ÑAÏI THÖØA PHAÄT GIAÙO
(Baøi giaûng taïi tröôøng haï toå ñình Thieân Thai ngaøy 21.5.2000)
HT THÍCH TRÍ QUAÛNG
Y phuïc cuõng nhö hình thöùc sinh hoaït cuûa tu só theo Phaät giaùo Ñaïi thöøa ñöôïc thay ñoåi cho thích hôïp vôùi vaên hoaù cuûa töøng quoác gia, töøng thôøi ñaïi neân khoâng gioáng vôùi Phaät giaùo Nguyeân thuûy. Tuy nhieân, coát loõi cuûa ñaïo Phaät laø tö chaát giaûi thoaùt cuûa tu só theo ñaïo Nguyeân thuûy hay Ñaïi thöøa ñeàu phaûi gioáng nhau .
Kinh ñieån cuûa Phaät giaùo Ñaïi thöøa tuy raát nhieàu, nhöng theo toâi ba boä quan troïng nhaát laø kinh Baùt nhaõ, Hoa Nghieâm vaø Phaùp Hoa. Taïi sao khôûi ñaàu xem kinh Baùt Nhaõ laø chính trong heä thoáng kinh ñieån cuûa Phaät giaùo Ñaïi thöøa?
Ñoái vôùi haøng tu só giôùi, ñònh, tueä laø cöông lónh tu haønh . Tröôùc nhaát, treân böôùc ñöôøng tu, phaûi nöông giôùi luaät, laáy giôùi luaät laøm thaày. Nhôø giôùi luaät chuùng ta môùi thuùc lieãm ñöôïc thaân taâm, trau gioài giôùi ñöùc. Khoâng coù giôùi luaät, thaân taâm khoâng theå oån ñònh vaø ñöùc haïnh khoâng theå phaùt sanh, deã laïc vaøo taø ñaïo. Giöõ giôùi vaø bieán giôùi thaønh ñöùc haïnh trong cuoäc soáng laø vieäc quan troïng .
Rieâng veà Tyø kheo ni giôùi, coù töø khi baø di maãu Ma Ha Ba Xaø Ba Ñeà vaø Gia Du Ñaø La cuøng caùc baø phi ôû hoaøng toäc ñöôïc Ñöùc Phaät cho pheùp xuaát gia, thoï giôùi, nhöng cuõng raát khoù khaên .
Thaät vaäy, khi ñöùc Phaät veà thaønh Ca Tyø La Veä, caùc baø naøy troâng thaáy toân nhan cuûa Ngaøi thì traàn taâm hoï töï rôi ruïng. Hoï lieàn xin xuaát gia, nhöng Phaät töø choái, chæ choïn caùc vöông toân coâng töû cho xuaát gia. Ñieàu naøy quan troïng cho thaáy khôûi ñaàu thaønh laäp giaùo ñoaøn, Ñöùc Phaät ñaõ choïn ngöôøi coù tieâu chuaån cao môùi ñöôïc xuaát gia .
YÙ naøy ñöôïc Ngaøi Phaùp Taïng dieãn taû raèng "Nhöït xuaát tieân chieáu", nghóa laø khi ñöùc Phaät vöøa thaønh ñaïo. Ngaøi noùi phaùp cao toät, neân phaûi choïn haøng thöôïng caên thöôïng trí môùi lieãu ngoä ñöôïc. Vì vaäy, 5 anh em Kieàu Traàn Nhö luùc aáy laø nhöõng nhaø hieàn trieát raát thoâng minh vaø ñaïo ñöùc môùi ñöôïc Phaät cho xuaát gia laøm sa moân tröôùc tieân.
Sau ñoù, Ñöùc Phaät chæ cho Kieàu Traàn Nhö ñaõ ñaéc Thaùnh quaû theo Ngaøi ñi khaát thöïc, coøn boán vò kia ôû Loäc Uyeån tu haønh. Ñieàu naøy theå hieän neùt ñaëc bieät laø ngöôøi coù ñieàu kieän ñi ra ngoaøi phaûi lo cho ngöôøi ôû yeân tu haønh, dìu daét hoï cuøng tu, khoâng phaûi boû maëc hoï . Ngoaøi ra cuõng cho thaáy roõ yù nghóa cuûa vieäc khaát thöïc .
Ñöùc Phaät ñaõ hieän ñuû töôùng phöôùc ñöùc, töùc 32 töôùng toát, 80 veû ñeïp . Vôùi thaân töôùng toaøn haûo vaø ñöùc haïnh toaøn veïn nhö vaäy, taïo thaønh söùc thuyeát phuïc cao; Ngaøi vaøo laøng khaát thöïc môùi caûm hoaù ñöôïc ngöôøi, khieán ngöôøi troâng thaáy phaûi phaùt taâm. Ñöùc Phaät ñi khaát thöïc ñeå taïo cô hoäi cho ngöôøi gieo troàng caên laønh vôùi Tam baûo, khoâng phaûi ñeå xin .
Kieàu Traàn Nhö ñaõ ñaéc Thaùnh quaû, taâm trong saïch hoaøn toaøn, khoâng gôïn moät maûy traàn, ai troâng thaáy maø khoâng phaùt taâm. Veà sau, coù theâm Maõ Thaéng Tyø kheo ñaéc La haùn; Xaù Lôïi Phaát troâng thaáy Ngaøi lieàn chöùng sô quaû vaø thaáy Phaät lieàn chöùng La haùn. Roõ raøng laø giaoù ñoaøn cuûa Phaät ôû khôûi ñieåm chæ thu nhaän hieàn thaùnh, khoâng coù phaøm Taêng, huoáng chi laø nghieäp Taêng .
Khi baø Ma Ha Ba Xaø Ba Ñeà xin xuaát gia, Ñöùc Phaät lieàn töø choái, vì vaøo thôøi kyø aáy, xaõ hoäi raát xem thöôøng ngöôøi phuï nöõ . Nhöng baø Ma Ha Ba Xaø Ba Ñeà vaøGia Du Ñaø La cuõng nhö nhöõng ngöôøi con gaùi doøng hoï Thích khoâng phaûi thuoäc haïng phuï nöõ nghieäp chöôùng naëng neà, trong hoï cuõng coù ngöôøi giaûi thoaùt .
Tuy nhieân, muoán bieát ngöôøi coù thöïc loøng tu, coù theå ñaéc ñaïo hay khoâng, thì phaûi coù traéc nghieäm . Neáu cho xuaát gia böøa baõi, hoï tu khoâng ñöôïc vaø ñeán luùc höôûng heát phöôùc, bò ñoïa ñòa nguïc laø chuùng ta ñaõ haïi hoï .
Phaûi coù traùch nhieäm ñoái vôùi ngöôøi xuaát gia . Veà tri thöùc, chuùng ta coù toå chöùc cuoäc thi khaûo haïch khi thoï giôùi ñeå kieåm xem hoï coù hieåu giaùo nghóa cô baûn hay khoâng, coù ñuû tri thöùc chöa. Neáu khoâng thoâng suoát, döùt khoaùt khoâng cho thoï giôùi. Böôùc khôûi ñaàu, ñöùc Phaät khoâng choïn 4 Tyø kheo trong soá 5 anh em Kieàu Traàn Nhö ñi khaát thöïc maëc duø hoï toát vaø gioûi thaät, nhöng chöa hieän töôùng giaûi thoaùt. Ngaøy nay, neáu chuùng ta choïn thaønh phaàn teä naïn xaõ hoäi cho ñi tu, quaû thaät laø chua xoùt vaø tai haïi cho ñaïo voâ cuøng .
Ngoaøi thöû thaùch veà tri thöùc, coøn phaûi thöû yù chí cuûa hoï coù thaät tu hay khoâng . ñieån hình nhö ñöùc Phaät ôû thaønh Ca Tyø La Veä ñaõ töø choái, khoâng cho baø Ma Ha Ba Xaø Ba Ñeà xuaát gia. Ngaøi ñi ñeán thaønh Tyø Da Ly caùch ñoù raát xa, nhöng khi Phaät vaø caùc Tyø kheo ñi ñeán ñaâu thì baø Ma Ha Ba Xaø Ba Ñeà vaø caùc baø ôû hoaøng cung luûi thuûi ñi theo sau, theå hieän loøng quyeát taâm tu cao ñoä ñeán möùc hai baøn chaân röôùm maùu . Ñöùc Phaät khi thieàn toïa ôû Boà Ñeà Ñaïo traøng ñaõ theå hieän yù chí kieân ñònh raèng neáu khoâng thaønh Voâ thöôïng ñaúng giaùc thì khoâng ñöùng daäy. Baø Ma Ha Ba Xaø Ba Ñeà vaø haøng nöõ löu theo baø cuõng vaäy, thaø cheát chôù khoâng quay trôû laïi . Ngöôøi coù taâm nieäm nhö vaäy môùi coù theå ñeán vôùi ñaïo, ñaéc ñaïo .
Ngaøy nay, Phaät giaùo Nam toâng khoâng coù Tyø kheo ni vì caùc tröôûng laõo theo Nguyeân thuûy vaãn quan nieäm ngöôøi phuï nöõ nghieäp chöôùng traàn lao naëng. Coù ngöôøi hoûi raèng Ñöùc Phaät coøn cho ngöôøi nöõ xuaát gia, taïi sao caùc hoaø thöôïng laïi khoâng cho . Moät vò traû lôøi raèng coâ coù nghó laø taøi naêng vaø ñöùc haïnh cuûa coâ baèng vôùi Thaùnh maãu Ma Ha Ba Ñeà hay khoâng? Coâ aáy ñaùp ngöôøi ñöôïc thì toâi döùt khoaùt cuõng phaûi ñöôïc. Coi chöøng noùi nhö vaäy laø ñaõ rôùt voâ taêng thöôïng maïn maø khoâng hay. Thöû hoûi caùc coâ quyeát taâm thaät hay chæ boác ñoàng, ñeán khi khoù khoå thì ñoåi yù . Vò tröôûng laõo noùi theâm raèng ñöùc haïnh cuûa Phaät thì veïn toaøn, trí tueä Ngaøi thì sieâu tuyeät, coøn toâi thaáy mình khoâng ñöôïc nhö vaäy, neân khoâng daùm cho caùc coâ xuaát gia .
Nhöng theo Phaät giaùo Ñaïi thöøa, coù Tyø kheo ni vì quan nieäm raèng taám loøng ngöôøi tu roäng lôùn, bao dung ñöôïc moïi loaøi chuùng sinh maø chaúng leõ laïi khoâng chaáp nhaän cho ngöôøi nöõ ñi tu. Duø ngöôøi laøm aùc, chæ coù chuùt xíu caên laønh, taâm Ñaïi thöøa cuõng dung nhieáp vaø ñieàu phuïc hoï. Vì vaäy, theo tinh thaàn Ñaïi thöøa, ai phaùt Boà ñeà taâm ñeàu cho xuaát gia .
Vaøo ñaïo baèng cöûa Ñaïi thöøa, chuùng ta laáy ñöùc haïnh laøm chính, hình thöùc khoâng quan troïng, nhöng taâm chuùng ta phaûi bao dung ñöôïc moïi ngöôøi, moïi loaøi. Bao dung hay tha thöù, saün saøng boû qua ngöôøi coá yù hay voâ tình laøm maát loøng ta . Neáu coá chaáp, ngöôøi khaùc lôõ noùi gì hoï cuõng khoâng queân, ñeå toàn ñoïng trong taâm nhieàu thöù, duø coù giöõ giôùi nghieâm cuõng bò ñoïa .
Ngöôïc laïi, ngöôøi theå hieän taâm hyû xaû, tuy thaáy hoï khoâng giöõ giôùi, nhöng ai coá yù xuùc phaïm, hoï cuõng boû qua, ñeå taâm hoàn troáng vaéng, thanh thaûn . Ñoù laø giöõ giôùi theo tinh thaàn Ñaïi thöøa . Vaø thaáy ngöôøi laøm vieäc toát, chuùng ta tuyø hyû töùc khen ngôïi, chaáp nhaän, uûng hoä hoï . Ñöôïc vaäy laø ngöôøi coù ñöùc haïnh .
Taát caû giôùi ñeàu gom laïi thaønh hai chöõ ñöùc haïnh, khoâng coøn chia cheû töøng ñieàu khoaûn naøo, nhöng loøng chuùng ta bao dung; chaáp nhaän ñöôïc ngöôøi, khoâng thuø hieàm ganh tî. Coù theå noùi ñoù laø tinh thaàn kinh Baùt Nhaõ .
600 quyeån Baùt Nhaõ maø Ñöùc Phaät noùi trong 22 naêm nhaèm giuùp ñaïi chuùng xoaù ñi nhöõng phieàn naõo nghieäp chöôùng trong loøng . Ai buoâng xaõ ñöôïc, tha thöù ñöôïc ngöôøi choáng phaù ta laø truï Baùt Nhaõ hay haønh Baùt Nhaõ. Khoâng coù gì vöôùng maéc trong loøng chuùng ta, ôû hoaøn caûnh thuaän hay nghòch ñeàu thanh thaûn, laø yù nghóa Baùt nhaõ, khoâng phaûi Baùt nhaõ laø 600 quyeån .
Taát caû kinh ñieån ñöôïc Phaät giaùo Ñaïi thöøa naâng leân ñænh cao thaønh trí hueä . Coù theå khaúng ñònh khôûi ñieåm cuûa hueä laø taâm troáng vaéng hay ñaït Baùt Nhaõ laø chính, khoâng phaûi khôûi ñieåm laø giôùi ñieàu. Muøa an cö, Taêng Ni coá gaéng giöõ taâm hoaøn toaøn trong saùng, troáng vaéng, töùc truï Baùt Nhaõ, ngöôøi khaùc laøm gì, ta khoâng baän taâm, choáng phaù ta cuõng khoâng dao ñoäng .
Rieâng toâi, thuôû coøn laø Sa di, môùi thoï Tyø kheo, toâi coøn haän ñôøi, chaùn ñôøi laém . Ai gaây khoù khaên toâi töï nhuû haõy ñôïi toâi hoïc xong roài tính soå ! Ñoù laø luùc môùi tu, ta coøn nhoû deã bò ngöôøi aên hieáp, nhöng toâi bieát boû qua moät beân, coá gaéng hoïc ñeå vöôn leân roài seõ tính . Qua giai ñoaïn hai, toát nghieäp roài veà nöôùc, thaáy ngöôøi aên hieáp toâi thaät ñaùng thöông hôn laø giaän . Toâi töï bieát taâm mình ñaõ thay ñoåi, bieán haän thuø thaønh tình thöông, vì hoï tu tröôùc, coù hoaøn caûnh toát nhöng ra noâng noãi vaày, coøn mình töø khoù khoå vöôn leân ñöôïc neân toäi nghieäp cho hoï . Töø ñoù, toâi cuõng nhaän chaân yù cuûa Phaät daïy nhôø Ñeà Baø Ñaït Ña choáng phaù maø Ngaøi mau thaønh Phaät .
Caùc thaày coâ thöû aùp duïng nhö toâi, cöù noã löïc tu suoát muøa haï naøy cho ñeán nhieàu haï tôùi vaø ñaéc La haùn roài thì heát giaän, phaùt Boà ñeà taâm, thöông ngöôøi . Coøn cöù giaän, aên mieáng traû mieáng thì cuøng nhau xuoáng ñòa nguïc. Thieát nghó ngöôøi hôn thua phaûi traùi khoâng theå leân ñöôïc trong cuoäc soáng, huoáng chi laø leân quaû vò Thaùnh .
Muoán laøm Phaät, thaùnh hieàn phaûi ñi theo ñöôøng cuûa caùc Ngaøi . Tröôùc tieân laø phaûi truï Baùt Nhaõ, xoaù saïch nhöõng phieàn muoän trong loøng, ví nhö xuùc bình cho saïch . Böôùc thöù hai laø ñem taát caû coâng ñöùc cuûa Phaät vaø haïnh cuûa Boà taùt vaøo taâm chuùng ta, töùc kinh Hoa Nghieâm, vì kinh naøy tieâu bieåu cho coâng ñöùc cuûa Phaät vaø haïnh Boà taùt .
Ñem coâng ñöùc Phaät vaø haïnh Boà taùt vaøo loøng nghóa vaø tuïng kinh thaáy Phaät giôùi thieäu vieäc laøm cuûa caùc Boà taùt, chuùng ta hoïc haïnh aáy cuûa caùc Ngaøi ñeå laøm lyù töôûng vaø bieán haïnh aáy thaønh vieäc laøm cuûa chính chuùng ta . Keá tieáp ñöa coâng ñöùc cuûa Phaät vaøo taâm ta. Ñöôïc nhö vaäy, ta trôû thaønh ngöôøi ñöùc haïnh, coù khaû naêng cöùu ñoä chuùng sanh, ôû cöông vò naøo cuõng deã meán vaø ñaùng kính troïng. Ñoù laø haønh ñaïo theo tinh thaàn Hoa Nghieâm .
(Tuaàn baùo Giaùc Ngoä soá 18/2000)
Trang MUÏC LUÏC