NHÖÕNG THAÉC MAÉC ÖU TÖ
ÑEÁN TÖØ CUOÄC SOÁNGMINH CHI
Toâi ñang chuaån bò cho baùo Giaùc Ngoä soá Vu Lan moät baøi khaù daøi veà caùi cheát vaø söûa soaïn cho caùi cheát, maø Phaät giaùo vaãn quan nieäm nhö laø moät caùi gì raát bình thöôøng, moät caùi gì phaûi ñeán moät caùch töï nhieân nhö :
"Thu lai baát baùo nhaïn lai quy"
(Thu veà khoâng baùo thì chim nhaïn cuõng bay veà)
Trong baøi thô Thieàn cuûa Sö Töø Ñaïo Haïnh ñôøi Lyù. Cuõng nhö muøa Thu ñeán thì laù ruïng, ngaøy heát ñeâm ñeán, roài ñeâm qua, ngaøy khaùc laïi ñeán v.v…
AÁy theá maø toâi laïi vieát vaø göûi cho baøi baùo "Nhöõng thaéc maéc öu tö ñeán töø cuoäc soáng", töùc laø baøi naøy. Nhaân duyeân vì sao? Ñaáy laø do nhöõng ngaøy gaàn ñaây, toâi tieáp xuùc vôùi moät soá ngöôøi laø baïn cuõ hay laø khaùch môùi, ñaët ra moät soá vaán ñeà maø hoï voâ cuøng böùc xuùc, maø hoûi toâi Phaät giaùo neân traû lôøi, giaûi thích vaø giaûi quyeát theá naøo?
Trong ñaàu ñeà cuûa baøi baùo, yù cuûa toâi muoán noùi laø nhöõng öu tö thaéc maéc ñoù khoâng phaûi ñeán töø oâng A hay baø B, maø laø ñeán töø cuoäc soáng, trong ñoù coù taát caû chuùng ta. Vì vaäy, toâi vieát ra ñaây, raát mong caùc vò Phaät töû khaùc, caùc nhaø Phaät hoïc khaùc cuõng coù theå goùp phaàn traû lôøi.
Tröùôc heát laø thaéc maéc cuûa baïn Huy Ph, moät nhaø vaên :"Taïi sao moät chuyeän nhö theá naøy coù theå xaûy ra trong xaõ hoäi ta, hai baïn treû quen nhau laâu vaø cuøng hoïc ñaïi hoïc caû, maø chæ vì muoán cöôùp khoâng caùi xe maùy phaân khoái lôùn, giaù chæ vaøi chuïc trieäu maø nôõ loøng gieát baïn moät caùch taøn nhaãn, coù aâm möu coù saép ñaët?" .
Toâi bieát chuyeän naøy coù ñaêng treân baùo SGGP gaàn ñaây. Toâi cuõng nhö caùc baïn neáu ñoïc baùo haøng tuaàn hay haøng thaùng ñeàu bieát coù nhöõng chuyeän ñoäng trôøi töông töï, khoâng phaûi chæ ôû TPHCM, Hoøn ngoïc Vieãn Ñoâng naøy, maø ôû Haø Noäi ngaøn naêm vaên vaät cuõng nhö ôû raát nhieàu nôi khaùc nöõa trong toaøn quoác .
Caâu traû lôøi ñaàu mieäng thöôøng ñöôïc nghe nhaát laø : ñaïo ñöùc xaõ hoäi suy ñoài, cô cheá thò tröôøng taùc loaïn, ñoàng tieàn trôû thaønh oâng Tieân, oâng Phaät". Maëc duø caâu traû lôøi treân ñaõ ñöôïc nhaéc ñi nhaéc laïi haøng trieäu laàn nhöng ñaïo ñöùc xaõ hoäi vaø caù nhaân hình nhö ñaâu coù taêng, maø vaãn tieáp tuïc giaûm suùt nghieâm troïng. Coù ai ñoù noùi vôùi toâi "xaõ hoäi ñaïi loaïn". Ñaây laø moät caâu than thôû nöõa, nhöng khoâng coù taùc duïng gì heát ñoái vôùi vieäc caûi thieän moâi tröôøng nhaân vaên vaø ñaïo ñöùc xaõ hoäi cuûa chuùng ta . Theo thieån yù toâi, vaán ñeà khoâng chæ ñôn giaûn laø toäi loãi cuûa caù nhaân anh naøy hay chò kia. Taát nhieân ñoái vôùi ngöôøi phaïm toäi thì phaûi baét vaø xöû toäi theo luaät phaùp. Nhöng ôû ñaây, toâi muoán laøm roõ hôn traùch nhieäm cuûa xaõ hoäi ñoái vôùi vaán ñeà toäi phaïm, moät vaán ñeà ñang laø noãi böùc xuùc cuûa toaøn xaõ hoäi. Hoûi taïi sao anh sinh vieân A laïi ñang taâm gieát anh baïn sinh vieân B ñeå cöôùp khoâng moät caùi xe maùy? Taïi sao? Taïi sao? Chuùng ta cöù ngaém xem boä daïng thoûa maõn, töï tin cuûa moät vaøi nam nöõ thanh nieân ngoài treân nhöõng chieác xe maùy hieän ñaïi, phoùng nhanh treân caùc ñöôøng ôû thaønh phoá thì roõ .
Haõy hoûi hieän töôïng xaõ hoäi chaïy theo, ñua ñoøi nhöõng cuûa caûi vaät chaát nhö vaäy cöù ngaøy caøng môû roäng, ñi vaøo chieàu saâu taâm lyù cuûa taát caû lôùp ngöôøi, ñaëc bieät laø lôùp thanh thieáu nieân, maø khoâng coù löïc ñoái troïng naøo heát thì thaät laø nguy hieåm bieát chöøng naøo.
Chuùng ta phaûi tìm ra, vaø ñeà cao nhöõng löïc ñoái troïng môùi, thích öùng thôøi kyø môùi, hoaøn caûnh môùi. Chính phuû phaûi bieát söû duïng taát caû nhöõng löïc ñoái troïng coù theå coù ñöôïc, ñeå laäp laïi theá caân baèng trong moät xaõ hoäi dieãn bieán theo cô cheá thò tröôøng, coù xu theá taát yeáu taïo ra hai cöïc maâu thuaãn, cöïc nhöõng ngöôøi giaøu, raát giaøu vaø cöïc nhöõng ngöôøi ngheøo, raát ngheøo. Moät löïc ñoái troïng coù theå laø hoaøn thieän vaø cuûng coá phaùp luaät, ñeå chaën tay keû tham nhuõng vaø buoân laäu, ñoàng thôøi xaây döïng moät neàn tö phaùp thaät söï voâ tö, coâng baèng. Hai laø caûi tieán cheá ñoä thueá khoùa, ñaëc bieät laø thueá thu nhaäp ñaùnh vaøo lôùp ngöôøi thu nhaäp cao, ñeå laáy tieàn sung vaøo caùc quyõ an sinh xaõ hoäi, quyõ giaùo duïc vaên hoaù v.v…Coù moät giaùo sö ngöôøi Canada chuyeân nghieân cöùu veà ñoâ thò hoïc ñeán thaêm toâi vaø noùi :"Toâi laø moät trong 12 ngöôøi coù ñoàng löông cao nhaát ôû nöôùc toâi, theá nhöng moät nöûa soá löông ñoù ñoùng thueá thu nhaäp. Toâi khoâng thaéc maéc vì chính nhôø coù thueá thu nhaäp maø ôû Canada thöïc haønh cheá ñoä mieãn phí y teá hoaøn toaøn, cheá ñoä giaùo duïc phoå thoâng cuõng mieãn phí hoaøn toaøn…" .
Laáy cuûa dö cuûa ngöôøi giaøu, giuùp cho ngöôøi ngheøo thieáu, ñoù laø thuaät trò nöôùc coù töø raát xöa ôû AÙ ñoâng chuùng ta, chöù ñaâu coù phaûi laø kinh nghieäm saùng taïo cuûa caùc nöôùc tö baûn phöông Taây ngaøy nay. Laõo Töû, ôû chöông 77 cuoán Ñaïo Ñöùc kinh vieát :
"Thieân chi ñaïo, toån höõu dö nhi boå baát töùc…"
Nghóa laø ñaïo Trôøi laø laáy cuûa keû coù thöøa buø cho keû thieáu .
Cho neân thieát cheá thu nhaäp laø hôïp vôùi ñaïo Trôøi, hay laø noùi theo danh töø hieän ñaïi, "hôïp quy luaät buø tröø khaùch quan cuûa vuõ truï" vaäy. Moät löïc löôïng ñoái troïng nöõa maø xaõ hoäi chuùng ta ñang phaùt huy toát ñeïp laø phong traøo xoaù ñoùi giaûm ngheøo, xaây döïng nhaø tình nghóa, laù laønh ñuøm laù raùch hay laù raùch ít ñuøm laù raùch nhieàu, lôùp hoïc tình thöông, chöõa beänh mieãn phí v.v…ñoù laø caû moät phong traøo thaêng hoa ñaïo ñöùc xaõ hoäi, maø neáu phaùt huy vaø nhaân leân ñeán taän taát caû khu phoá, phöôøng, laøng xaõ trong caû nöôùc, thì ñoù seõ laø moät caùi gì tuyeät vôøi nhaát vôùi keát quaû toát ñeïp khoâng theå löôøng. Ñoù laø phong traøo nhöõng vieäc laøm thieän nhoû, bình thöôøng, nhöng ñeïp, coù taùc duïng xaõ hoäi raát lôùn .
Cuoái cuøng toâi muoán noùi tôùi moät löïc löôïng ñoái troïng coù taàm quan troïng chieán löôïc, khoâng nhöõng ñoái vôùi ñaát nöôùc ta maø ñoái vôùi caû theá giôùi vaø nhaân loaïi, nhaèm ñoái trò cao traøo höôûng thuï vaät chaát ñang ñe doïa traøn ngaäp xaõ hoäi, laøm baêng hoaïi caùc giaù trò ñaïo ñöùc truyeàn thoáng. Nhieàu nhaân vaät tieáng taêm treân theá giôùi ñaõ nhìn thaáy löïc löôïng ñoái trò naøy roài, nhö Andreù Malraux, nhaø ñaïi vaên hoaù Phaùp, ñaõ töøng noùi :
"Theá kyû XXI seõ laø theá kyû toân giaùo, baèng khoâng, noù seõ khoâng toàn taïi!".
(Le XXI sieøcle sera religieux ou il ne sera pas) .
Hay laø caâu cuûa Albert Einstein :
"Toân giaùo maø khoâng coù khoa hoïc laø toân giaùo muø, khoa hoïc maø khoâng coù toân giaùo laø khoa hoïc queø". Vaø raát nhieàu caâu noùi khaùc nöõa, chöùng toû caùc ñaàu oùc lôùn cuûa theá kyû ñaõ baét ñaàu coù moät nhaän thöùc chieán löôïc ñoái vôùi toân giaùo noùi chung. Nhöng baûn thaân caùc nhaø toân giaùo, moãi ngöôøi treân cöông vò vaø trong phaïm vi toân giaùo cuûa mình, cuõng neân coù vaø phaûi coù moät taàm suy nghó chieán löôïc ñoái vôùi baûn thaân toân giaùo cuûa mình ôû ngöôõng cöûa cuûa theá kyû môùi naøy .
Taát nhieân, trong baøi baùo ngaén naøy toâi chæ coù theå noùi rieâng veà Phaät giaùo. Toâi khoâng noùi thay cho caùc toân giaùo khaùc maø toâi voán raát kính troïng vaø luoân luoân hoïc hoûi, khoâng bieát meät. Rieâng ñoái vôùi Phaät giaùo, toâi thaáy trong theá kyû XXI saép tôùi, treân theá giôùi noùi chung cuõng nhö ôû Vieät Nam noùi rieâng, phaûi ñeà cao vaø tuyeân truyeàn roäng raõi ba chuû ñeà :
1.Thuyeát voâ ngaõ
2.Nghieäp hoïc
3.Taâm hoïc
Vì sao Ñöùc Phaät giaûng thuyeát Voâ ngaõ? Chính vì laø ngaõ –caùi toâi, caùi ta laø ñaàu moái cuûa taát caû maâu thuaãn, xung ñoät vaø toäi aùc, nhöõng vieäïc laøm baát thieän treân theá gian naøy. Chính laø vì treân trôøi, döôùi ñaát, ai cuõng cho caùi ta cuûa mình laø ñoäc toân, cho neân ngay trong baøi thuyeát phaùp thöù hai sau baøi giaûng "Boán chaân lyù" Ñöùc Phaät ñaõ giaûng thuyeát voâ ngaõ. Vì sao hieän nay, taïi nhieàu nôi treân theá giôùi coù xung ñoät toân giaùo, thí duï giöõa nhöõng ngöôøi Thieân chuùa giaùo vaø Tin Laønh ôû Baéc Aùi Nhó Lan, giöõa nhöõng ngöôøi theo Aán giaùo vaø Hoài giaùo ôû Kashmia (Aán Ñoä), giöõa nhöõng ngöôøi theo Chính Thoáng giaùo vaø Hoài giaùo ôû Kosovo (Nam Tö), giöõa nhöõng ngöôøi theo Hoài giaùo vaø Do Thaùi giaùo ôû Palestine v.v…Ñaáy cuõng laø do khaùi nieäm ñaõ aên saâu "toân giaùo cuûa toâi". "toân giaùo cuûa anh"; toân giaùo cuûa toâi laø tuyeät vôøi, toân giaùo cuûa anh laø xaáu xa; Thöôïng Ñeá cuûa toâi môùi laø Thöôïng Ñeá ñích thöïc, coøn Thöôïng ñeá cuûa anh laø Sa Taêng, laø ma quyû… Taát nhieân, ôû ñaây, coøn coù caùc vaán ñeà saéc toäc vaø chính trò quoác gia nöõa. Nhöng ñoù cuõng laø maâu thuaãn töôûng töôïng giöõa saéc toäc toâi vaên minh hôn saéc toäc anh, daân toäc toâi môùi laø thuaàn chuûng ngöôøi Aryan, coøn daân toäc caùc anh laø heøn haï v.v… Baát cöù trong caëp maâu thuaãn vaø xung ñoät hieän höõu naøo cuõng loù maët ra caùi "ta" ñaùng gheùt, ñuùng nhö trieát gia Phaùp Blaise Pascan noùi: "Le moi est haissable"(Caùi ta laø ñaùng gheùt). Tuy moïi ngöôøi noùi caùi ta laø ñaùng gheùt, nhöng töø trong thaâm taâm, moïi ngöôøi ñeàu khö khö oâm giöõ caùi ta ñoù, roài caùc haønh ñoäng xuaát phaùt töø tham, saân vaø si ñeàu laø vì caùi ta ñaùng gheùt ñoù. Nhöng ñaïo Phaät khaúng ñònh, caùi ta khoâng phaûi ñaùng gheùt hay khoâng ñaùng gheùt maø thöïc ra khoâng toàn taïi, laø moät caùi roãng khoâng. Nhö vaäy laø chuùng ta töï laøm khoå mình vaø laøm khoå ngöôøi khaùc, chæ vì moät caùi töôûng töôïng, moät caùi khoâng coù thaät. Ñoù laø chuyeän cöïc kyø voâ lyù, ñaùng leõ PG ôû nöôùc ta cuõng nhö caùc nöôùc phaûi phanh phui laøm roõ. Gaàn ñaây, toâi coù ñoïc quyeån "Thuyeát voâ ngaõ trong trieát hoïc hieän sinh cuûa Sartre vaø Phaät giaùo nguyeân thuûy"(Sefllessness in Sartre’s existentoalism and Early Buddhism), taùc giaû laø moät hoïc giaû Thaùi Lan vaø quyeån saùch do tröôøng Ñaïi hoïc MahaChulalongkorn, Bangkok xuaát baûn. Nhöng ñaây chæ laø moät coá gaéng ñôn leû, laïi laø quyeån saùch vieát baèng Anh ngöõ neân aûnh höôûng khoâng lôùn. Chuùng ta phaûi laøm nhieàu nöõa veà maët naøy. Toâi töøng ñeà nghò vôùi HT Thích Minh Chaâu, Vieän tröôûng Vieän nghieân cöùu Phaät hoïc Vieät Nam, neân toå chöùc moät hoäi thaûo quoác teá veà chuû ñeà "Thuyeát voâ ngaõ cuûa ñaïo Phaät" vôùi söï tham gia cuûa nhaø Phaät hoïc Nam toâng vaø Baéc toâng, khoâng nhöõng trong phaïm vi caùc nöôùc Asean maø neân môøi caû caùc nhaø Phaät hoïc Taây phöông cuøng tham gia nöõa .
Veà thuyeát nghieäp hay laø nghieäp baùo, toâi seõ khoâng noùi nhieàu vì ngay ôû nöôùc ta, ñaõ vaø ñang coù nhieàu cuoán saùch vaø baøi baùo veà chuû ñeà naøy. Caùi khoù laø thöïc haønh. Laøm theá naøo ñeå cuoäc soáng cuûa taát caû Phaät töû chuùng ta ñeàu ñöôïc höôùng daãn, chæ ñaïo bôûi thuyeát nhaân quaû nghieäp baùo; nghóa laø trong cuoäc soáng haøng ngaøy vaø bình thöôøng cuûa mình, ngöôøi Phaät töû luoân luoân nghó thieän, noùi thieän vaø laøm ñieàu thieän, vôùi yù thöùc roõ raøng laø moãi yù nghó, lôøi noùi vaø vieäc laøm ñoù ñeàu aûnh höôûng tröïc tieáp, lôùn lao ñeán cuoäc soáng hieän taïi vaø töông lai cuûa mình, ñeán caû cuoäc soáng kieáp sau nöõa cuûa mình .
Moïi ngöôøi Phaät töû ñeàu coù yù thöùc raèng, nghieäp thieän maø chuùng ta taïo ra thöôøng xuyeân haøng ngaøy khoâng nhöõng coù taùc duïng xaây döïng cuoäc soáng hieän taïi vaø mai sau cuûa chuùng ta, maø coøn coù taùc duïng thieát thöïc baûo veä, ñaûm baûo söï an toaøn cuûa chuùng ta traùnh caùc tai hoïa lôùn baát ngôø .
Laøm vieäc thieän, haøng ngaøy nghó thieän, noùi thieän vaø laøm thieän, ñoù laø loái caàu an toát nhaát, höõu hieäu nhaát. Toâi ñang ñoïc moät quyeån saùch raát hay cuûa moät Thieàn sö Taây Taïng, teân laø Tarthang Tulku. ÔÛ chöông mang ñaàu ñeà "Thaân, hôi thôû vaø taâm" oâng vieát :"Naêng löôïng tinh thaàn cuûa nhöõng thaùi ñoä vaø haønh vi cuûa chuùng ta taïo ra vaø tích luõy xung quanh chuùng ta moät khí quyeån ñaëc bieät, vöôït ra ngoaøi caùi thaân vaät chaát cuûa chuùng ta". Taùc giaû goïi ñoù laø caùi thaân teá nhò hay laø thaân ete (ethery body). Coøn toâi, toâi hieåu ñoù laø thaân do nghieäp haøng ngaøy cuûa chuùng ta taïo ra. Caùi thaân ñoù tuy khoâng thaáy ñöôïc, nhöng vaãn luoân hieän höõu. Moät soá nhaø ngoaïi caûm thaáy noù ñöôïc. Ñoù laø caùi laù chaén toát nhaát, baûo veä chuùng ta khoûi moïi tai hoaï baát ngôø. Ñoù laø caùi maø Phaät noùi trong kinh Phaùp Cuù :Ngöôøi soáng thieän nhö ngaâm moät baøn tay khoâng thöông tích trong baùt thuoác ñoäc. Khoâng vieäc gì xaûy ra caû .
Nhöõng nghieäp thieän chuùng ta laøm haøng ngaøy khoâng nhöõng laø toát laønh ñoái vôùi cuoäc soáng hieän taïi vaø mai haäu cuûa baûn thaân chuùng ta, maø coøn coù taùc duïng aûnh höôûng toát laønh ñeán gia ñình, baïn beø, taát caû nhöõng ngöôøi khaùc coù tieáp xuùc vôùi chuùng ta. Ñoù goïi laø thaân giaùo, coù taùc duïng giaùo duïc coøn hôn daïy baèng lôøi noùi nöõa. Ñoù laø ñieàu maø Ñöùc Phaät noùi :"Loøng töø toûa saùng, toûa khaép". Chính loøng töø ñoù ñaõ chaän con voi ñieân laïi, khi vua A Xaø Theá nghe lôøi Ñeà Baø Ñaït Ña, thaû con voi ñieân chaïy ñeán ñeå haïi Ñöùc Phaät. Nhöng con voi ñaõ khoâng haïi Phaät laïi coøn quyø xuoáng cho Phaät xoa ñaàu. Haõy hoûi : Söùc maïnh gì ñaõ baûo veä Phaät? Ñoù laø do loøng töø cuûa Ñöùc Phaät nhö haøo quang toûa saùng ñaõ thuaàn phuïc con voi döõ .
Toâi ñaõ caûm thaáy buoàn khi ñeán caùc chuøa, thaáy bieån ñeà ôû chuøa "Ñeà phoøng maát xe, haõy caån thaän !". Buoàn nhöng cuõng chòu vaäy, vì ñaõ coù quaù nhieàu xe maát ôû chuøa, keå caû ôû Vaïn Haïnh laø moät chuøa lôùn. Nhöng haõy hoûi : Theá thì, taát caû ñöùc haïnh töø bi hyû xaû vaø nhieàu ñöùc haïnh khaùc cuûa ñaïo Phaät chæ boù heïp trong khuoân vieân chuøa thoâi chaêng? Caùc Phaät töû chæ giöõ 5 giôùi khi naøo ñi leã ôû chuøa chaêng? Coøn khi veà nhaø caùc Phaät töû soáng nhö theá naøo? Neáu haøng trieäu Phaät töû Vieät Nam ñeàu hieåu roõ thuyeát nghieäp baùo cuûa nhaø Phaät, ai ai cuõng soáng thieän, giöõ ñuùng 5 giôùi thì baàu khoâng khí ñaïo ñöùc xaõ hoäi cuûa Vieät Nam coù ñöôïc caûi thieän hôn khoâng, hay laø naïn aên caép vaët vaãn xaûy ra ngay caû trong khuoân vieân chuøa? Toâi ñaët caâu hoûi naøy cho taát caû chuùng ta phaûi suy nghó .
Chuû ñeà thöù ba raát quan troïng, ñoù laø vieäc ñeà cao phoå bieán roäng raõi moân taâm hoïc Phaät giaùo, caàn ñöôïc giaûng daïy ôû caùc tröôøng hoïc Phaät giaùo nhö laø moân khoa hoïc veà taâm, ñeå cho moïi ngöôøi duø laø Phaät töû hay khoâng Phaät töû ñeàu coù theå hieåu roõ taâm mình hôn, vaø coù theå töï mình bieän taâm, nghóa laø chuyeån caùi taâm cuûa chuùng ta thieän aùc xen laãn trôû thaønh caùi taâm thuaàn thieän. Maø ñaõ thieän thì laëng, ñaõ laëng thì saùng, khoâng gì khoâng thaáy, khoâng bieát. Taâm ngöôøi coù söùc maïnh vaø tieàm naêng voâ bieân, nhöng con ngöôøi laïi khoâng bieát. Ñoù chính laø bi kòch cuûa con ngöôøi, ñöôïc ví nhö moät chaøng cuøng töû ñi lang thang khaép nôi xin aên, trong khi ôû trong haàu bao mình coù saün vieân ngoïc Nhö YÙ maø Ñöùc Phaät ñaõ aån duï trong kinh Phaùp Hoa. Chuùng ta coù neân chaêng tieáp tuïc laøm dieãn vieân voâ yù thöùc cuûa taán bi kòch ñoù, hay laø, thay vì soáng cuoäc soáng hoaøn toaøn höôùng ngoaïi chaïy theo ñoàng tieàn, danh lôïi, quyeàn theá, chuyeån sang ngöôøi naøo cuõng coù moät cuoäc soáng noäi taâm phong phuù, nhôø vaäy maø coù theå khoâng phaûi laùnh ñôøi maø hieåu ñôøi, cöùu ñôøi, soáng moät cuoäc ñôøi thaät söï coù ích ñoái vôùi ñaát nöôùc, xaõ hoäi, soáng ñuùng theo lyù töôûng voâ ngaõ vò tha cuûa ñaïo Phaät, theo ñuùng caùc haïnh caàn, kieäm, lieâm chính, chí coâng voâ tö ?
(Tuaàn baùo Giaùc Ngoä soá 176 –8/ 1999)
Trang MUÏC LUÏC