PHAÄT HOÏC THÖÔØNG THÖÙC
LYÙ VIEÄT DUÕNG
Hoûi : Xin cho bieát vaén taét Töù Cuù laø gì? "Töù Cuù" vaø "Töù cuù keä" trong kinh Kim Cöông laø moät hay khaùc nhau? Töù cuù keä trong kinh Kim Cöông coù phaûi laø baøi "Nhöôïc dó saéc kieán ngaõ. Dó aâm thanh caàu ngaõ. Thò nhaân haønh taø ñaïo. Baát naêng kieán Nhö Lai" khoâng ?
(Toân Nguyeãn Tröôøng Phong, Paris –Phaùp)
Ñaùp : Töù cuù laø moät vaán ñeà raát quan troïng ñoái vôùi luaän lyù bieän bieät cuûa Phaät giaùo neân khoâng theå noùi vaén taét quaù ñöôïc. Tuy nhieân, chuùng toâi cuõng coá gaéng toùm goïn vaán ñeà ñeå oâng deã theo doõi. Töù cuù laø hình thöùc phaân loaïi chö phaùp (vaïn höõu) coøn goïi laø "Töù phaùp cuù", tieáng Phaïn laø caøtuskotica, töùc laáy moät tieâu chuaån laø A, hoaëc hai tieâu chuaån laø A vaø B maø ñem chö phaùp phaân ra laøm 4 loaïi, töùc "Töù cuù" .
Ñeä nhaát cuù : laø A (töùc phi phi A), töùc "chaúng phaûi chaúng laø A"
Ñeä nhò cuù : phi A (khoâng phaûi laø A)
Ñeä tam cuù : dieäc A dieäc phi A (laø "A" maø cuõng laø "chaúng phaûi A")
Ñeä töù cuù : "Dieäc phi A, dieäc phi phi A"("cuõng khoâng phaûi A" maø "cuõng khoâng phaûi khoâng laø A") .
Thöôøng thì "phi A" töùc "B" nhöng trong moïi tröôøng hôïp, "A" vaø "phi A" ñeàu coù söï bao haøm quan heä laãn nhau. Ñoái vôùi vaán ñeà "coù" vaø "khoâng" maø noùi thì töù cuù goàm coù Höõu (coù), Voâ (khoâng), Dieäc höõu dieäc voâ (cuõng laø coù maø cuõng laø khoâng), Phi höõu phi voâ (chaúng coù maø cuõng chaúng khoâng) goïi laø "Höõu –Voâ töù cuù" .
Trong kinh luaän thöôøng thaáy hình thöùc töù cuù phaùp ñeå giaûi thích caùc loaïi nghóa lyù, nhö phaåm Voâ sanh töù cuù ôû quyeån nhaát Trung luaän chuû tröông "Baát töï sanh, Baát tha sanh, Baát coäâng sanh, Baát voâ nhaân sanh". Thieân Aùp ly töù cuù ôû quyeån 25 –Caâu Xaù luaän chuû tröông"Aùp nhi phi ly, ly nhi phi aùp, Dieäc aùp dieäc ly, Phi aùp phi ly". Thaønh Duy thöùc luaän quyeån nhaát neâu "Nhaát dò töù cuù" cuûa ngoaïi ñaïo nhö sau :"Nhaát, Dò, Dieäc nhaát dieäc dò, phi nhaát phi dò". Quyeån 3 Phaùp Hoa vaên cuù muïc Quyeån baûo töù cuù cho raèng "Quyeàn, Thaät, Dieäc quyeàn dieäc thaät, phi quyeàn phi thaät". Ngoaøi ra ñoái vôùi höõu vaø khoâng, thöôøng vaø voâ thöôøng, mình vaø ngöôøi, saïch vaø dô, ñeàu coù theå duøng pheùp Töù cuù ñeå maø bieän bieät .
Trong Töù cuù thì Ñeä nhaát cuù laø ñôn thuaàn khaúng ñònh goïi laø "Ñeä nhaát ñôn cuù". Ñeä nhò cuù laø ñôn thuaàn phuû ñònh goïi laø "Ñeä nhò ñôn cuù". Ñeä tam cuù laø phöùc hieäp khaúng ñònh goïi laø "Ñeä tam caâu cuù" hay "Song dieäc cuù". Ñeä töù cuù laø phöùc hieäp phuû ñònh goïi laø "Ñeä töù caâu phi cuù" hay "Song phi cuù". Tuy nhieân chaân lyù cuûa Phaät giaùo khoâng duøng pheùp Töù cuù ñoù ñeå naém baét lyù luaän vì Phaät giaùo chuû tröông taát caû ñeàu "Khoâng", chaúng coù gì ñeå "Ñaéc"; cho neân quyeån nhaát saùch Ñaïi thöøa huyeàn luaän noùi :"Lyù chaân ñeá xa rôøi"Töù cuù", "Baùch phi". "Baùch phi"laø ñoái vôùi moïi khaùi nieäm "Höõu" "Voâ" ñeàu theâm chöõ "Phi" ñeå bieåu thò yù phuû ñònh. Ñieâuø naøy coù nghóa chaân lyù cuûa Phaät giaùo khoâng caàn, khoâng neân laáy "Töù cuù" maø phaân bieät, ñoàng thôøi cuõng vöôït khoûi yù nieäm phuû ñònh cuûa Baùch phi" .
Xin noùi cho roõ theâm veà Töù cuù –baùch phi. Töù cuù- baùch phi laø duïng ngöõ "Chaân khoâng voâ töôùng baát khaû ñaéc" ñeå phaù tröø taø kieán meâ chaáp ñoái ñaõi höõu –voâ cuûa chuùng sinh . Ñaây laø khaùi nieäm hay duïng ngöõ maø Tam luaän toâng vaø Thieàn toâng hay duøng ñeå tieáp daãn hoïc nhaân . Caùi goïi laø Töù cuù thoâng thöôøng chæ "Höõu, voâ, dieäc höõu dieäc voâ, phi höõu phi voâ" hoaëc chæ "khaúng ñònh, phuû ñònh, boä phaän khaúng ñònh boä phaän phuû ñònh, caû hai ñeàu phuû ñònh" ñeå phaùn ñoaùn moïi luaän nghò maø trong thieàn laâm thöôøng laø chæ pheùp Töù lieäu giaûn cuûa Ngaøi Laâm Teá Nghóa Huyeàn :"Ñoaït nhaân baát ñoaït caûnh, ñoaït caûnh baát ñoaït nhaân, nhaân caûnh coäng ñoaït, nhaân caûnh coäng baát ñoaït". Ngoaøi ra saùch Duy Ma kinh Huyeàn sôù cho raèng thuyeát Töù cuù coù haøng chuïc loaïi, coøn Baùch Phi chæ haøng traêm loaïi phuû ñònh. Kinh Baéc Boå Ñaïi Nieát baøn, quyeån 21 môùi noùi bieát bao phuû ñònh veà Nieát baøn cuûa Nhö Lai laø phi höõu, phi voâ, phi höõu vi, phi voâ vi, phi höõu laäu, phi voâ laäu, cho ñeán phi quaù khöù, phi vò lai vaø caû phi hieän taïi. Cho neân phaûi thaáy raèng "Töù cuù – baùch phi" chæ döïa cô sôû treân laäp tröôøng cuûa phaùn ñoaùn vaø nghò luaän maø thieát laäp khaùi nieäm giaû danh, nhöng toâng chæ chí cöïc cuûa Phaät giaùo laïi vöôït caû leân treân caùc khaùi nieäm giaû danh ñoù ñeå maø ñaït ñeán caûnh giôùi"ngoân vong, löï tuyeät". Cuõng do ñoù maø thieàn laâm môùi löu truyeàn caâu danh ngoân "Ly töù cuù, tuyeät baùch phi". Caùc coâng aùn löøng danh lieân quan ñeán "Ly töù cuù, tuyeät baùch phi" cuûa Thieàn toâng truyeàn löu ñeán ngaøy nay thaät nhieàu, vaø ñoù chính laø kim chæ nam cuûa keû tham thieàn, bieän ñaïo vaäy .
Coøn "Töù cuù keä" hoaøn toaøn khaùc vôùi "Töù cuù" hay "Töù cuù phaùp", bôûi noù chæ caùc thi keä Phaät giaùo hình thaønh baèng boán caâu thô. Keä tuïng do saùch Phaät ghi cheùp phaàn nhieàu goàm boán caâu, nhöng soá chöõ moãi caâu thì khoâng nhaát ñònh. Töù cuù keä thöôøng haøm chöùa yeáu nghóa kinh luaän Phaät giaùo, cho neân trong kinh thöôøng noùi duøng Töù cuù keä daïy ngöôøi hoaëc trì thoï töù cuù keä, ñeàu ñöôïc coâng ñöùc raát lôùn, nhö phaåm ÖÙng hoaù phi chaân phaân ñeä tam thaäp nhò kinh Kim Cöông vieát :"Nhöôïc höõu thieän nam töû, thieän nöõ nhaân, phaùt Boà taùt taâm giaû, trì ö thöû kinh, naõi chí töù cuù keä ñaúng, thoï trì ñoäc tuïng vi nhaân dieãn thuyeát, kyø phöôùc thaéng bi", hoaëc ôû quyeån hai kinh Ñaïi thöøa boån sanh taâm ñiaï quaùn vieát :"Khuyeân chö chuùng sinh, cuøng phaùt taâm naøy, laáy chaân thaät phaùp ôû töù cuù keä, phaùp thí cho ngöôøi khieán hoï höôùng veà Voâ thöôïng chính ñaúng Boà ñeà, neân goïi laø Chaân thaät Ba la maät ña". Nhö vaäy, Töù cuù keä khoâng chæ nhaát thieát moät baøi keä naøo maø chæ chung kinh ñieån naøo Phaät giaùo cuõng ñöôïc, hay saâu hôn laø haøm yù chæ yeáu lyù Phaät phaùp .
(Nguyeät san Giaùc Ngoä soá 41 –8/1999)
Trang MUÏC LUÏC