LEÃ VAØ YÙ NGHÓA CUÛA VIEÄC LEÃ PHAÄT
TAÂM THAØNH
Truyeàn thoáng giaùo duïc Ñoâng phöông thöôøng ñeà cao tinh thaàn "Tieân hoïc leã, haäu hoïc vaên". Ñaëc bieät ôû Vieät Nam, trong nhaø tröôøng phoå thoâng, tinh thaàn naøy ñaõ trôû thaønh khaåu hieäu vieát treân töôøng caùc lôùp hoïc ñeå hoïc troø khaéc coát ghi taâm . Hoïc troø tröôùc khi ñöôïc hoïc taäp veà vaên hoaù, kieán thöùc, chuùng phaûi hoïc pheùp taéc chaøo hoûi, kính leã thaày coâ, kính treân nhöôøng döôùi… maø cuï theå laø söï ñöùng nghieâm chaøo thaày khi thaày böôùc vaøo lôùp hoïc hay vieäc cuùi ñaàu khoanh tay khi gaëp thaày ngoaøi ñöôøng . Ñoù laø söï thöïc haønh pheùp leã cô baûn trong quan heä thaày troø theá gian . Töông töï, trong quan heä giöõa ñaïo sö vaø ñeä töû, giöõa sö taêng vaø tín ñoà Phaät giaùo, giöõa Phaät töû vaø chuøa chieàn trong sinh hoaït toân giaùo caùc ngaøy Raèm, vía, caùc leã hoäi Phaät giaoù lôùn …
"Leã" trong chaøo hoûi giao tieáp cuûa caùc daân toäc AÙ chaâu
Töø ngöôøi Aán, Hoa, Haøn, Nhaät cho ñeán ngöôøi Thaùi, Vieät, Mieân, Laøo, tinh thaàn troïng leã luoân ñöôïc ñeà cao trong söï chaøo hoûi giao tieáp haøng ngaøy . Khi chaøo nhau, daân Aán chaép hai tay ñöa leân tröôùc traùn : hai ngoùn tay caùi chaïm nheï nôi"con maét thöù ba" vaø noùi"Namaska" coù yù nghóa laø tieáp ñoùn nhau baèng chaân taâm vaø trí tueä .
Truyeàn thoáng Phaät giaùo nguyeân thuûy aûnh höôûng maïnh trong phong tuïc taäp quaùn 3 nöôùc Thaùi, Laøo vaø Campuchia, cuï theå laø söï gioáng nhau trong phong caùch chaøo hoûi giao tieáp ôû haøng xuaát gia hay cö só taïi gia . Chaép tay "leã" nhau hay "xaù" nhau laø moät ñoäng taùc ñaëc bieät; trong ñoù hai caùnh tay naâng leân, hai loøng baøn tay aùp saùt, caùc ngoùn thaúng vaø khít laïi taïo thaønh hình daïng buùp hoa sen –moät bieåu töôïng cho loøng trong saïch vaø taâm thaønh kính Ñöùc Phaät . Choã hai ngoùn tay caùi hôi chaïm nheï vaøo thaân mình ôû tröôùc ngöïc hay ôû tröôùc traùn (yù nghóa loøng thaønh kính phaùt xuaát töø con tim hay taâm trong saïch). Ñaây laø moät phong tuïc ñaëc bieät vöøa coù ñaëc tính cuûng coá caùc moái quan heä xaõ hoäi vöøa coù ñaëc tính cuûng coá nieàm tin toân giaùo. Chaép tay xaù laø moät ñoäng taùc cöû chæ nghieâm tuùc keát hôïp giöõa chaøo nhau, baøy toû loøng kính troïng nhau, ñoàng thôøi phaân ñònh ñaúng caáp, thöù baäc cuûa con ngöôøi trong coäng ñoàng xaõ hoäi. Vaán ñeà caàn nhaán maïnh vaø noùi roõ ôû ñaây laø "ai leã ai", "ai leã tröôùc" vaø "caùch thöùc maø ngöôøi ta chaïm tay vaøo ngöïc hay traùn khi leã". Treân nguyeân taéc ngöôøi treû tuoåi phaûi "leã" ngöôøi lôùn tuoåi; ngöôøi coù chöùc vuï thaáp phaûi "leã" ngöôøi chöùc vuï cao (caáp döôùi "leã" caáp treân) ;cö só "leã Taêng só (ñaëc bieät taïi caùc xöù treân, duø laø vua cuõng phaûi thi "leã" tröôùc caùc Taêng só). Khi "leã" ñaàu caøng cuoái thaáp treân hai tay chaép ngöôøi ta caøng baøy toû loøng thaønh kính. Ngöôøi ñaúng caáp thaáp luoân phaûi thi "leã" vôùi ngöôøi ñaúng thaáp cao vaø khoâng nhaát thieát ngöôøi ñaúng caáp cao phaûi ñaùp "leã" laïi. Nhöõng ngöôøi coù cuøng ñaúng caáp phaûi cuøng thi leã vôùi nhau. Moät ngöôøi nam treû tuoåi seõ "leã" ngöôøi phuï nöõ lôùn tuoåi tröôùc neáu hai ngöôøi coù cuøng ñòa vò xaõ hoäi. Ngöôïc laïi, seõ laø khoâng thích hôïp neáu moät ngöôøi lôùn tuoåi thi "leã" tröôùc moät ngöôøi nhoû tuoåi hôn. Ngöôùi ta tin raèng neáu ngöôøi treû nhaän moät caùi "leã" nhö vaäy (cuûa moät ngöôøi lôùn tuoåi), hoï coù theå bò giaûm thoï.
Leã vaø caùc yù nghóa bieåu töôïng töø saân chuøa ñeán beân trong Phaät ñieän
Töø gheùp "cuùng baùi" hay "cuùng leã" ñeå chæ söï vieäc ngöôøi Phaät töû mang leã vaät ñeán chuøa cuùng Phaät hay laïy Phaät. "Baùi Phaät" laø caùch goïi cuûa ngöôøi Hoa ñeå chæ vieäc laïy Phaät (Phaät aûnh hay Phaät töôïng). "Leã Phaät" laø loái noùi cuûa ngöôøi Vieät mieàn Baéc, trong khi ngöôøi Vieät mieàn Namgoïi laø "laïy Phaät". "Ñaûnh leã" laø ñoäng taùc ñöùng chaép tay roài quyø xuoáng laïy sao cho 5 phaàn thaân theå chaïm ñaát: 2 ñaàu goái, 2 cuøi choû, phaàn traùn treân. Ngoaøi ra moâng phaûi haï treân hai goùt chaân vaø hai loøng baøn tay phaûi uùp xuoáng maët ñaát. "Chí taâm ñaûnh leã" laø laïy Phaät ñuùng nghi thöùc ñaõ neâu baèng söï heát loøng heát daï thaønh kính quy taâm, quay vaøo boån taâm vaø duïng taâm maø leã Phaät.
Ngöôøi Phaät töû treû ñi chuøa phaûi yù thöùc ñöôïc vieäc cuùng döôøng, söï khaán nguyeän caàu xin chuyeän caù nhaân rieâng tö, gia ñình hay vieäc laøm aên chæ laø yeáu toá phuï. Muïc ñích chính cuûa vieäc ñi chuøa cuùng leã laø laøm cho thaân-khaåu-yù thanh tònh, ñeå ñöôïc thö giaõn thaûnh thôi, ñeå cho thaân taâm bôùt ñi phaàn naøo söï laêng xaêng, voïng ñoäng, ñeå hoïc ñaïo nghe phaùp vaø thaäm chí ñeå ñöôïc khai taâm, khai thò hay ñöôïc chæ ñieåm veà thieàn ñònh hay bí quyeát tu haønh. Coång tam quan cuûa moät ngoâi chuøa goàm moät coång chính töôïng tröng cho chaùnh phaùp, chôn taâm vaø söï tín taâm ñoái vôùi ngoâi Tam baûo, coång phuï "Töø bi" beân phaûi töôïng tröng cho loøng töø bi caàn phaùt huy cuûa ngöôøi Phaät töû, coøn coång phuï "Trí tueä" beân traùi töôïng tröng trí hueä Baùt nhaõ saùng suoát cuûa ngöôøi tu haønh . Do ñoù, khi böôùc vaøo coång tam quan cuûa moät ngoâi chuøa, moïi ngöôøi phaûi nhôù ñöôïc muïc ñích cöùu caùnh cuûa mình laø "Baùt nhaõ" vaø "Töø bi". Töôïng ñöùc Quaùn Theá AÂm Boà taùt uy nghi tröôùc chaùnh ñieän töôïng tröng cho söï cöùu khoå ban vui, löïc thí voâ uùy vaø phaùp "nhó caên vieân thoâng, xoay caùi nghe trôû vaøo töï taùnh ñeå theå nhaäp töï taùnh thanh tònh"(phaùp thöù 25 trong kinh Thuû Laêng Nghieâm). Do ñoù, ngöôøi Phaät töû tröôùc khi böôùc vaøo chaùnh ñieän ñoát höông leã laïy hình töôïng ñöùc Boà taùt Quan AÂm. Cuùng leã ñöùc Di Laëc Boà taùt (ôû saân chuøa hay trong chaùnh ñieän) laø nöông nôi hình töôùng hoan hæ muoân ñôøi cuûa Ngaøi maø thanh tònh thaân taâm. Chaùnh ñieän nhaø chuøa töôïng tröng cho Phaät giôùi, do ñoù ngöôøi Phaät töû nhaäp vaøo chaùnh ñieän leã Phaät cuõng töôïng tröng cho söï nhaäp Phaät giôùi; hoï caàn yù thöùc roõ söï thanh tònh thaân khaåu yù ñeå hoäi nhaäp söï an laïc vaø thanh tónh cuûa mình vaøo phaùp giôùi laø chaùnh ñieän thanh tónh . Laøm ñöôïc nhö vaäy thì Phaät töû chuùng ta môùi ñaït ñöôïc muïc ñích cuûa söï "ñi chuøa leã Phaät".
Ngöôøi Phaät töû neân coù tinh thaàn thöïc haønh chaùnh phaùp khi ñi chuøa leã Phaät
Nhöõng ngaøy Raèm, vía hay leã hoäi Phaät lôùn, soá löôïng Phaät töû ñi chuøa raát ñoâng. Coù ngöôøi caém voäi caây nhang roài xaù lia xaù lòa, cuõng coù ngöôøi laïy ñuû 3 laïy, xaù 3 xaù, xaû treân ñaàu nhöng sau ñoù voäi vaõ rôøi chaùnh ñieän trong traïng thaùi khoù chòu, buoàn thiu vì khoùi nhang traøn ngaäp . Thöû hoûi ñi chuøa leã phaät trong tình traïng ngoäp thôû vaø cay maét nhö vaäy ngöôøi ta coù ñöôïc thaân taâm an laïc hay khoâng? Thieát nghó neáu chaùnh ñieän chuøa naøo cuõng laø Phaät giôùi, thì ñi chuøa gaàn cuõng khoâng khaùc gì ñi chuøa xa, taïi sao laïi taäp trung veà 1, 2 ngoâi chuøa lôùn gaây neân tình traïng xeáp haøng chen laán? Coøn chuyeän ñoát nhang cuõng laém ñieàu phi lyù: 1 caây hay 3 caây hay caû boù? Quaû thaät höông khoùi chæ laø yeáu toá töôïng tröng, khoâng giaù trò baèng loøng trong saïch vaø caùi taâm tin kính, bôûi höông thôm ñeå cuùng döôøng möôøi phöông chö Phaät ñích thöïc phaûi laø höông thôm cuûa trí tueä, cuûa phaåm haïnh do tu taäp maø coù .
(Tuaàn baùo Giaùc Ngoä soá 110 –5/1998)
Trang MUÏC LUÏC