Baøi I
Voâ-minh vaø ngaõ-chaáp.
Taát caû muoân loaøi chuùng-sanh, heã ñaõ coù thaân töôùng aéc phaûi chòu khoå; caùi nghóa "khoå" ñöôïc ñeà caäp ôû ñaây, laø ôû choã chuùng sanh luoân bò dính maéc, troùi-buoäc trong sanh-töû.
Coäi reã cuûa söï troùi-buoäc ñoù do "chaáp ngaõ" maø sanh; ngaõ-chaáp laïi do voâ-minh taäp nhieãm noäi quan, ngoaïi caûnh ñoái thaân maø coù.
Bôõi voâ-minh taäp nhieãm laâu ñôøi maø chôn taùnh phaûi bò che môø, khuaát laáp, neân con ngöôøi noùi rieâng, haøm-linh höõu tình noùi chung, queân maát töï-taùnh, töï mình rôøi lìa, ñaùnh maát "chính mình".
Do voâ minh che phuû, khuaát laáp maát taùnh saùng töï saün coù trong choã uyeân nguyeân, cuõng laø töï Phaät, cuõng laø Chôn-ngaõ maø moät chuùng sanh, thoaït khi môû maét chaøo ñôøi cho ñeán luùc coù chuùt ít tri thöùc, nguõ quan bieát xuùc chaïm vôùi ngoaïi caûnh, nhö maét bieát thaáy, tai bieát nghe, trí bieát phaân bieät . . . trong choã meâ môø, u toái ñoù, ai ai cuõng nhaän laàm caùi giaû thaân naøy laøm thaät; trong thì khôûi töôûng chaáp laàm, nhaän laàm thaân taâm naøy laøm thaät, neân môùi coù choã chaáp laø "Nhôn-Ngaõ". Ngoaøi thì chaáp laàm caûnh nuùi soâng, ngöôøi vaät, traêng sao, ñeán ñi, vui khoå … laø thaät, neân môùi coù choã chaáp laø "Phaùp-Ngaõ".
Vaø keát quaû cuûa söï nhaän laàm choã giaû taïm aáy laøm thaät, maø chuùng sanh töï xa lìa, queân maát Chôn-ngaõ, vaø phaûi traû baèng caùi giaù raát ñaét laø luoân thuaän phuïc caùi giaû taïm cuûa thaân naøy vaø luoân luoân cuøng noù troâi laên, soáng cheát, cheát soáng trong nhôn quaû khoâng döøng nghæ .
Neáu noùi thaân naøy, caûnh naøy laø giaû taïm thì giaû taïm choã naøo? Vaø caùi gì laø chôn thaät, vaø chôn thaät ra laøm sao?
Theo trí hieåu bieát vaø ñònh nghóa thoâng thöôøng cuûa theá-gian thì Ngaõ coù nghóa laø Toâi, laø Ta, laø chính mình. Nhöng caùi "Ta" caùi "Toâi" maø chuùng sanh chaáp thaät coù ñoù laïi ñang trong choã meâ môø cuûa nhôn quaû sanh dieät, cuûa voâ thöôøng, nay coøn mai maát, khoâng töï laøm chuû ñöôïc chính mình, khoâng töï luoân toàn taïi.
Bôõi vì, taát caû caùc phaùp theá gian ñeàu khoâng ra ngoaøi luaät taéc nhôn quaû sanh dieät : Sanh-Laõo-Beänh-Töû ñoái vôùi chuùng sanh höõu tình, Sanh-Truï-Dò-Dieät ñoái vôùi coû caây thaûo moäc, Thaønh-Truï-Hoaïi-Khoâng ñoái vôùi nuùi soâng, ñaát ñaù, traêng sao…vv
Theá thì töø baûn ngaõ, thaân taâm cuûa moãi chuùng sanh höõu tình cho ñeán caûnh saéc ngoaøi thaân, coù caùi gì thaät söï coù theå goïi laø töï laøm chuû vaø luoân toàn taïi, vöôït ngoaøi aûnh höôûng taùc ñoäng cuûa khoâng gian vaø thôøi gian ñaâu maø khoâng goïi laø giaû taïm, voâ thöôøng.
Coøn noùi tôùi caùi thaät ngaõ, cuõng laø "Chôn-Ngaõ" thì töï noù phaûi laø chuû theå töï saün coù, chöa töøng sanh neân cuõng chöa töøng coù dieät, khoâng coøn maát, khoâng ñeán ñi, khoâng bieán hieän, vöôït thoaùt khoâng gian vaø thôøi gian, ñoù môùi laø oâng chuû thaät söï cuûa chính mình vaø cuûa taát caû; noùi laø oâng chuû nhöng maø cuõng laø chính mình, laø chôn-ngaõ vì ñoäc höõu vaø luoân toàn taïi.
Toùm laïi, neáu taïm duøng ngoân ngöõ ñònh nghóa "Chôn-Ngaõ" moät caùch töông ñoái nhö theá, thì chính noù, töùc chuû theå naøy phaûi coù ñieàu kieän aéc coù vaø ñuû thì môùi coù theå goïi laø Ngaõ ñöôïc. Ñoù laø, chuû theå aáy phaûi luoân toàn taïi, phaûi töï chuû, coù theå saép ñaët moïi vieäc vaø khoâng gì chi phoái ñöôïc noù. Chôn-ngaõ naøy chính laø Chôn-taùnh, laø töï taùnh, töï Phaät, laø maët muõi xöa nay cuûa chuùng sanh, laø caùi töï saün coù, khoâng töøng sanh cuõng khoâng töøng dieät vaäy.
Theo choã taïm möôïn ngoân töø maø ñònh nghóa nhö treân, thì baûn thaân moãi ngöôøi trong chuùng ta, töøng giôø, töøng phuùt, tuy ñoäng moät chuùt laø môû mieäng noùi Ta, taâm luùc naøo cuõng khôûi voïng töôûng, voïng nieäm chaáp Ta, vaø "cuûa Ta" nhöng caùi Ta naøy coù khaùc vôùi caùi "Thaät Ta – Chôn Ngaõ"khoâng töøng sanh dieät, khoâng töøng ñeán ñi nhö vöøa neâu ôû treân khoâng? - Vaïn laàn chaúng gioáng. Vì caùi maø chuùng ta nhaän laàm laøm Ta aáy, nghóa laø caùi thaân huyeãn hoaù vaø caùi taâm hö voïng naøy, khoâng phaûi laø oâng chuû thaät söï, bôõi noù khoâng töï taïi; nghóa laø caùi Ta chaáp laàm naøy luoân bò taùc ñoäng trong nhôn quaû sanh dieät, leä thuoäc khoâng gian vaø thôøi gian maø coù maát coøn, coù-khoâng, bieán hieän khoâng döøng nghæ. Theá thì caùi Ta maø töø laâu chuùng ta nhaän laàm, chaáp laàm,oâm aáp, trìu meán, vun ñaép cho noù ñoù chaúng phaûi "ñoà thaät" laø ñuùng roài. Bôõi thaân taâm maø chuùng ta chaáp laàm ñoù chaúng phaûi laø ñoäc höõu luoân töï toàn taïi, chaúng phaûi laø oâng chuû thaät söï cuûa mình maø cuõng laø chính mình, cuõng laø Chôn-Ngaõ.
Cöù taïm duøng tri kieán (theo ngoân töø, chöõ nghóa nhö vöøa dieãn ñaït) maø nhaän ra ñöôïc choã chôn, giaû naøy roài, thì coù ai trong chuùng ta töï thaáy mình goàm troïn ñuû caùc ñieàu kieän treân ñeå coù theå töï xöng mình laø "Ta"trong choã chôn thaät , nghóa laø theå hieän "Chôn Ngaõ – Thaät Ngaõ" khoâng? Chaéc laø khoâng roài. Nhöng noùi khoâng laø ñoái vôùi phaøm phu coøn coù caùi thaân taâm ñieân ñaûo, meâ laàm, chaáp tröôùc nhö chuùng ta, chöù vôùi caùc baäc Thaùnh trí, caùc baäc giaùc ngoä, ñaït ñaïo thì caùc Ngaøi vaãn theå hieän noù caùch chôn chaùnh, bình thöôøng, töï nhieân nhö nhieân ôû thöïc taïi cuûa gioøng soáng, ngay tröôùc maét trong theá gian naøy; bôõi caùc Ngaøi ñaõ nhaän ñöôïc ra noù vaø soáng ñöôïc ba thôøi laøm moät, töï troïn trong noù. Theá neân, caâu hoûi aáy xin daønh cho moãi haønh giaû töï nghieàn ngaãm vaø phaùt Boà-ñeà taâm, noã löïc coâng phu tu haønh, ñeå nhaän ra moät caùch chôn chaùnh choã "Chôn- Ngaõ" aáy, oâng chuû tuyeät ñoái maø cuõng laø chính mình, ñeå töï ñoä thoaùt vaø ñoä ngöôøi giaûi thoaùt nhôn quaû töû sanh. Moät khi nhaän ra chính mình (Chôn-taùnh - Toàn taïi - Töï chuû) roài, thì aéc haün, doøm laïi khoâng phí maát moät ñôøi tu.
Caùi "Ngaõ" maø chuùng sanh ñang chaáp laàm nôi thaân taâm hö voïng naøy, noù laø huyeãn giaû, khoâng phaûi thaät coù; choã chaáp ngaõ naøy, töï chuùng nhö soùng treân nöôùc, nghóa laø bôõi coù ñoäng neân nöôùc môùi coù soùng; töï soùng khoâng phaûi laø chuû theå luoân toàn taïi vaø töï laøm chuû; maø ñaõ khoâng töï taïi, khoâng töï laøm chuû vaø khoâng laøm chuû taát caû thì sao goïi laø Chôn-Ngaõ ñöôïc. Khoâng phaûi Nhôn-thaät thì choã chaáp laø "Nhôn-ngaõ" laøm sao coù theå goïi laø thaät ñöôïc. Cuõng nhö caûnh ngoaøi taâm, coù caùi gì laø chuû theå töï taïi vaø laø OÂng chuû thaät söï baát bieán, luoân toàn taïi, khoâng chuyeån dòch ñaâu maø chaáp laø coù thaät Phaùp Ngaõ. Choã chaáp laàm "Phaùp ngaõ" naøy cuõng khoâng phaûi thaät coù.
Laïi noùi theâm cho roõ, theá naøo laø "Phaùp". Phaùp chæ cho taát caû moïi söï, moïi vaät töø choã höõu vi, höõu hình cuûa hình, danh, saéc, töôùng, maø nguõ quan coù theå tieáp xuùc, cho ñeán choã voâ hình, voâ vi maø chæ coù thöùc yù môùi coù theå vôùi tôùi ñöôïc, cuõng nhö taát caû moïi khaùi nieäm ñònh danh, ñònh hình, nieäm töôûng..vv… maø chuùng sanh coù choã caûm nhaän ñöôïc, ñeàu goïi chung laø Phaùp, hay töôùng phaùp. Phaùp hay töôùng phaùp thì nhö huyeãn hoaù, luoân bieán hieän, maát coøn, sanh dieät.
Ñeå phaù naùt kieán chaáp sai laàm veà Ngaõ vaø Phaùp maø chuùng sanh ñaõ chaáp thuû, ñöùc Theá-toân daïy :"Nhöùt thieát phaùp, Voâ Ngaõ", laø coù yù noùi, taát caû caùc phaùp theá gian nhö vöøa neâu treân, maø chuùng sanh ñaõ nhaän laàm, chaáp laàm töø nhôn-ngaõ ñeán phaùp-ngaõ ñeàu huyeãn aûo, hö voïng, khoâng thaät vaäy.
Coù töï chính mình nhaän ra ñöôïc moät caùch chôn chaùnh choã nhôn khoâng, phaùp khoâng naøy, thì vieäc töï toû ngoä caùi oâng chuû luoân toàn taïi, töï saün coù, khoâng sanh dieät kia cuõng chaúng phaûi laø vieäc leân trôøi xuoáng bieån, maø ñeán duyeân thì chæ saùt na baát chôït ngoaûnh ñaàu laø baét gaëp. Baét gaëp roài thì cöù vieäc soáng chôn thaät trong noù maø töï theå hieän voâ ngaõ cuõng laø töï soáng thaät vôùi chính mình,vôùi boån lai dieän muïc, caùi töï saün coù ñoù, cuõng goïi laø soáng troïn vôùi Ñaïo, töï taïi an nhieân ngay trong ñôøi naøy, cuõng laø "Nieát-baøn" thanh tònh maø coøn coù chuùt "höõu dö" vaäy.
Do chuùng sanh khoâng toû ngoä töï taùnh, khoâng thaáy bieát nhö thaät ba thôøi chæ trong moät nieäm thanh tònh (saùng trong tòch laëng) neân môùi khôûi taâm ñieân ñaûo chaáp laàm caùi thaân giaû, caûnh giaû, thoï maïng giaû naøy laøm thaät, neân bao nhieâu meâ-môø, laàm laïc qui tuï veà thaân: töï yù thöùc thaân taâm naøy nhö moät caù theå ñoäc laäp trong söï töông quan vôùi theá-giôùi maø mình ñang soáng, (cuõng laø trong nhôn quaû nhò nguyeân), neân voâ hình trung töï xem mình nhö laø ñoái töôïng thaät söï (ôû beân ngoaøi) cuûa chuû theå luoân toàn taïi, taùnh saùng töï saün coù trong choã uyeân-nguyeân; nghóa laø töï rôøi lìa maø khoâng bieát, queân maát chính mình, queân maát goác xuaát sanh, caùi boån lai dieän muïc, töï Phaät cuûa moãi ngöôøi, cuõng laø choã "Chôn-Ngaõ" vöøa ñeà caäp.
Bôõi quan nieäm meâ laàm aáy maø chuùng sanh khoâng töï laøm chuû ñöôïc mình; vaø do khoâng töï chuû neân khoâng thaáy bieát caùch roõ-raøng nhö thaät raèng, caùi "thaân taâm huyeãn giaû hö voïng" maø mình chaáp chaët laø thaät naøy ñang luoân bò xoâ ñaåy, loâi keùo, troâi laên töøng giôø, töøng phuùt, töøng saùt-na theo gioøng voïng thöùc, voïng nghieäp cuûa moãi ngöôøi, ñeå roài chính mình phaûi töï bieán hieän,maát coøn, coù khoâng trong beå khoå huyeãn hoaù, meânh mang cuûa nhôn quaû sanh dieät.
Do taäp (noùi chung laø aùi duïc trong chaáp ngaõ) ngay trong ñôøi naøy maø thaân caên thaân thöùc duyeân theo traàn-caûnh, caáu tröôùc nhieãm oâ; thaân taâm ñaém chìm, maõi meâ dong ruoåi trong ngoaøi maø ñuoåi hình, baét boùng, ñeå roài nhieãm oâ chính trong ñôøi naøy laïi toâ boài, vun ñaép theâm daøy, theâm lôùn voâ minh cuûa töï thaân; vaø cöù theá theo luaät taéc nhôn quaû, maø hoùa hoaù, sanh sanh, luoân soáng trong meâ môø maø tuøy thuaän nghieäp thöùc daãn daét, heát kieáp naøy ñeán kieáp khaùc, heát ñôøi noï ñeán ñôøi kia, troâi laên trong moät voøng troøn luoân kheùp kín, khoâng luùc naøo ngöng döùt vaø khoâng sao thoaùt khoûi söï raøng buoäc cuûa töû sanh. Ñoù chính laø caùi khoå maø Phaät ñaïo ñeà caäp, chöù khoâng phaûi laø caùi khoå theo khaùi nieäm khoå söôùng, toát xaáu, thieän aùc cuûa nhôn quaû nhò nguyeân nhö ngöôøi thöôøng laàm töôûng theo voïng taâm ñieân ñaûo.
Bôõi voâ-minh che laáp chôn taùnh neân chuùng sanh ñaâu nhaän bieát raèng tröôùc maét, thöïc-taïi trong gioøng soáng, chính hoï ñang töï coù, ñang töï chaát chöùa, "ñang-laø" ngay nôi theå taùnh troïn thanh-tònh "töï-saün-coù",ñang "Moät" ngay choã uyeân-nguyeân cuûa chính mình, caùi voán cöïc quí "töï dó voâ sanh", caùi boån lai töï thæ chöa töøng ñöôïc sanh neân khoâng töøng coù maát, coù chung cuoäc; töï noù ñaõ khoâng phaûi hai maø cuõng chaúng laø moät, laïi chaúng phaûi khaùc vì tuyeät voâ ñoái ñaõi; chính mình laø noù, chính noù laø mình chöù chaúng phaûi laø gì khaùc trong noù hoaëc ngoaøi noù, cuõng chaúng phaûi laø ñoái töôïng hay ñoái laäp vôùi noù, maø chính thaät laø chæ moät noù. Thí nhö soùng vôùi nöôùc. Töï theå cuûa soùng laø nöôùc. Nöôùc trong choã tònh laëng, an oån, trong treûo laø nöôùc. Cuõng nöôùc ñoù nhöng trong choã coù söï taùc duïng khuaáy ñoäng, aéc sanh soùng: soùng cuûa nöôùc nhaáp nhoâ leân xuoáng, bieán hieän,thaáp cao, coøn maát. Nhöng soùng vaø nöôùc töï chuùng chaúng phaûi gaàn cuõng chaúng phaûi caùch xa nhau, chaúng hai cuõng chaúng phaûi khaùc, maø ñoàng moät theå öôùt cuûa nöôùc. Haøm linh höõu tình, ñoái trong choã taùnh saùng uyeân nguyeân, choã töï saün coù, khoâng ñeán ñi, khoâng coøn maát, voâ thæ, voâ chung cuõng vaäy, chaúng khaùc.
Do ngaõ chaáp troùi buoäc thaâm caên coá ñeá, aên saâu ñeán taän coát tuûy, aån taøng choã saâu kín nhaát trong thöùc-yù sanh dieät cuûa voâ minh, neân chuùng sanh meâ môø maø luoân thuaän-phuïc, toân-suøng vaø nuoâi lôùn baûn ngaõ. Maø baûn ngaõ, trong choã voâ minh, luoân chaáp ngaõ, nghóa laø luoân tröû döôõng, nuoâi lôùn caùi taâm laêng xaêng, tham duïc, ích kyû, phaân bieät, chaáp tröôùc, maø taát caû nhöõng huyeãn phaùp ñoù khoâng ra ngoaøi thöùc yù vò ngaõ. Chuùng toâi xin nhaán maïnh, caùc phaùp ñoù chính laø nhöõng sôïi daây beàn chaéc troùi coät, xoâ ñaåy chuùng sanh troâi laên,soáng cheát vôùi thöùc yù coù töï ngaõ, cuõng laø chaáp ngaõ. Do chaáp ngaõ neân môùi coù ta coù ngöôøi, coù naêng sôû, thò phi, laønh döõ, söôùng khoå, nhuïc vinh, Nieát-baøn, phieàn naõo vv… chöù thò phi, thieän aùc, söôùng khoå, thaùnh phaøm. . . töï chuùng cuõng chæ laø nhöõng khaùi nieäm töông ñoái cuûa thöùc yù qua hình danh saéc töôùng, hoaøn toaøn dính maéc trong nhôn quaû nhò nguyeân, hay noùi roõ hôn, chuùng chæ laø saûn phaåm giaû doái do taâm phaân bieät maø ra, noåi troâi, bieán hieän töông-öùng theo söï maùy ñoäng cuûa thöùc yù huyeãn giaû, chöù töï chuùng chaúng phaûi thaät coù. Ngoaøi oâng chuû thaät söï luoân toàn taïi, ñoäc höõu maø dieäu maàu kia ra, taát caû ñeàu chæ laø huyeãn phaùp.
(Ngöôøi vieát xin löu yù ñoäc-giaû moät chuùt. Trong choã naøy chuùng toâi coù ñoâi lôøi ñeà caäp veà taùnh cuûa caùc phaùp. Ngöôøi ñoïc phaûi neân thaät caån-thaän khi thaáy chuùng toâi noùi khoâng thieän aùc,khoâng thò phi, khoâng phaøm thaùnh …ñoù laø taïm möôïn ngoân ngöõ ñeå theå hieän choã cuøng toät, thaät taùnh, thaät töôùng cuûa caùc phaùp. Phaûi thaät toû roõ choã naøy, raèng taùnh cuûa caùc phaùp voán khoâng, töôùng cuûa chuùng nhö huyeãn. Theá neân ngöôøi ñoïc chôù voäi chaáp laàm vaøo vaên töï, ngoân ngöõ maø thay vì phaûi töï thaân chieâm nghieäm, phaù naùt taát caû caùc kieán chaáp nhôn ngaõ, phaùp ngaõ cuûa chính mình ñeå töï côûi troùi,khaùm phaù ra boån lai töï taùnh, töï thoaùt khoûi raøng buoäc cuûa nhôn quaû maø lìa sanh töû; chöù chaúng phaûi ñang trong traïng thaùi meâ môø nhôn quaû vì naëng ngaõ chaáp maø nhaän laàm, haønh xöû theo loái phaù töôùng, cho laø thaät khoâng coù moät phaùp naøo, khoâng saïch nhô, khoâng thieän aùc, khoâng thaùnh phaøm …vv ñeå roài töï mình laïi coät buoäc vaøo taø kieán, ñoaïn dieät, xa lìa Chaùnh-phaùp, rôi vaøo ñöôøng khoå, thì thaät nguy haïi.
Trong thôøi maït phaùp, ngöôøi bò nhaàm laãn nhö vaäy chaúng phaûi laø ít; khoâng nhöõng rieâng hoï ñaùng thöông maø coøn voâ cuøng nguy-hieåm vaø tai haïi cho nhieàu ngöôøi khaùc, vì nhöõng ngöôøi naøy khoâng töï phaân bieät ñöôïc chaùnh taø, chôn nguïy maø nghe theo söï thuyeát giaûng leäch laïc, phi phaùp, ñoïan dieät, taø kieán, ñeå phaûi töï daãn thaân vaøo ñöôøng khoå cuûa ñoïa laïc. Nhöõng baøi vieát sau chuùng toâi seõ laàn löôïc ñeà caäp choã naøy tæ mæ hôn.Xin haõy caån thaän).
Theá neân, coù töï phaù naùt,caét ñöùt, giuõ saïch ñöôïc caùc kieán chaáp raøng buoäc, troùi coät cuûa baûn ngaõ cuõng coù nghóa laø töï toû ngoä nhôn-khoâng, phaùp khoâng, laïi töï thaân thaät haønh caùch chôn chaùnh, khoâng töï doái ñeå ñaït ñöôïc ñeán traïng thaùi "Voâ chaáp", thì voâ-minh daàn daàn bò ñaäp tan,ñoát chaùy. Bao nhieâu taøn tích ñen toái chaát chöùa töï xa xöa laàn laàn bò loät boû, ñeán moät luùc chaúng coøn löu daáu, nhö maây ñen qua traêng loä saùng; ñoù cuõng chính laø luùc chôn taùnh, caùi boån lai dieän-muïc, caùi "töï-saün-coù" uyeân-nguyeân hieån loä; ngay ñaây haønh giaû töï soáng troïn trong moät nieäm maø cuõng laø soáng vôùi maët muõi xöa nay cuûa chính mình; noùi moät nieäm (nhöùt nieäm) maø thaät ra laø voâ nieäm (khoâng moät nieäm naøo), hay cuõng goïi nhöùt nieäm ñoù laø chaùnh nieäm, ñöông nieäm trong hieän thöïc tuyeät-ñoái, saùng trong, troøn ñaày, khoâng ñeán ñi,vöôït khoâng gian vaø thôøi gian, nghóa laø khoâng quaù khöù, khoâng vò lai, khoâng khôûi ñaàu maø cuõng khoâng hoài keát thuùc, ba thôøi trong moät, töï taïi an nhieân ngay chính trong ñoù, cuõng laø Töï Phaät. Ñeán choã naøy, ngöôøi tu Phaät töï mình nhaän bieát theá naøo laø ñaõ cheát ñi trong muoân kieáp maø thoaéùt soáng laïi hieän tieàn; töï bieát theá naøo laø an-truù trong töï Phaät nhieäm maàu, toaøn vò giaûi thoaùt; töï bieát theá naøo laø ñi maø thaân khoâng dòch, chaân khoâng böôùc; noùi suoát ngaøy maø löôõi khoâng ñoäng, mieäng khoâng haù; noùi khoâng chaân böôùc maø chaúng choã naøo khoâng hieän höõu chính mình; laïi theå hieän chính mình cuøng khaép trong choã chaúng ñeán ñi, vì khoâng gian vaø thôøi gian chaúng coøn khaùi nieäm; töï bieát theá naøo laø ñang laøm ngöôøi maø tröôùc maét voâ söï trong choán xoâ boà; vaø cuøng toät caùc phaùp cuõng chæ laø moät tình thöông meânh mang, trang traûi khaép muoân nôi, muoân choán, bình ñaúng, voâ taâm, nhö bieån caû bao-la oâm aáp, dung chöùa muoân loaøi; nhö hö khoâng haøm taøng, dung nhieáp vaø nuoâi soáng taát caû vaïn-vaät maø khoâng heà thieân vò.
Cuõng vì moät ñaïi söï nhaân-duyeân naøy maø Ñöùc Töø-Phuï Thích-Ca Maâu-Ni Phaät ra ñôøi, boân-ba laän-ñaän suoát boán möôi chín naêm tröôøng ñi hoaèng-hoaù, phöông tieän quyeàn-xaûo ñoä sanh cuøng khaép, cuõng khoâng ngoaøi muïc ñích daãn daét, chæ ñöôøng cho chuùng sanh bieát caùch töï côûi boû, caét ñöùt söï troùi coät cuûa taát caû caùc kieán chaáp nhôn ngaõ, phaùp ngaõ, cuõng laø caùch ñoát chaùy, phaù naùt voâ minh, caùi nhaân troùi coät vôùi luaân hoài,sanh töû, ñeå töï böøng saùng ngay trong taùnh saùng töï coù saün maø khoâng nhaän laàm, khoâng meâ môø trong keát buoäc cuûa nhaân quaû maø lìa sanh töû luaân hoài.
Phöông-tieän ñoä sanh cuûa Ngaøi öùng hôïp cho töøng caên cô, duyeân nghieäp , töø thaáp ñeán cao, töø nhöõng ngöôøi sô cô ñeán haøng Boà-taùt, mau chaäm khaùc nhau, caû vaïn phaùp moân, töïu chung ñeàu goàm trong boán thöøa giaùo phaùp,maø thöøa cuoái cuøng cuõng laø Phaät thöøa, duøng taâm aán taâm, vöôït ngoaøi khuoân khoå cuûa giaùo phaùp, trong choã cuøng toät voâ ngoân. Xin löôïc ra sau ñaây.
*
Vôùi ngöôøi caàu ñaïo Thanh-vaên, mong thoaùt boán khoå Sanh-Giaø-Beänh-Cheát, cöùu-caùnh Nieát-baøn, Phaät giaûng thuyeát nhôn quaû, noùi phaùp Tieåu-thöøa cuõng laø Thanh-vaên-thöøa töùc thuyeát Töù-dieäu-ñeá : Khoå-ñeá, Taäp-ñeá, Dieät-ñeá, Ñaïo-ñeá, ngöôøi tu Phaät tuaàn töï chöùng boán Thaùnh quaû voâ vi maø quaû cuoái cuøng giaûi thoaùt sanh töû.*
Vôùi ngöôøi ham thích nôi vaéng laëng, tòch tónh, caàu quaû Duyeân-Giaùc, Bích-Chi Phaät, cuõng laø Ñoäc-giaùc Phaät, Phaät noùi phaùp Trung-thöøa, cuõng laø Duyeân-giaùc thöøa, töùc thuyeát muôøi hai nhôn-duyeân (Xin xem Thaäp Nhò Nhôn Duyeân).* Vôùi haøng Boà-taùt, troïn loøng töø-bi, thöông xoùt chuùng sanh vaø muoán ñoä taát thaûy chuùng sanh thoaùt khoå, Phaät noùi phaùp Ñaïi-thöøa, thuyeát Luïc-ñoä, vaïn haïnh , chính yeáu goàm saùu phaùp giaûi thoaùt (Ba-la-maät) : Boá-thí, Trì-giôùi, Nhaãn-nhuïc, Tinh-taán, Thieàn-ñònh, vaø Trí-hueä giaûi thoaùt, chöùng quaû Phaät, thaønh baäc Nhöùt-thieát chuûng-trí.
* Vôùi haøng thöôïng caên thöôïng trí, phöôùc ñöùc saâu daøy, Phaät duøng coã xe toái thöôïng cuõng goïi laø Phaät thöøa, noùi ngay chæ thaúng maø ñöa daét chuùng sanh ñoán ngoä töï taùnh, tröïc nhaän töï Phaät,roài töï soáng chôn thaät troïn trong noù maø tieäm tu ñeán choã thaønh töïu coâng ñöùc vieân maõn.
Taát caû caùc Phaùp moân cuûa Phaät, khoâng moät phaùp naøo coù theå noùi laø hay hôn hoaëc dôû hôn phaùp naøo, maø tuøy caên cô, trí tueä, nghieäp quaû, nhôn duyeân cuûa töøng chuùng sanh maø moãi ngöôøi tuyø duyeân tham hoïc vaø haønh trì, nhöng taát caû ñeàu cöùu caùnh giaûi thoaùt; khoâng moät phaùp naøo Phaät daïy laø khoâng vi dieäu, nhieäm maàu. Lôøi Phaät trong choã cuøng toät khoù tin, khoù hieåu, khoâng theå nghó baøn, chæ coù töï tu töï chöùng, chöù noùi ra khoâng cuøng, maø duø muoán noùi, cuõng khoâng sao noùi heát.
Trong khuoân khoå cuûa baøi vieát naøy vaø nhöõng baøi keá tieáp, chuùng toâi chæ xin ñeà caäp ñeán moät trong muoân ngaøn dieäu phaùp maø Theá-toân ñaõ phöông tieän chæ ñöôøng cho chuùng sanh tìm veà nguoàn coäi choã voâ sanh,baèng phaùp "haøng phuïc vaø truï taâm", ñöôïc theå-hieän caùch toái thaéng, hy höõu, baát khaû tö nghì trong kinh Kim-Cang.
Vôùi coâng naêng "phaù chaáp" moät caùch trieät ñeå, lôøi cuûa Phaät trong kinh giuùp chuùng ta tuaàn töï loaïi boû töøng moái nghi maø töï ñoïan lìa taát caû caùc kieán chaáp veà Nhôn-ngaõ, Phaùp-ngaõ, töï ñoát chaùy taän goác reã voâ minh cuûa töï thaân, ñeå töï böøng saùng maø nhaän ra maûnh taâm Kim-Cang vieân-quang thanh tònh, khoâng töøng coù sanh cuõng chöa töøng coù dieät, töï saün thanh tònh, cuõng chính laø maët muõi xöa nay cuûa mình. Moät khi nhaän ra noù,soáng chaân thaät troïn moät trong noù, tuøy haïnh nguyeän cuûa moãi ngöôøi maø theå hieän caùch töï ñoä vaø ñoä tha, ñeå ñích ñeán cuoái cuøng laø giaûi thoaùt sanh töû.
Tröôùc khi ñi vaøo phaàn chính, sôû dó chuùng toâi ñaõ coù hôi daøi doøng moät chuùt, töôûng cuõng chæ ñeå phaùt hoïa ñoâi neùt ñaïi löôïc veà "Kieán-chaáp vaø Voâ-minh", töùc nhöõng ñoái töôïng toái taêm cuûa töï thaân maø moãi ngöôøi caàn phaûi nhaän bieát ñích xaùc veà chuùng, ñeå töï queùt doïn, phaù saïch, ñoát chaùy chuùng moät caùch trieät ñeå khoâng tieác nuoái, khieán toû loä maûnh saùng Kim-cang, cuõng laø töï Phaät cuûa moãi ngöôøi.
Cuõng nhö trong vieäc ñieàu trò, muoán khoûi beänh, tröôùc khi tra thuoác phaûi bieát roõ töøng caên beänh, nguyeân nhaân gaây ra beänh, bieát söùc chòu ñöïng cuûa cô theå töøng ngöôøi beänh, beänh tình laâu hay mau, naëng hay nheï theá naøo maø coù phöông caùch phuïc döôïc. Coù bieát roõ raøng, chaéc chaén nhö vaäy, laïi khoâng coøn ñieàu gì nghi ngôø nöõa, vaø vôùi moät quyeát taâm khoâng gì lay chuyeån noåi cuûa ngöôøi beänh, thì vieäc chöõa trò môùi hieäu-nghieäm, con beänh môùi choùng laønh.
Hoaëc nhö chaân khoâng ñi ñöôïc vì bò giaãm nhaèm vaät beùn nhoïn; töï thaân phaûi saùng maét ra maø quan saùt ñeå bieát ñoù laø vaät gì, mieång chai hay ñinh,hoaëc caây goã nhoïn, tuøy töøng vaät gaêm trong chaân saâu caïn maø ta coù töøng phöông tieän thích hôïp khaùc nhau ñeå truïc xuaát chuùng moät caùch choùng vaùnh vaø khoâng sôï maéc sai laàm, nhö giaãm ñinh thaät saâu khoâng theå laáy caây gai maø kheâu nhoå noù ra ñöôïc maø phaûi duøng phöông caùch khaùc.
Trang chính