Phaùp Phaät saâu maàu chaúng gì hôn,
Traêm ngaøn muoân kieáp môùi ñöôïc gaëp
Nay con nghe thaáy vaâng gìn giöõ
Nguyeän hieåu nghóa chaân Ñöùc Theá ToânCaâu ñaàu cuûa baøi kinh naøy noùi leân loøng tin chaân thaät vaøo phaùp, khoâng phaûi laø moät loøng tin muø quaùng, khoâng xeùt suy, nhöng laø moät lieân heä taâm linh ñaày tin caäy. Khi chuùng ta trung thaønh vôùi ai, ñoù laø vì ta tin töôûng vaøo ngöôøi ñoù, ta daâng hieán caû cuoäc ñôøi mình cho ngöôøi ñoù, môû loøng mình ra vì ngöôøi ñoù. Ñieàu naøy caøng ñuùng hôn khi chuùng ta ñaët nieàm tin vaøo Phaät phaùp. Ngay caû khi coù nhöõng ñieàu ta chöa hoaøn toaøn hieåu, song ta vaãn khoâng suy suyeån loøng tin .
Phaùp Phaät saâu maàu laøm sao. Ñoù laø nhöõng ñònh luaät cuûa thieân nhieân quanh ta, truøm phuû ta. Neáu ta coù theå caûm nhaän ñöôïc phaùp laø saâu maàu, veïn toaøn, ta laø ngöôøi may maén bieát bao vì coøn tìm ra ñöôïc trong vuõ truï naøy moät ñieàu hoaøn toaøn duy nhaát. Ngoaøi ra, khoâng coù gì hoaøn haûo, cuõng khoâng coù gì gaàn ñeán choã hoaøn haûo. Neáu ta coù theå ñaët heát caû loøng tin yeâu vaøo phaùp, tin töôûng maõnh lieät vaøo söï saâu maàu, hoaøn haûo cuûa phaùp thì ta ñaõ tìm ra ñöôïc nhöõng gì khoâng theå so saùnh, nghó baøn .
Nhöng hieåu ñöôïc nghóa cuûa phaùp hoaøn toaøn tuøy thuoäc vaøo töøng caù nhaân. Duø Phaät ñaõ giaûng phaùp baèng loøng töø bi ñoái vôùi chuùng sanh, nhöng ta phaûi töï hieåu baèng chính caùi nhìn noäi taâm cuûa mình .
"Traêm ngaøn muoân kieáp" coù nghóa laø khoâng bao giôø ta queân Phaät phaùp, ta caûm nhaän phaùp trong töøng giaây phuùt. Söï caûm nhaän naøy giuùp ta kieåm soaùt töøng haønh ñoäng, lôøi noùi cuûa mình tröôùc khi chuùng trôû thaønh lôøi noùi, haønh ñoäng khoâng hay. Khi chuùng ta nhaän thaáy mình coù nhöõng taùnh thieän, haõy nuoâi döôõng chuùng; vôùi taùnh xaáu, ta phaûi chuyeån ñoåi, thay baèng taùnh toát. Khi ta tin vaø nghó taát caû moïi suy nghó cuûa mình ñeàu ñuùng, töùc laø ta khoâng bieát phaùp. Khoâng coù gì hoaøn toaøn ñuùng, chæ laø nhöõng caùi ñeán roài ñi cuûa söï vieäc .
Ta cuõng khoâng caàn Ñöùc Phaät phaûi coøn taïi theá môùi coù theå haønh theo giaùo lyù cuûa Ngaøi. Coù ngöôøi caûm thaáy caàn phaûi gaëp thaày, toát hay phaùp tu hoaøn haûo môùi coù theå tu ñöôïc. Ñieàu ñoù khoù theå coù ñöôïc, caùc phaùp thay ñoåi khoâng ngöøng, khoâng coù gì coá ñònh. Khi ta baùm víu vaøo ñoù, coi chuùng laø ngaõ, hay ngaõ sôû, thì ta seõ nghe theo baát cöù ñieàu gì taâm baûo ta, khoâng phaân bieät phaûi traùi. Ta seõ baùm víu vaøo thaân, caûm thoï, suy töôûng, coi ñoù laø ta, laø cuûa ta. Ñieàu ta caàn laøm laø haõy neùp qua moät beân, laøm ngöôøi quan saùt taát caû moïi chuyeån bieán trong ta .
Hieåu ñöôïc phaùp, ta seõ bieát höôùng vaøo noäi taâm cuûa mình. Khi ta ñeán vôùi Phaät phaùp, khoâng phaûi laø ñeå chieâm ngöôõng chaùnh ñieän, baùi laïy hình töôïng Phaät treân toøa sen, maø laø ñeå caûm nhaän vaïn phaùp traøn daâng trong ta. Caáu ueá cuõng nhö söï thanh tònh ñaày trong taâm trí ta. Caùc phaùp laø caùc vò thaày cuûa ta, ñeàu ñeán roài ñi, chaúng bao giôø döøng. Taát caû nhöõng giôø phuùt tænh thöùc cuûa ta ñeàu coù theå laø nhöõng vò thaày truyeàn phaùp cao sieâu, neáu ta bieát nhìn chuùng nhö theá .
Taâm ta luoân baän roän nhôù töôûng, döï tính ñieàu naøy, ñieàu noï, mô moäng phaùn ñoaùn. Chuùng ta cuõng coù theå khieán thaân mình baän roän baèng caùch khieán noù löôïm nhöõng hoøn ñaù nhoû, lieäng xuoáng hoà nöôùc caû ngaøy nhö theá. Nhöng ta thaáy laøm theá laø voâ ích, laõng phí söùc löïc, neân ta khieán noù laøm nhöõng vieäc lôïi ích hôn. Ta cuõng coù theå laøm nhö theá vôùi taâm. Thay vì suy nghó ñieàu naøy, thöù kia, khieán cho bao nhieâu phieàn naõo troåi daäy, ta caàn höôùng taâm ñeán nhöõng vieäc laøm höõu ích hôn, nhö laø quaùn chieáu veà nhöõng caùi ta gheùt, nhöõng thöù ta thöông, caùc aùi duïc, cuõng nhö loøng saân haän, tö töôûng quan ñieåm cuûa ta .
Khi taâm töï quaùn chieáu, noù khoâng taïo taùc caùc phaùp. Noù khoâng theå laøm caû hai vieäc cuøng moät luùc. Vaø caøng quaùn saùt, taâm caøng trôû neân khaùch quan hôn. Ñoù laø lyù do taïi sao Ñöùc Phaät daïy raèng chaùnh nieäm laø phöông caùch höõu hieäu nhaát ñeå thanh tònh hoaù taâm. Söï quaùn saùt roõ raøng, khoâng ngöøng nghæ cuûa caùc hieän töôïng (phaùp) daáy khôûi, daàn daàn seõ cho ta thaáy chuùng chæ laø keát quaû cuûa nhöõng bieán ñoäng cuûa thaân taâm. Nhöng muoán ñöôïc nhö theá ta phaûi laø moät quan saùt vieân caàn maãn, neáu khoâng ta seõ khoù theå nhaän bieát nhöõng khía caïnh naøy cuûa thaân taâm, vaø seõ khoâng theå bieát phaùp luoân chuyeån hoaù, duø ta böôùc vaøo con ñöôøng ñaïo .
Hôn nöõa, moãi ngöôøi phaûi töï caûm nhaän Phaät phaùp cho rieâng mình, chuùng ta coù theå ñoïc tuïng kinh ñieån, nghe thuyeát giaûng, nhöng neáu ta khoâng töï thaân theo doõi, quaùn saùt nhöõng söï öùng hieän cuûa vaïn phaùp, ta seõ khoâng theå hieåu phaùp cuûa Ñöùc Phaät. Vì phaùp chæ coù theå ñöôïc hieåu baèng noäi taâm saâu laéng cuûa rieâng moãi chuùng sanh. Moãi ngöôøi phaûi töï traûi qua kinh nghieäm ñoù. Thieàn quaùn giuùp ta soi roõ noäi taâm ñeå bieát taïi sao ta öa thích ñieàu naøy, gheùt boû ñieàu kia. chæ coù nhö theá môùi giuùp ta hieåu ñöôïc phaùp. Thieàn quaùn cuõng giuùp ta coù khaùi nieäm roõ raøng veà voâ thöôøng (anicaa), vì nhöõng ñieàu ta thích hay khoâng thích ñeàu luoân thay ñoåi. Ta seõ thaáy caû thaân vaø taâm ñeàu laøm ta ñau khoå (dukkha) .
Khi taâm ta khoâng vaän haønh baèng moät söï tænh thöùc trong saùng, thaáu ñaùo, noù seõ taïo neân ñau khoå. Chæ coù nhöõng taâm trong saïch, khoâng tính toaùn laø traùnh ñöôïc nhieàu phieàn naõo, khoå ñau. Thaân coù theå gaây ñau khoå cho ta baèng nhieàu caùch vì thaân khoâng bao giôø chòu ngoài yeân. Bieát roõ ñieàu ñoù, seõ cho ta theâm nghò löïc ñeå töï tìm hieåu phaùp cho chính mình .
Trí tueä phaùt xuaát töø beân trong, baèng chính nhöõng kinh nghieäm hieåu bieát cuûa baûn thaân moãi ngöôøi. Chæ coù kieán thöùc hay nghe töø ngöôøi khaùc khoâng chöa ñuû. Trí tueä cuõng ñoàng nghóa vôùi söï tröôûng thaønh, nhöng khoâng do tuoåi taùc ñem laïi. Tuy raèng moät soá kinh nghieäm soáng cuõng coù ích, nhöng khoâng phaûi laø ñieàu kieän taát yeáu. Trí tueä laø söï hieåu bieát cuûa noäi taâm, taïo cho ta nieàm töï tin. Ta khoâng caàn phaûi coù söï taùn thaùn, khen thöôûng cuûa baát cöù ai, chæ töï chính ta bieát mình nhö theá .
Ñi theo con ñöôøng Ñaïo cuõng gioáng nhö ñi treân sôïi daây cheo leo. Ta phaûi kheùo leùo ñeå giöõ caân baèng, vì moãi laàn huït böôùc laø moãi laàn nguy hieåm cho tính maïng. Khi môùi baét ñaàu, ta coøn chöa bieát caùch giöõ thaêng baèng, ta nghieâng qua ngaû laïi, quay beân noï beân kia. Ta caûm thaáy bò haïn cheá, goø boù treân sôïi daây ñoù, khoâng ñöôïc soáng, chaïy nhaûy theo yù mình. Vì ñeå ñi ñöôïc treân sôïi daây ñoù, ta caàn raát nhieàu chaùnh nieäm. Nhöõng söï raøng buoäc luùc ñaàu khieán ta caûm thaáy khoù chòu, nhöng sau naøy noù giuùp ta ñi ñöôïc troïn con ñöôøng
Cuõng theá, muoán giöõ ñöôïc chaùnh phaùp trong taâm, ta caàn phaûi luoân tænh thöùc. Söï tænh thöùc ñoù giuùp ta nhaän ra "Phaùp Phaät saâu maàu chaúng gì hôn". Khoâng coù cuûa caûi theá gian naøo coù theå saùnh vôùi giaù trò cuûa Phaät phaùp. Vaø moãi chuùng ta ñeàu coù theå laøm chuû cuûa baùu vaät voâ giaù naøy. Chuùng ta coù duyeân laønh môùi ñöôïc gaëp Phaät phaùp. Moãi saùng khi thöùc daäy, haõy töï nhaéc nhôû mình raèng : Do duyeân laønh töø nhieàu kieáp, ta môùi ñöôïc tu hoïc theo giaoù lyù cuûa Ñöùc Phaät .
DIEÄU LIEÂN dòch
(Theo The Dhamma of the Blessed One)
(Tuaàn baùo Giaùc Ngoä soá 26/ 2000)
Trang MUÏC LUÏC