïm goïi laø vi traàn thoâi . Theá giôùi chaúng phaûi laø theá giôùi , chæ laø yù nieäm veà theá giôùi , neân taïm goïi theá giôùi . Saùt-na cuõng chaúng phaûi saùt-na , chæ laø yù nieäm veà saùt-na , neân taïm goïi saùt-na . Thôøi gian cuõng chæ laø moät yù nieäm . OÂng A baø B cuõng ñeàu laø nhöõng yù nieäm do voïng thöùc phaân bieät taïo neân … Sanh ra cuõng chæ laø moät yù nieäm voïng töôûng , vì thöïc ra chaúng coù caùi gì coù theå sanh ra caùi gì caû . Vì chæ laø nhaân duyeân bieán hieän . Vì chæ laø Bieán Hieän . Baát sanh cuõng vaäy . Thöôøng ñoaïn cuõng vaäy . Coù khoâng cuõng vaäy . Minh sô hay Thaân ngaõ cuõng vaäy , chæ laø yù nieäm ngoân töø .

YÙ nieäm hay ngoân töø ñeàu coøn laø roãng tueách , vì chæ gôïi leân ñöôïc ñoâi chuùt hình töôùng boùng daùng , maø khoâng sao kheá hôïp noåi vôùi caùi Giaùc theå cuoái cuøng … Caàn phaûi liaø boû moïi yù nieäm môùi thaàm kheá hôïp ñöôïc . Caàn phaûi luoân luoân nieäm caùi Voâ Nieäm . Nghóa laø luoân luoân tö duy , quaùn töôûng raèng moïi vaät ñeàu laø do söï bieán hieän cuûa Töï Taâm . Cho neân , Ngaøi Maõ Minh daïy raèng :" Giöõ Chaùnh nieäm töùc laø luoân luoân quaùn töôûng Lyù Duy taâm sôû hieän …"

Tuy khôûi ñaàu , Phaät ñöa ra moät chöõ Phi bí hieåm nhö vaäy , nhöng sau ñoù , trong phaùp hoäi Laêng Giaø , Ngaøi ñaõ giaûng giaûi raát kyõ caøng … Giaûng giaûi veà caùi dieãn trình cuûa Taâm , cuûa Nhö Lai taïng-xuaát-trieàn chuyeån bieán thaønh Taøng thöùc , thaønh caùi bieån soùng aøo aït nhaáp nhoâ cuûa taùm thöùc . Giaûng giaûi veà Tam teá Luïc thoâ cuûa Voâ minh Baát giaùc . Giaûng giaûi veà ngoân töø danh töôùng . Roài giaûng veà caùc theá luaän , caùc kyù luaän cuûa moïi tröôøng phaùi ngoaïi ñaïo . Vaø giaûng veà caùc ñòa tu chöùng , veà Phaùp thaân Phaät , veà Baùo thaân vaø veà caùc Hoaù thaân cuûa Phaät . Trong khi giaûng , Ngaøi luoân luoân nhaéc tôùi Lyù Bieán Hieän cuûa Taâm .

Phaùp hoäi Laêng Giaø trieäu nhoùm nhöõng baäc Boà Taùt caên cô ñaõ thuaàn thuïc , neân lôøi kinh thöôøng coâ ñoïng khoù hieåu … Trong kinh naøy , Phaät cuõng chæ thaúng raèng Taøng thöùc chính laø Nhö Lai taïng , Taøng thöùc toaøn Voïng cuõng chính laø Chôn , Meâ ngoä cuøng moät Theå , chæ caàn bieát Chuyeån laø Taøng thöùc seõ bieán thaønh Baïch tònh thöùc , töùc laø Nhö Lai taïng .

Phaät noùi kinh naøy taïi cung vua Daï Xoa , treân ñænh nuùi cao choùt voùt khoâng loái vaøo , nhìn xuoáng maët bieån saâu . Ñænh nuùi cao töôïng tröng cho phaùp moân taâm-ñòa cao voøi voïi . Bieån caû tieâu bieåu cho bieån taâm thanh tònh , phaûn chieáu heát thaûy vuõ truï . Nhöng khi ngoïn gioù voâ-minh-baát-giaùc noåi leân , thì soùng thöùc cuõng noåi leân aøo aït mòt muøng …

Boä kinh ñöôïc keát thuùc baèng moät phaåm choùt noùi veà giôùi caám aên thòt . Khoâng ñöôïc aên thòt chuùng sanh … Chaéc laø taïi loaøi Daï Xoa ham aên thòt ngöôøi , vaø trong khi nghe kinh , vaãn coù thöù Daï Xoa thaáy ñoùi buïng laïi khôûi taâm muoán ñi kieám thòt aên …

Ñoïc nhöõng kinh nhö Laêng Giaø , Laêng Nghieâm , Hoa Nghieâm … ta seõ thaáy raèng chæ coù moät baäc Ñaïi Giaùc môùi coù theå noùi noåi nhöõng lôøi kinh nhö vaäy . Phaûi laø moät Baäc , ngoài döôùi goác Boà Ñeà , thò hieän thaønh Chaùnh giaùc , thaâu suoát taát caû phaùp , sieâu xuaát taát caû coõi , môùi noùi ñöôïc nhö vaäy . Lôøi dieãn giaûi nhö nöôùc chaûy maây troâi , vaø vaên chöông nhieàu khi sieâu tuyeät … Bôûi theá chuùng ta caàn ñaûnh leã , caàn phaûi nieäm . Nieäm Phaät , nieäm Kinh , nieäm Taêng . Vaø nieäm nieäm chôù sanh nghi…

Vaäy thì phaùp giôùi vöøa laø Nhö Nhö vöøa laø Nhö Huyeãn .

Loái nhìn cuûa caùc loaøi chuùng sanh ñoái vôùi phaùp giôùi laø tuyø theo möùc ñoä taâm thöùc , möùc ñoä ñaïo löïc cuûa chuùng sanh ñoù .

Keû phaøm phu thì nhìn söï vaät , nhìn phaùp giôùi , thaáy nhö coù thöïc , thaáy coù caùi naøy sanh ra caùi kia , thaáy coù meï sanh ra con , thaáy caây sanh ra boâng laù, thaáy chaát söõa sanh ra chaát laïc vaø toâ , thaáy caùi troáng vaø tay ngöôøi caàm duøi sanh ra tieáng troáng .

Nhöng kyø thöïc thì chaúng coù caùi gì coù theå sanh ra caùi gì ñöôïc caû . Vì sao ? Laø vì chính noù ñaõ voâ thöôøng , nieäm nieäm sanh dieät , neân chaúng coù töï theå gì , thì laøm sao maø sanh ra moät caùi khaùc ñöôïc ? Bôûi vaäy , phaùp giôùi chæ coù theå laø bieán hieän .

Ngöôøi coù taâm thöùc cao hôn moät chuùt nöõa , khi nhìn phaùp giôùi , thì thaáy noù laø nhaân duyeân töông sanh töông dieät . Nhöng loái nhìn naøy cuõng chæ môùi laø quyeàn nghóa thoâi , chöa phaûi laø nghóa cöùu caùnh .

Xeùt ñeán toät cuøng ngaèn meù , ñeán bôø meù cuûa Taän nhaäp vaøo Voâ taän , bôø meù cuûa Voâ minh nhaäp vaøo Chôn thieät theå , thì phaùp giôùi chæ coù theå laø Bieán Hieän , chæ laø söï bieán hieän cuûa Voâ minh baát giaùc , cuûa voâ löôïng voïng töôûng tích luõy töø thôøi voâ thuûy , huaân taäp trong Taøng thöùc thaønh nhöõng chuûng töû voâ hình voâ aûnh , nhöng khi thôøi tieát chín muøi , ñaõ laøm nôû ra nhöõng aûnh töôïng phaùp giôùi töông öng vôùi nghieäp löïc cuûa mình maø thoâi .

Bôûi theá neân moãi chuùng sanh ñeàu ñeo theo moät aûnh töôïng töông öng vaø Rieâng Bieät veà phaùp giôùi . Nhöng haàu heát chuùng sanh ñeàu khoâng hay bieát , cöù laàm töôûng raèng caùi phaùp giôùi ñoù laø ôû ngoaøi mình , vaø toàn taïi moät caùch khaùch quan ñoäc laäp , khoâng dính daùng gì ñeán mình heát .

Ñieàu khieán cho phaøm phu chuùng ta deã chaáp raèng phaùp giôùi laø coù thöïc , laø caùc söï vaät chung quanh ta ñeàu coù veû chaéc nòch , löu ngaïi , uø lyø , coá ñònh , raát khoù chuyeån hoaù . Chuùng ta thöôøng tin ôû giaùc quan cuûa mình , nhaát laø xuùc giaùc . Caùi gì sôø thaáy , moù thaáy thì khoâng theåkhoâng thöïc ñöôïc . Maét vaø tai coøn coù theå coù aûo giaùc ñöôïc , chöù tay sôø moù thì khoù coù aûo giaùc . Cuõng töông töï nhö toâng ñoà Thomas xöa kia hoaøi nghi noùi raèng :" Toâi chæ tin laø Chuùa Ki toâ soáng laïi , khi naøo chính tay toâi ñöôïc sôø moù nhöõng veát thöông ñoùng ñinh caâu ruùt treân ngöôøi Chuùa …" Nhöng thöïc ra , thì caùi caûm giaùc chaéc –nòch-ngaên-ngaïi-uø-lyø aáy cuõng chæ laø moät caûm giaùc hö minh . Söï vaät coù veû kieân coá , nhöng noù cuõng chæ laø kieân coá voïng töôûng thoâi . Vì sao ? Vì söï vaät naøo cuõng laø do nhöõng quang minh thoâ keäch , chuyeån ñoäng chaäm laïi , coâ ñoïng laïi, vaø keát taäp neân . Vaø quang minh thì phaùt xuaát do taâm töôûng , taäp khí taâm töôûng tích luõy töø voâ thuûy neân keát taäp thaønh nhöõng kieân coá voïng töôûng laø söï vaät … Vaäy neân , söï vaät chæ laø nhöõng daáu veát bieán hieän cuûa taâm chuùng sanh , nhöõng kyù hieäu (signe) cuûa taâm chuùng sanh . Vaø nhöõng Baäc naøo ñaõ lìa ñöôïc moïi voïng töôûng , thì seõ böôùc vaøo bình dieän cuûa nhöõng quang minh vi dieäu nhaát , seõ coù ñaïi thaàn löïc , coù theå söû duïng quang minh ñeå chuyeån hoaù Vaät, chuyeån hoaù phaùp giôùi moät caùch deã daøng nhö ñaïi löïc só co duoãi caùnh tay maø thoâi .

Phaùp giôùi bao la khoâng ngaèn meù naøy , truï treân ñaàu moät sôïi loâng , treo treân ñaàu moät Taâm nieäm . Moät nieäm Meâ Môø Voâ Thuûy , moät nieäm voâ minh caâu sanh .

Chìa khoaù cuûa Chaân lyù Chö Phaät laø ôû hai chöõ : Ñoäng Nieäm . Taâm cuûa chuùng sanh luoân luoân baäp beành dao ñoäng , khoâng ngöøng nghæ , nieäm nieäm vi teá tieáp noái . Vaø söï ñoäng nieäm aáy laøm phaùt hieän leân nhöõng aûnh töôïng phaùp giôùi . Töông töï nhö nhöõng laøn soùng bieån li ti nhaáp nhoâ , moãi ñôït soùng laøm phaùt hieän moät aûnh töôïng leäch laïc cuûa maët nhaät … Neáu moät chuùng sanh naøo baët ñöôïc söï ñoäng nieäm vi teá aáy , thì aûnh töôïng phaùp giôùi cuõng baët luoân ñoái vôùi chuùng sanh aáy .

Nhöng taïi sao caùi nieäm aáy laïi Voâ Thuûy ?

Voâ thuûy laø khoâng coù baét ñaàu . Nieäm aáy voâ thuûy , laø vì ngoïn gíoù Voâ minh haèng khôûi , khoâng heà ngöøng nghæ . Töông töï nhö treân maët bieån ñaày soùng aøo aït , thì bieát caùi naøo laø ñôït soùng ñaàu tieân ? Vaû laïi , hai chöõ Thuûy Chung cuõng chæ laø moät caëp yù nieäm ñoái ñaõi , do voïng thöùc cuûa chuùng sanh döïng laäp neân . Chuùng sanh nhìn söï vaät , thì thaáy söï vaät hình nhö coù sanh coù dieät , coù baét ñaàu , coù chung cuoäc . Neân hay hoûi taïi sao laïi voâ thuûy . Nhöng khi chuùng sanh ñoù ñöa taâm thöùc cuûa mình tôùi bôø meù cuûa sanh dieät nhaäp vaøo voâ sanh , thì töï seõ thaáy caâu hoûi tröôùc cuûa mình chæ laø caâu hoûi cuûa moät keû nguû meâ .

Vaäy nieäm aáy laø voâ thuûy . Vaø phaùp giôùi bao la naøy , phaùt hieän töø nieäm aáy , cuõng laø voâ thuûy , vaø thöôøng laø voâ chung . Chæ tröø ñoái vôùi baäc naøo ñaõ lìa boû heát voïng töôûng , heát khôûi nieäm , thì phaùp giôùi cuõng töï baët döùt , vaø nhö theá, trôû thaønh höõu chung ñoái rieâng vôùi baäc aáy .

Nhöng taïi sao goïi laø nieäm Meâ Môø , nieäm Voâ-minh-caâu-sanh hay Sanh-töôùng-voâ-minh ?

Nieäm aáy meâ môø , vì laø Voâ minh, laø Baát Giaùc . Ñaây laø caùi ñieåm bí aån nhaát cuûa moïi Baûn theå luaän , vì noù ôû bôø meù cuûa Phoå-bieán nhaäp vaøo Chaân-thieät-teá , cuûa Nhieàu nhaäp vaøo Moät … Trong Luaän Khôûi Tín , ngaøi Maõ Minh daïy : " Do khoâng thaät bieát phaùp Chaân nhö , neân taâm baát giaùc noåi leân , khôûi voïng nieäm . Song voïng nieäm vì khoâng coù thaät theå , neân chaúng tôùi Baûn giaùc Chaân nhö …"

Vaäy thì caùi Voâ-minh-baát-giaùc ñoù noù khoâng coù thaät theå , khoâng nguyeân nhaân , noù noåi leân nhö moät caùi boùng môø , moät laøn söông toûa , noåi leân nhö hoát nhö hoaûng , nhö moät côn meâ saûng . Töông töï nhö anh chaøng Dieãn-nhaõ-ñaït-ña trong kinh Laêng Nghieâm, soi göông thaáy mình coù ñaàu , coù maët , boãng caùi göông leäch ñi , khoâng thaáy ñaàu nöõa , beøn töôûng laø mình maát ñaàu , phaùt cuoàng chaïy ñi kieám caùi ñaàu .

Thöïc ra thì trong Chaân taâm dieäu minh , chaúng coù moät vaät gì caû , vaø chaân taâm vaãn laëng leõ thöôøng tòch chieáu soi , trong saùng ñeán toät baäc . Nhöng boãng nhieân , moät nieäm meâ môø , moät côn meâ saûng noåi daäy , queân raèng chính mình voán laø Trong saùng toät böïc , laïi muoán quay laïi soi saùng chieáu soi vaøo chính mình … Moät nieäm meâ môø noåi leân , thì voâ löôïng nieäm meâ môø ñeàu noåi leân . Do ñoù , caùi Minh trong saùng toät böïc chuyeån thaønh caùi hö minh , vaø Chaân taâm bò bao phuû ngaên che bôûi nhöõng maøn voâ minh lôùp lôùp, cuõng chuyeån thaønh Taøng thöùc , coãi nguoàn cuûa sanh dieät . Vaø nhöõng nieäm meâ môø aáy cöù truøng truøng noåi leân , tích luõy töø nhöõng kieáp voâ thuûy , trôû thaønh voâ vaøn taäp khí chuûng töû huaân taäp trong Taøng thöùc . Hö minh quay laïi töï chieáu soi , neân lieàn phaân thaønh naêng sôû , vaø Nga õchaáp , Ngaõ töôùng noåi leân töông töï nhö moät côn loác hö minh . Ñaõ coù naêng thì phaûi coù sôû , coù ngaõ theå thì coù khaùch theå , coù trong thì coù ngoaøi… neân caùc phaùp , caùc hieän töôïng ñeàu truøng truøng noåi daäy , phaùt hieän voâ cuøng voâ taän , töông töï nhö voâ vaøn nhöõng Voâ minh caâu sanh , hay voâ-minh-uyeân-nguyeân naøy cuõng ñöôïc kinh Phaät goïi laø Nghieäp töôùng voâ minh . Noù cöïc kyø vi teá nhoû nhieäm u aån , noù laïi haèng khôûi neân raát baát tö nghì . Vì theá ñeán baäc Ñaúng giaùc Boà Taùt cuõng coøn moät phaàn voâ minh naøy chöa goät saïch ñöôïc. Loái sôû haønh cuûa noù cuõng raát vi teá u aån . Khi noù voïng khôûi , thì noù Chuyeån thaønh moät phaàn goïi laø Naêng hieän , vaø moät phaàn goïi laø Sôû hieän . Naêng hieän laø caùi phaàn hö minh muoán chieáu soi , vaø Sôû hieän laø phaàn bò chieáu soi , neân hay hieän ra caùc thöù caûnh giôùi . Ba phaàn naøy goïi laø tam teá , töùc laø ba töôùng vi teá cuûa Voâ minh chuyeån hieän … Chæ coù nhöõng baäc Boà Taùt cao töø ñeä baùt ñòa trôû leân , môùi teá nhaän ñöôïc nhöõng sôû haønh naøy .

Tam teá naøy chuyeån daàn xuoáng thaønh Luïc thoâ , töùc laø nhöõng töôùng chuyeån hoaù thoâ keäch hôn , töông ñoái deã teá nhaän hôn . Töùc laø chuyeån daàn töø choã vi teá voâ hình tôùi choã höõu hình … Ñoù ñeàu laø söï hieän haønh vaø bieán hieän cuûa nhöõng taäp khí chuûng-töû-voïng-töôûng-tích-luõy trong Taøng thöùc .

Trong caùi dieãn trình hieän töôïng hoaù töø teá ñeán thoâ naøy , caùi meâ-muoäi-vi-teá keát laïi thaønh hö khoâng , caùi thieân-löu-bieán-dòch keát laïi thaønh thôøi gian kieáp soá , caùi meâ-muoäi-toái-taêm-thoâ-keäch-löu-ngaïi keát laïi thaønh vaät . Caùi toái-taêm-thoâ-keäch naøy töùc laø caùi si-meâ-kieân-coá , noù loùng laïi vaø keát thaønh vaät vaø khí theá giôùi , nhö trong kinh Laêng Nghieâm noùi . Coøn caùi si-meâ-voïng-töôûng coù ít nhieàu linh minh phaân bieät thì keát laïi thaønh thaân caên cuûa caùc loaøi chuùng sanh .

Veà khí theá giôùi , thì nhöõng coõi Saéc vaø Voâ saéc thöôøng phaùt hieän tröôùc , roài môùi ñeán Duïc giôùi . Vì duïc giôùi thoâ keäch hôn … Giöõa khoaûng hö khoâng voâ cuøng taän , boãng noåi leân nhöõng côn gioù nghieäp meânh mang baùt ngaùt , thoåi troøn nhö nhöõng côn loác , goïi laø phong luaân . Phong luaân nöông treân hö khoâng . Roài nhöõng thuûy luaân , hoaû luaân cuõng noåi leân baït ngaøn raøo raït , nöông treân phong luaân vaø cuõng töông töï nhö nhöõng côn loác . Roài caùc ñòa luaân xuaát hieän , nöông treân thuûy luaân … Boán thöù ñaïi naøy , tuy coù hình töôùng , nhöng cuõng ñeàu do söï bieán hieän cuûa Voâ minh voïng töôûng , cuûa Chaân taâm , neân ñeàu chu bieán khaép nôi . Khi naøo nhaân duyeân ñaày ñuû vaø chín muøi , do söùc nghieäp chieâu caûm, thì chuùng hieän ra nhö nhöõng côn loác hö minh .

Thöïc ra , thì giöõa khí theá giôùi taïm goïi laø voâ tình , vôùi caùc loaïi höõu tình , khoâng heà coù ngaèn meù ranh giôùi gì tuyeät ñoái caû . Ngaèn meù chæ laø do möùc ñoä taâm thöùc , möùc ñoä ñaïo nhaõn cuûa moät loaøi chuùng sanh naøo maø thoâi . Ñoái vôùi moät loaøi chuùng sanh , thì bôø meù cuûa höõu tình ñeán choã naøy , nhöng ñoái vôùi moät loaøi khaùc , thì bôø meù laïi ñeán choã kia. Ñoái vôùi loaøi ngöôøi , bôø meù höõu tình ngöøng ôû coû caây soûi ñaù . Nhöng ñoái vôùi moät con thi truøng soáng trong thaân ngöôøi , thì noù töôûng traùi tim laø nuùi Tu-di , vaø baõi nhöôùc canh trong bao töû laø bieån Nam haûi … Kinh Laêng Nghieâm daïy raèng caây vaø ñaù laâu naêm coù theå thaønh tinh ñöôïc … Vaø ñoái vôùi moät baäc ñaïi Boà taùt , thì baäc ñoù thaáy raèng sôn haø ñaïi ñòa , caùc coõi , vaø voâ vaøn chuùng sanh chuùng ta cuõng ñeàu nguïp laën trong dieäu-saéc-thaân cuûa baäc ñoù . Bôûi vaäy kinh daïy raèng :" Coõi laø thaân , thaân laø coõi ". Tuyø ôû möùc ñoä ñaïo nhaõn . Vaø keä Hoa Nghieâm noùi :

Trong coõi caùc loaïi thaân chuùng sanh

Trong thaân laïi coù caùc loaïi coõi

Trôøi ngöôøi caùc loaøi ñeàu rieâng khaùc

Phaät ñeàu bieát roài ñem giaûng daïy …

Nay ñeán caùc loaøi höõu tình , hay taïm goïi laø höõu tình … Moät nieäm-meâ-môø noåi leân, thì voâ löôïng nieäm-meâ-môø ñeàu noåi leân . Nieäm meâ môø voâ löôïng , neân chuùng sanh voâ löôïng . Tuyø theo nhöõng taäp-khí-voïng-töôûng-ñieân-ñaûo-nhieãm-oâ maø bieán hieän thaønh caùc loaøi . Loaøi coù nhieàu caên , loaøi coù ít caên , loaøi coù duïc , loaøi khoâng duïc , loaøi coù töôûng , loaøi khoâng töôûng , loaøi coù thaân haøo quang , loaøi coù thaân taïp thöïc thoâ keäch v.v… Nhö chuùng ta laø ngöôøi coù thaân taïp thöïc beänh hoaïn khoå luïy . Caùi ñoù chaúng phaûi laø ngaãu nhieân , maø chæ laø do nhöõng taäp khí hoaøi nieäm tích luõy töø voâ thuûy . Caùi hö minh kieân coá nhaát , trong thôøi gian hoaøi thai , thaâu goùp nhöõng côn loác cöïc vi thoâ keäch ñeå keát taäp laïi thaønh thaân canh saéc töôùng cuûa ta . Coøn caùi hö minh u aån hôn thì keát laïi thaønh thoï-töôûng-haønh-thöùc .

Moãi chuùng sanh trôû thaønh moät laêng-kính-aûnh-hieän , moät trung-taâm-aûnh-hieän (centre , hay prisme de miroitament ). Vì noù voán laø moät côn loác hö minh , neân noù aûnh hieän vuõ truï , aûnh hieän thaân caên cuûa mình , aûnh hieän neân caùi aûo giaùc laø coù ngaõ . Chaáp laø coù ngaõ , roài chaáp laø coù phaùp , coù vaät , coù hieän töôïng beân ngoaøi … Möùc ñoä aûnh hieän cuûa moãi chuùng sanh , cuûa moãi loaøi chuùng sanh thì coù nhieàu khaùc bieät , nhöng moãi moãi ñeàu coù aûnh hieän . Vaø tuyø theo nghieäp löïc , moãi chuùng sanh ñeàu aûnh hieän vuõ truï thaønh moät aûnh töôïng Rieâng Bieät Cuûa Mình . Aûnh töôïng veà khoâng gian , thôøi gian , veà caùc hieän töôïng cuõng khaùc bieät . Chaùnh baùo , y baùo khaùc bieät …

Toùm laïi , ñoái vôùi moãi chuùng sanh , phaùp giôùi bao la naøy chæ laø nhöõng aûnh-töôïng-nhö-huyeãn-nhö-hoùa-chaäp-choàng-duyeân-khôûi , truøng truøng aûnh töôïng , truøng truøng thaåm thaáu , truøng truøng bieán aûo . Caùc caûnh giôùi ñeàu chæ laø nhöõng aûnh-bieán-hieän cuûa caùi Thöùc cuûa chuùng sanh , vaø xeùt toät cuøng hôn nöõa , chuùng ñeàu laø nhöõng aûnh-bieán-hieän cuûa voâ-minh-voïng-thöùc , vaø voâ minh thì khoâng rôøi Baûn giaùc , voán laø caùi boùng môø cuûa Chaân-taâm-dieäu-minh .

Haàu heát chuùng sanh khoâng bieát raèng hình töôùng laø do taâm nieäm khôûi leân . Beøn chaáp laø coù , coù mình , coù ngöôøi , coù vaät … Traûi qua a-taêng-kyø-kieáp , rong ruoåi theo nhöõng hình boùng ñoù , khôûi theâm ra ñuû caùc thöù taâm töôûng tham-aùi-saân-si-maïn-nghi-taø-kieán , tranh giaønh xaâu xeù cöôùp ñoaït nhöõng hình boùng . Caùc taâm töôûng ñoù laïi huaân taäp trôû laïi vaøo Taøng thöùc , taïo theâm nhöõng taäp-khí-chuûng-töû-nghieäp-löïc , sau naøy laïi nôû ra hieän haønh ôû caùc kieáp khaùc , thaønh nhöõng caên thaân vaø khí theá giôùi khaùc . Neân caùc chuùng sanh töï quyeän laáy nghieäp , nhö con taèm quyeän trong caùi keùn , vaø nghieäp ñeo theo chuùng sanh nhö boùng theo hình … Cho maõi ñeán khi naøo , gaëp ñöôïc moät baäc thieän tri thöùc chæ baøy cho bieát caùi u aån maàu nhieäm cuûa taâm nieäm , hoaëc gaëp kinh chæ baøy cho caùi bí aån cuûa Chaân taâm , thì luùc baáy giôø môùi bieát Hoài Ñaàu , quay ñaàu laïi ñeå nhìn vaøo nhöõng taâm nieäm cuûa mình , ñeå coi xem taïi laøm sao chuùng laïi coù theå bieán hieän thaønh hình töôùng …

***

Laêng-kính-aûnh-hieän nhöõng aûnh-töôïng-nhö-huyeãn-nhö-hoùa-truøng-truøng-duyeân-khôûi .

Ñoù taïm goïi laø möôøng töôïng dieãn taû phaùp giôùi .

Xöa kia , taïi coå Trung Hoa , moät vò nöõ baïo chuùa noåi tieáng laø hoang daâm voâ ñoä , hoaøng haäu Voõ Taéc Thieân , laïi ñeán thöa hoûi ngaøi Ñaïi sö Phaùp taïng raèng : Caûnh giôùi Hoa Nghieâm laø nhö theá naøo ? Ñaïi sö beøn laáy moät caây neán lôùn thaép giöõa moät caên phoøng roäng , xung quang ngoïn neán coù baøy la lieät nhöõng taám göông truøng truøng lôùp lôùp, roài noùi raèng : " Thöa leänh baø, caûnh giôùi Hoa Nghieâm cuõng hôi töông töï nhö vaäy ".

Ñaây laø taïm ví duï caûnh nhö-huyeãn-aûnh-töôïng .

Vaøo ngaøy nay, chuùng ta coù theå thay ñoåi söï xeáp ñaët khaùc hôn nöõa . Thay theá nhöõng taám göông baèng phaúng ñoù baèng truøng truøng lôùp lôùp nhöõng taám göông coù nhieàu maøu saéc : xanh vaøng ñoû traéng…, nhieàu hình thuø : göông loài , loõm , meùo , nhieàu caïnh , ít caïnh . Vaø moïi thöù laêng kính aáy ñeàu lay ñoäng , di ñoäng … Vaø taát caû ñeàu oùng aùnh nhöõng aûnh-töôïng-maøu-saéc , thaønh moät caûnh töôïng psychedelic , thì töông töï nhö caûnh giôùi Hoa Nghieâm hôn .

Nhöng ví duï naøo cuõng chæ laø thoâ keäch , taïm bôï . Vì caûnh giôùi ñoù thì noùi chaúng xieát , ví duï chaúng cuøng .

***

Moãi chuùng sanh ñeàu ñeo theo moät möùc ñoä aûnh hieän rieâng bieät , veà chaùnh baùo y baùo , veà thaân caên quoác ñoä . Möùc ñoä ñoù coù theå laø cao hoaëc thaáp , bao la meânh mang hoaëc haïn cuoäc ngaén nguûi .

Ñoái vôùi nhöõng loaøi coân truøng chaúng haïn , nhö giun , deá , chuoàn chuoàn … thì taâm thöùc trì treä ôû möùc ñoä raát thaáp keùm , nhöng chuùng vaãn laø nhöõng laêng kính aûnh hieän , vaø söï aûnh hieän naøy chæ coù theå laø ñôn sô haïn cuoäc . Thôøi gian , khoâng gian ñoái vôùi chuùng cuõng ñôn sô , vaø aûnh töôïng veà vuõ truï cuõng vaäy .

Tieán ñeán nhöõng loaøi nhö choù , ngöïa , voi , haïc … thì möùc ñoä taâm thöùc cuûa chuùng ta ñaõ cao hôn nhieàu , neân nhöõng aûnh töôïng veà vuõ truï chaéc laø phaûi bao la baùt ngaùt hôn nhieàu .

Ñeán loaøi ngöôøi thì laïi caøng cao hôn nöõa raát nhieàu . Ñeán chö Thieân , thì nhöõng aûnh töôïng phaùp giôùi caøng phaùt trieån bao la mòt muøng hôn nöõa .

Ñeán moät baäc Boà Taùt lôùn , thì nhöõng aûnh töôïng veà phaùp giôùi laïi caøng xuaát hieän mòt muøng , vi dieäu vaø maàu nhieäm hôn raát nhieàu .

Moät chöông sau ñaây , khi baøn tôùi vaán ñeà thôøi gian vaø khoâng gian , seõ coá gaéng suy luaän kyõ caøng hôn veà nhöõng ñieåm naøy … Coù ñieàu chaéc chaén laø nhöõng chuùng sanh lôùn , coù möùc ñoä taâm thöùc cao , ñeàu coù theå nhìn thaáy taát caû nhöõng caûnh giôùi ôû möùc ñoä thaáp hôn . Trong khi nhöõng chuùng sanh ôû möùc ñoä thaáp , khoù theå nhìn thaáy , hoaëc khoâng theå nhìn thaáy nhöõng caûnh giôùi cao ñöôïc .

Bôûi vaäy , neân trong kinh thöôøng noùi raèng : " Taát caû caùc caûnh giôùi töø thoâ keäch cho ñeán vi dieäu , ñeàu Khoâng Thaät Khoâng Hö".

Chuùng ñeàu Khoâng Thaät . Vì sao ? Laø vì tröôùc heát , caùc vaät ñeàu voâ thöôøng , nieäm-nieäm-sanh-dieät-bieán-ñoåi . Chuùng nhö nhöõng ñaùm maây vaân caåu , truøng truøng theo nhaân duyeân khôûi leân , roài laïi theo nhaân duyeân dieät ñi . Sau nöõa , laø vì chuùng khoâng coù thöïc taïi gì nhaát ñònh heát , vaø bao giôø cuõng phaûi tuøy thuoäc vaøo caùi taâm thöùc thaáy nghe hay bieát cuûa chuùng sanh ñöùng nhìn noù . Tyû duï nhö moät con soâng . Loaøi ngöôøi chuùng ta cuøng coù moät soá lôùn nghieäp löïc töông ñoàng ( kinh goïi laø Coäng nghieäp ).

Neân ai ai cuõng nhìn vaø cho ñoù laø moät doøng soâng . Nhöng loaøi ngaï quyû , do söùc chieâu caûm cuûa moät coäng nghieäp khaùc , laïi nhìn thaáy khaùc , cho noù laø moät doøng löûa , uoáng vaøo thì chaùy coå hoïng . Chö thieân nhìn , laïi cho noù laø ngoïc löu ly . Loaøi roàng nhìn laïi thaáy nhöõng ñieän ñaøi laàu caùc … Laïi tyû duï nhö nuùi Tu di . Chö thieân trôû leân thì coù theå nhìn thaáy nuùi chuùa naøy , neân cho noù laø thaät . Nhöng töø loaøi ngöôøi trôû xuoáng ñeàu khoâng nhìn thaáy nuùi ñoù , neân cho laø khoâng thaät .

Bôûi theá , caùc caûnh giôùi ñeàu khoâng phaûi laø thaät thöïc söï . Vì neáu laø thaät , thì phaûi coù moät thöïc taïi nhaát ñònh , baát bieán , vaø baát cöù loaøi naøo cuõng phaûi nhìn thaáy . Nhöng vì chuùng laø Bieán Hieän , neân khoâng theå baát bieán ñöôïc .

Nhöng chuùng cuõng khoâng phaûi laø Hö … Vì sao ? Laø vì moät caûnh giôùi bao giôø cuõng coù moät soá loaøi chuùng sanh nhìn thaáy ñöôïc , hoaëc nghe thaáy noù , hoaëc ngöûi , neám , sôø moù noù ñöôïc , chaáp noù laø coù , roài khôûi ra ñuû moïi thöù vui buoàn , phieàn naõo … Do ñoù , chuùng khoâng phaûi laø Hö … Tyû duï nhö trong kinh thöôøng noùi raèng : Khi Phaät thuyeát moät thôøi phaùp lôùn , hoaëc khi moät Ñaïi Boà Taùt ñi qua moät nôi naøo , thì Ñaát thöôøng rung ñoäng saùu caùch . Söï chaán ñoäng saùu caùch ñoù , phaøm phu chuùng ta ñaâu coù hay bieát , nhöng caùc vò ñaõ vaøo ñöôïc moät thöù tam muoäi naøo ñoù , thì thaáy bieát söï chaán ñoäng . Bôûi vaäy , khoâng phaûi laø Hö .

Toùm laïi , taát caû moïi caûnh giôùi , töø thoâ kòch ñeán vi dieäu , töø chuùng sanh beù nhoû ñeán caùc baäc chuùng sanh lôùn nhö Phaät , Boà Taùt … ñeàu Nhö huyeãn , ñeàu chæ laø bieán hieän, ñeàu khoâng thaät khoâng hö , vì ñeàu chæ laø Voïng Hieän cuûa nhöõng taäp khí chuûng töû cuûa Taøng thöùc , do nghieäp löïc chieâu caûm . Nhöng neáu keû haønh giaû quaùn töôûng saâu hôn nöõa. tôùi choã bôø meù , thì seõ chuyeån ñöôïc taát caû Voïng aáy . Seõ thaáy toaøn Voïng töùc laø Chaân, vaø moïi phaùp , moïi caûnh giôùi voán Nhö Nhö , baûn lai roãng laëng …

***

Ñeå keát thuùc chöông naøy , thieát töôûng caàn noùi roõ hôn veà Coäng nghieäp vaø Bieät nghieäp ( hay Dò nghieäp ) cuûa moät loaøi chuùng sanh .

Tyû duï nhö loaøi ngöôøi . Kieáp naøy , chuùng ta vaøo khoaûng ba tyû ngöôøi treân traùi ñaát naøy , ñeàu ñöôïc sanh laøm ngöôøi caû . Ñoù vaãn khoâng phaûi laø ngaãu nhieân . Maø chæ laø vì trong voâ löôïng kieáp , chuùng ta ñaõ tích luõy trong Taøng thöùc nhöõng taäp-khí-chuûng-töû ñaïi ñeå gioáng nhau , töông öng vôùi taâm thöùc cuûa loaøi ngöôøi . Ñeán kieáp naøy , thôøi tieát chín muøi , nhöõng chuûng töû aáy hieän haønh , Nôû Xoeø ra treân bieån phaùp thaân , neân chuùng ta cuøng sanh laøm ngöôøi , mang moät aûnh töôïng thaân caên ñaïi ñeå gioáng nhau , vaø moät aûnh töôïng veà quoác ñoä ñaïi ñeå gioáng nhau … Nhöõng chuûng töû nghieäp löïc ñaïi ñeå töông ñoàng ñoù goïi laø Coäng nghieäp . Noù khieán cho chuùng ta , khi nhìn doøng soâng , traùi nuùi , con choù …thì ai ai cuõng cho laø doøng soâng , traùi nuùi , con choù chöù khoâng cho laø caùi gì khaùc . Thaáy ngöôøi , thì ñeàu cho laø ngöôøi … Nhöng khoâng thaáy ñöôïc quyû thaàn , khoâng thaáy nuùi Tu di , vì nghieäp löïc khaùc bieät , neân ña soá ngöôøi ñeàu nghó raèng quyû thaàn vaø nuùi Tu di chaéc laø khoâng coù .

Nhöng trong caùi Coäng nghieäp naøy , vaãn coù raát nhieàu caùi Bieät , caùi Dò , töùc laø Bieät nghieäp … Tyû duï nhö cuøng nhìn moät traùi nuùi ngöôøi naøy thaáy nuùi xanh xanh , ngöôøi kia thaáy nuùi xanh bieác . Ngöôøi nhìn nuùi thaáy buoàn , ngöôøi nhìn thaáy vui thích . Ñoù laø Dò vi teá . Coøn nhieàu caùi Dò thoâ keäch vaø roõ reät hôn nhieàu . Coù ngöôøi ñeïp , ngöôøi xaáu , ngöôøi thoâng minh trí tueä , ngöôøi chaäm chaïp hoïc tröôùc queân sau . Ngöôøi sanh ra ñaõ muø, queø, caâm , ngoïng , ñieác : ñoù phaàn ñoâng ñeàu laø nhöõng keû vöøa môùi phaûi chòu dö baùo trong loaøi suùc sanh , roài môùi thoaùt leân laøm ngöôøi . Coù ngöôøi môùi naêm, saùu tuoåi ñaõ soaïn caùc nhaïc phaåm , ñaõ coù ít nhieàu öùc nieäm veà moät vaøi kieáp tröôùc cuûa mình . Coù ngöôøi nhìn thaáy quyû thaàn , hoaëc chæ tu ít laâu , ñaõ ñaéc quaû Tu ñaø hoaøn , coù theå nhìn thaáy caùc coõi trôøi Duïc giôùi vaø Sô thieàn .

Coù keû nguû hay thaáy aùc moäng , reân khoùc keâu la . Coù keû laïi hay coù haûo moäng, hay moäng thaáy hoaù sen cuøng caùc baäc thöôïng thieän nhaân … Coù keû , nhö trieát gia Sartre , chæ chích moät muõi thuoác ma tuùy mescaline , bò luoân aûo giaùc trong saùu thaùng lieàn , luùc naøo cuõng nhìn thaáy moät con cua to töôùng ngoï nguaäy ôû ngay tröôùc maét mình . Coù keû , cuõng chích thuoác ñoù , laïi thaáy moät aûo giaùc quaùi dò khaùc … Coù keû , taäp quaùn töôûng laïc neûo , laïi thaáy moät con nheän to töôùng tröôùc maét .

Noùi chung , Bieät nghieäp raát nhieàu . Caøng ñi saâu vaøo taâm thöùc caøng phaùt hieän nhieàu bieät nghieäp nôû ra töø Taøng thöùc .

***

Ñaïi ña soá chuùng ta thöôøng ñeàu tin raèng : Coù moät vuõ truï beân ngoaøi, khaùch quan toàn taïi ñoäc laäp , rieâng bieät vôùi ngaõ theå cuûa mình . Nhö traùi nuùi kia , noù kieân coá vöõng chaéc nhö vaäy , thì noù phaûi laø coù , vaø sau khi ta cheát roài , chaéc raèng traùi nuùi vaãn löøng löõng nhö vaäy vaø voâ vaøn keû khaùc vaãn nhìn thaáy noù .

Ñaây laø caùi ñieåm bí aån cuûa nhöõng caûnh giôùi goïi laø Khaùch quan . Ñieåm naøy ñaõ aùm aûnh khaù nhieàu caùc trieát gia hieän sinh , ( nhaát laø Simone de Beauvoir ), maø hoï cuõng khoâng tìm ñöôïc loái lyù giaûi .

Ñieåm bí aån ñoù chæ naèm trong hai chöõ : Coäng nghieäp .

Do söï nôû ra cuûa nhöõng chuûng töû nghieäp töông ñoàng , neân moãi loaøi chuùng sanh , tyû duï loaøi ngöôøi , ñeàu chieâu caûm nhöõng aûnh töôïng theá giôùi töông ñoàng . Taát caû nhöõng aûnh töôïng ñoù , tuy Rieâng Khaùc cuûa moãi ngöôøi , nhöng vaãn xen-laãn-loàng-laïi-vôùi-nhau moät caùch töông-tôï-töông-tuïc … khieán cho moãi ngöôøi chuùng ta ñeàu laàm töôûng raèng coù moät theá giôùi khaùch quan rieâng bieät , ñoäc laäp vôùi taâm thöùc mình . Kyø thöïc thì noù chæ laø moät tröôøng-bieán-hieän cuûa caùi Thöùc cuûa mình maø thoâi .

Khi thaáy moät traùi nuùi löøng löõng kieân coá nhö vaäy , roài laïi thaáy ai ai cuõng goïi laø traùi nuùi , thì ta raát deã yeân chí raèng noù coù moät thöïc taïi khaùch quan rieâng bieät … Nhaát laø khi ta nghó raèng , sau khi mình cheát roài , thì traùi nuùi vaãn löøng löõng coøn ñoù , vaø voâ vaøn keû khaùc vaãn tieáp tuïc ngaém nhìn noù … Kyø thöïc thì khi ta cheát roài , nghieäp-löïc-ngöôøi baët ñi , vaø chuyeån sang moät nghieäp-löïc-môùi nôû ra , hoaëc cuûa thaân trung aám , hoaëc cuûa thaân thoï sanh sau . Nghieäp-löïc-ngöôøi baët ñi , thì nhöõng aûnh töôïng veà traùi nuùi cuøng theá-giôùi-ngöôøi cuûa ta cuõng baét buoäc phaûi baët ñi , ñeå chuyeån sang nhöõng aûnh töôïng môùi phuø hôïp vaø töông öng vôùi nghieäp môùi nôû ra .

Coøn nhöõng keû khaùc coøn soáng laïi sau ta , vì nghieäp-löïc-ngöôøi cuûa hoï chöa heát hieän haønh , neân hoï baét buoäc vaãn phaûi nhìn thaáy traùi nuùi vaø theá giôùi aáy … Haõy taïm Giaû Thieát raèng neáu khoâng coøn ngöôøi naøo nöõa , thì treân nguyeân taéc , traùi nuùi aáy khoâng coøn phaùt hieän nöõa . Nhöng ñoù chæ laø moät giaû thieát khoâng theå coù ñöôïc ( hypotheøse impossible, purement ideale ) , vì neáu tyû duï traùi ñaát ngöôøi ñi , trôû thaønh moät haønh tinh cheát nhö kieåu maët traêng , thì taïm goïi raèng khoâng coøn moät sinh vaät naøo nöõa theo söï hieåu bieát cuûa ngöôøi . Nhöng vaãn coøn voâ vaøn nhöõng chö Thieân , quyû thaàn , hoaëc chuùng sanh phi nhôn maø maét ngöôøi khoâng nhìn thaáy . Vaø döôùi nhaõn quang cuûa nhöõng chuùng sanh aáy , traùi nuùi vaãn coù theå phaùt hieän ñöôïc … Vaø ngöôøi Phaät töû chuùng ta caàn luoân luoân nhôù raèng coù voâ löôïng nhöõng loaøi chuùng sanh dò loaïi vôùi loaøi ngöôøi .

Thieát töôûng caàn neâu theâm moät giaû thieát nöõa ñeå soi saùng caùi bí aån cuûa caùi goïi laø Khaùch Quan . Tyû duï nhö taïi moät xöù sôû heûo laùnh naøo ñoù , coù chöøng ñoä 200000 ngöôøi soáng vôùi nhau . Trong soá ñoù , coù moät ngöôøi bò caùi aûo giaùc , luoân luoân nhìn thaáy moät con vaät hình thuø quaùi dò boø loåm ngoåm chung quanh mình . Ngöôøi ñoù keå chuyeän cho nhöõng keû khaùc nghe , thì nhöõng keû khaùc ñeàu cöôøi , cho laø aûo giaùc … Nhöng neáu taát caû 200000 ngöôøi aáy ñeàu bò chung moät aûo giaùc ñoù , vaø bò lieân mieân , thì chaéc laø hoï seõ baét ñaàu nghó raèng con vaät quaùi dò coù theå laø coù thaät . Vaø neáu trong voâ löôïng kieáp , aûo giaùc aáy cöù trieàn mieân huaân taäp trong Taøng thöùc cuûa nhöõng ngöôøi aáy , thì ñeán moät kieáp naøo ñoù , voïng-töôûng-kieân-coá aáy seõ trôû thaønh aûnh töôïngh kieân coá, coù theå troâng thaáy sôø moù thaáy . vaø nhöõng ngöôøi aáy seõ coi aûnh töôïng aáy nhö moät thöïc taïi khaùch quan , toàn taïi ñoäc laäp ngoaøi mình …

***

Chaéc coù ngöôøi seõ thaéc maéc : Neáu vuõ truï naøy quaû thöïc chæ laø söï Bieán hieän cuûa Thöùc , cuûa taâm nieäm cuûa moãi chuùng sanh , vaäy thì taïi sao chuùng ta laïi khoâng theå duøng yù chí , duøng taâm nieäm ñeå thay ñoåi chuyeån hoaù noù ñöôïc ?

Caâu traû lôøi cuõng giaûn dò . Chæ laø vì nhöõng taâm nieäm cuûa chuùng ta , thöôøng ñeàu laø taùn loaïn yeáu keùm . Nhöõng aûnh töôïng Vaät kia ñeàu laø nhöõng voïng töôûng tích luõy töø voâ thuûy , nay trôû thaønh kieân coá , thì laøm sao coù theå laáy nhöõng taâm nieäm taùn loaïn yeáu keùm trong choác laùt maø chuyeån hoaù ñöôïc ?!… Nhöng neáu ta phaùt taâm vöõng chaéc , quen töôûng nhaát taâm vaø laâu daøi , thì seõ chuyeån hoï ñöôïc . Vì vaät naøo cuõng chæ ñöôïc keát taäp bôûi quang minh cuûa taâm thöùc maø thoâi .

Do ñoù , trong kinh Quaùn Voâ Löôïng Thoï , Ñöùc Phaät baûo baø hoaøng haäu Vi Ñeà Hy raèng :" Ngöôøi coøn laø phaøm phu , taâm töôûng yeáu keùm , neân chöa theå nhìn thaáy coõi Cöïc Laïc cuûa Phaät A Di Ñaø . Nhöng chö Nhö Lai coù phöông tieän laø khieán ngöôøi coù theå troâng thaáy ñöôïc …" Vaø trong caùc phaùp hoäi Ñaïi thöøa , tröôùc khi noùi kinh , Phaät thöôøng hay phoùng quang , duøng taâm löïc voâ bieân cuûa mình , ñeå naâng taâm thöùc cuûa töù chuùng leân nhöõng möùc ñoä cao hôn . Bôûi theá nhöõng ngöôøi coù tuùc duyeân gaëp Phaät , nghe dieäu aâm cuûa Phaät , thöôøng ñaéc quaû raát nhieàu …

***

Phaùp giôùi treo treân ñaàu moät taâm nieäm , laø do Töï taâm Bieán Hieän .

Ñoù laø thoâng ñieäp vi maät cuûa chö Nhö Lai ba ñôøi , möôøi phöông .

ÔÛ thôøi vaéng Phaät naøy , neáu ngöôøi naøo nghe noùi veà Phaùp giôùi Nhö Huyeãn vaø Lyù Duy taâm sôû hieän , maø khoâng sanh taâm kinh nghi laïi coù ñöôïc moät nieäm tín giaûi , hieåu raèng vuõ truï laø aûnh töôïng vaø mình cuõng laø aûnh töôïng bieán hieän töø nhöõng taâm nieäm dao ñoäng baäp beành … thì ngöôøi ñoù chaéc ñaõ troàng tuùc duyeân töø raát nhieàu kieáp soá .

Vì keä Hoa Nghieâm , phaåm Hieàn Thuû , daïy raèng :

Taát caû phaøm phu ôû theá gian

Ngöôøi höôûng Ñaïi Thöøa raát khoù gaëp

Ngöôøi höôûng Ñaïi Thöøa coøn laø deã ,

Ngöôøi tin Phaùp naøy laïi khoù hôn …

Coù ngöôøi tay böng möôøi quoác ñoä ,

Ñöùng giöõa khoâng gian troïn möôøi kieáp

Vieäc ngöôøi naøy laøm chöa laø khoù ,

Tin ñöôïc Phaùp naøy môùi laø khoù …

Nôi möôøi coõi vi traàn soá chuùng

Cho vaät sôû thích troïn moät kieáp

Phöôùc ñöùc ngöôøi naøy chöa laø thaéng