baochi.gif - 37.1 K


I.Baùo Chí Phaät giaùo Thôøi kyø chaán höng 1930-1945:
    1. Moät vaøi khaùi nieäm veà baùo chí Phaät giaùo:
Khi ñeà caäp ñeán baùo Phaät giaùo caùc nhaø nghieân cöùu lòch söû baùo chí ñeàu laáy moác thôøi gian thaäp nieân 30-45 laøm khôûi ñieåm vaø phong traøo chaán höng Phaät giaùo Vieät Nam laøm neàn cho hoaït ñoäng cuûa baùo chí Phaät giaùo trong giai ñoaïn maø giaùo lyù cuûa Ñöùc Phaät ñöôïc nhöõng nhaø nghieân cöùu quan taâm tranh luaän treân dieãn ñaøn ngoân luaän. Coù theå noùi baùo Phaät giaùo chæ xuaát hieän trong giai ñoaïn cuï Phan Boäi Chaâu vaø Phan Chaâu Trinh... vôùi phong traøo Duy Taân ra ñôøi cuøng nhöõng só phu yeâu nöôùc xieån döông caûi caùch vaên hoùa vaø neàn Quoác hoïc nöôùc nhaø cuõng laø tieàn ñeà goùp phaàn thuùc ñaåy phong traøo Chaán höng Phaät giaùo Vieät Nam. Moät soá nhaø söû hoïc cho raèng naêm 1865 laø naêm tôø Gia Ñònh baùo baèng tieáng quoác ngöõ xuaát hieän ñaàu tieân, tieáp ñeán laø caùc baùo Ñaïi Nam Ñoàng Vaên Nhaät baùo, Ñaïi Vieät Taân baùo... cuøng vôùi moät soá taïp chí cuõng ñöôïc ra ñôøi nhö Ñoâng Döông taïp chí, Nam Phong, Phuï nöõ Taân vaên, An Nam taïp chí... Caùc tôø baùo naày giai ñoaïn ñaàu chæ thoâng tin, ñaêng thoâng baùo cuûa chính quyeàn luùc baáy giôø. Sau naêm 1908 vieäc thoâng tin ñöôïc môû roäng hôn vôùi nhöõng baøi xaõ luaän, dieãn ñaøn nhieàu vaán ñeà ñöôïc ñaët ra vôùi nhöõng dieãn ñaøn tranh ñaáu ñoøi daân sinh, phaûn aùnh nguyeän voïng cuûa quaàn chuùng nhaân daân, ñöôïc moïi ngöôøi quan taâm .Trong boái caûnh ñoù caùc Hoäi nghieân cöùu Phaät Hoïc ra ñôøi nhaèm chænh lyù nhöõng leäch laïc trong Phaät giaùo do hoaøn caûnh lòch söû döôùi cheá ñoä cuûa thöïc daân Phaùp, laøm ngoân luaän cho caùc Hoäi Phaät hoïc laø caùc taïp chí Phaät hoïc nhö:

a)Töø naêm 1928-1935 :

-Tôø baùo ñaàu tieân cuûa Phaät giaùo ra ñôøi phaûi noùi laø tôø Phaùp AÂm taïp chí xuaát baûn naêm 1928 do HT Khaùnh Hoaø chuû bieân keâu goïi Taêng Ni ñoaøn keát chaán höng ,hoïc Quoác ngöõ giaûi quyeát naïn thaát hoïc trong Taêng giaø,nhöng raát tieác taïp chí naày chæ xuaát baûn 1 soá thì ñình baûn.

-Thaùng 1/ 3 /1932 taïp chí Töø Bi AÂm cuûa Hoäi Nam kyø nghieân cöùu Phaät hoïc, thaùng 6 naêm 1933 taïp chí vieân AÂm cuûa An Nam Phaät hoïc Trung kyø ra ñôøi ôû Hueá, thaùng 11 naêm 1934 taïp chí Ñuoác Tueä cuûa Phaät giaùo Baéc Kyø do Toång ñoác Hoaøng Troïng Phu vaø Nguyeãn Naêng Quoác ñöùng ñaàu, naêm 1935 Tieáng Chuoâng Sôùm cuûa hai sôn moân Hoàng Phuùc vaø Baø Ñaù (Haø Noäi).

b) Töø naêm 1935-1938:

-Naêm 1935 taïp chí Duy Taâm cuûa Hoäi Löôõng Xuyeân Phaät hoïc(Traø Vinh), naêm 1937 Taïp chí Tam Baûo cuûa Ñaø Thaønh Phaät hoïc (Ñaø Naüng), vaø naêm 1938 Taïp chí Tieán Hoùa cuûa Hoäi Phaät hoïc kieâm teá,taïp chí Phaùp AÂm cuûa Hoäi Cö só Tònh ñoä xuaát baûn soá 1 thaùng1 naêm 1937 vaø Phaät hoaù Taân Thanh nieân chæ ra ñöôïc 2 soá thì ñình baûn .

Tuy nhieân trong nhieàu thaäp nieân qua Taêng Ni Phaät töû khi nhaéc ñeán khaùi nieäm baùo chí Phaät giaùo raát ít ai ñeà caäp noù xem nhö moät phöông phaùp truyeàn baù Chaùnh phaùp cuûa ñaïo Phaät vaø trong Taêng Ni Phaät töû chæ coù baùo chí cuûa xaõ hoäi, vì theá cuïm töø naày chæ laø boùng daùng môø nhaït trong kyù öùc duø trong nhieàu thaäp nieân qua baùo chí Phaät giaùo goùp phaàn khoâng nhoû trong coâng cuoäc xaây döïng vaø baûo toàn neàn vaên hoùa daân toäc cuõng nhö laøm trong saùng tinh thaàn Phaät hoïc, maø lòch söû ñaõ chöùng minh cho giai ñoaïn maø Nguyeãn Lang goïi thôøi kyø naày laø "quang caûnh phuïc höng töng böøng nhö chöa bao giôø coù"( Vieät Nam Phaät giaùo söû luaän q.III cuûa Nguyeãn Lang-NXB Vaên hoaù Haø Noäi 1994 ) .

2)Vai troø cuûa Baùo chí Phaät giaùo trong coâng cuoäc chaán höng.

Ñoái vôùi Phaät giaùo baùo chí ñaõ ñöôïc khaún ñònh laøphöông tieän laøm saùng toû traéng ñen, phaûi traùi chaùnh taø, ñaùnh ñoå nhöõng luaän ñieåm sai laàm cuûa moät soá ngöôøi khoâng heåu gì veà giaùo lyù ñaïo Phaät.Ngoaøi bieän luaän veà chaân lyù baùo chí Phaät giaùo coøn neâu leân tinh thaàn mang tính vaên hoaù daân toäc.Vieäc ñaáu tranh noäi boä Phaät giaùo caøng thaáy roõ hôn nôi nhöõng baøi vieát vaø noù ñaõ bieán töø tinh thaàn nghieân cöùu Phaät hoïc ñôn thuaàn thaønh nhöõng coâng cuï saéc beùn taán coâng vaøo nhöõng teä naïn trong noäi tình Phaät giaùo nhö ôû taïp chí Duy Taâm soá18 baøi "Phaät giaùo nöôùc ta vì ñaâu chòu caùi hieän traïng suy ñoài" cuûa cö só Khaùnh Vaân vieát "Coù keû möôïn Phaät laøm danh,cuõng ngaøy ñeâm hai buoåi coâng phu,thoï trì soùc voïng, cuõng saùm hoái nhö ai nhöng laïi thuû dò caàu kyø, hoïc theâm buøa ngaûi, luyeän roi thaàn laøm baïn vôùi thieân linh caùi, ñoàng nhi, khi oâng leân luùc baø xuoáng...goïi laø cöùu nhaân ñoä theá...vaäy maø cuõng leân maët truï trì!. Hieän traïng nhö theá baûo sao chaúng suy ñoài, laøm taám bia cho caùc nhaø duy vaät miaõ mai?".

ÔÛ taïp chí Ñuoác Tueä soá 178 taùc giaû Thanh Quang ñaõ vieát "...Xöù ta, nhöõng haïng ngöôøi xuaát gia vaøo chuøa phaàn nhieàu chæ hoïc ñaëng vaøi boä kinh, lo luyeän hôi cho hay,taäp nhòp hoïc taùn cho giaø, nay laõnh ñaùm naøy mai laõnh ñaùm khaùc; cuõng traøng haït cuõng ca sa,thöû laät maët traùi cuûa hoï maø xem thì coù khaùc naøo ngöôøi traàn tuïc?"

Khaùc vôùi quan ñieåm cuûa hai taïp chí Duy Taâm vaø Ñuoác Tueä,Vieân AÂm taïp chísoá 14 neâu leân vaø traû lôøi baøi"Phong traøo Phaät giaùo chaán höng"cuûa taùc giaû Haûi Trieàu ñaêng treân baùo Traøng An neâu leân nhöõng muïc tieâu cuûa söï chaán höng Phaät giaùo "Vì söï taán hoùa cuûa trí thöùc ngöôøi xöù ta veà maët luaän lyù;vì khoa hoïc tuy ñaùnh ñoå söï meâ tín nhöng töï mình khoâng coù naêng löïc taïo thaønh haïnh phuùc cho nhaân loaïi; vì phaûi coù moät ñaïo lyù vöõng vaøng ñeå laøm cho khoa hoïc phuïc tænh, ñeå ñaøo taïo ñöùc tính cuûa loaøi ngöôøi"

Qua nhöõng quan ñieåm treân cho chuùng ta coù theå hình dung quan ñieåm cuûa baùo Phaät giaùo thôøi kyø Chaán höng Phaät giaùo thaäp nieân 30-40 ra sao?. Cuõng töø nhöõng vaán ñeà ñoái thoïai treân dieãn ñaøn baùo chí khoâng phaûi ñeán ngaøy nay môùi coù maø ngay trong thôøi ñieåm naày ñaõ ñöôïc caùc vò chuû buùt, chuû bieân maïnh daïn ñaët ra vôùi dö luaän quaàn chuùng taïo thaønh söï tranh luaän ñaày lyù thuù trong neàn vaên hoaù Phaät giaùo noùi chung vaø baùo chí Phaät giaùo noùi rieâng. Nhieàu taùc giaû nhö Phan Khoâi, Huyønh Thuùc Khaùng cuõng ñaõ töøng vieát baøi noùi leân taâm tö tình caûm cuûa mình vaø luùc oâng cuõng böïc mình phaùt bieåu ñaêng treân Vieân AÂm soá 3 ra ngaøy 1- 2-1934 "...Caùc hoäi Phaät giaùo xöù ta cöù im æm maø chaúng laøm vieäc gì heát". Phaûi nhìn nhaän caùc baùo vaø taïp chí Phaät giaùo luùc baáy giôø raát khaùch quan vaø tieán boä khi môû cuoäc ñoái thoaïi ngay treân dieãn ñaøn ngoân luaän cuûa hoäi mình ñeå moïi ngöôøi Phaät töû hoaëc nhöõng só phu ñöùng ngoaøi Phaät giaùo tham gia goùp yù phaùt bieåu pheâ phaùn hoaëc tranh luaän.

Coù theå noùi caùc taïp chí Phaät hoïc trong giai ñoaïn Chaán höng Phaät giaùo ñeàu coå xuùy cho tinh thaàn"thay cuû ñoåi môùùùi" tuy nhieân bieän phaùp vaø phöông thöùc theå hieän khaùc nhau nhieàu khi coøn tranh luaän nhau veà quan ñieåm cuûa mình treân dieãn ñaøn ngoân luaän. Ngoaøi nhöõng baøi vieát veà ñöôøng loái chuû tröông caûi caùch sinh hoaït cuûa caùc taïp chí coøn ñöa ra nhieàu ñeà taøi ñöôïc moïi ngöôøi thaûo luaän soâi noåi ñaùng quan taâm nhö:

a)Vaán ñeà coù hay khoâng coù Thöôïng ñeá? Moät soá hoïc giaû raát ngaïc nhieân maø Nguyeãn An Ninh trong quyeån "Pheâ Bình Phaät giaùo" coù ñoaïn vieát " Sinh ra caùch hai nghìn naêm traêm naêm nay, lieàn sau ñaïo Baø La Moân laø moät toân giaùo lyù luaän heát söùc hoang ñöôøng veà trôøi, veà vuõ truï, maø ñaïo Phaät coù caùi ñaëc bieät laø khoâng bao giôø noùi ñeán trôøi. ..". Trong nhöõng cuoäc tranh luaän veà Phaät giaùo laø quyeån Phaät hoïc Toång quan cuûa Sö Thieän Chieáu vôùi taùc giaû Khueâ Laïc Töû keùo daøi töø naêm 1929 ñeán 1932 treân caùc baùo Trung Laäp Ñoâng Phaùp Thôøi baùo, Ñuoác nhaø Nam, Thaàn Chung v.v...moät soá baøi trong quyeån naày dòch ôû taïp chí Haûi trieàu AÂm cuûa Hoäi Phaät hoïc Trung Quoác, moät soá baøi do sö Thieän Chieáu vieát, ñem laïi cho ñoïc giaû nhieàu yù töôûng môùi laï. Ñaây laø laàn ñaàu tieân ôû Nam Kyø coù moät cuoäc ñoái thoaïi treân dieãn ñaøn ngoân luaän mang tinh thaàn Phaät hoïc. Ngoaøi quyeån Phaät giaùo toång quan caùc taïp chí Phaät hoïc cuûa caùc hoäi Phaät hoïc Nam Trung Baéc cuõng tham gia veà quan ñieåm coù hay khoâng coù Thöôïng ñeá ?.
    1. Vaán ñeà coù hay khoâng coù Linh hoàn baát töû?.
Trong quyeån Phaät Hoïc vaán ñaùp cuûa Sö Thieän Chieáu phuû nhaän moät linh hoàn baát töû trong thaân nguû uaån (saéc uaån, thoïuaån, töôûng uaån, haønh uaån vaø thöùc uaån). Ñieàu naày ñaõ khieán cho tôø taïp chí Töø Bi AÂm xuaát baûn ngaøy 15 - 9 -1932 cuûa taùc giaû Lieân Toân phaûn ñoái Thieän Chieáu"Xin hoûi caùc baïn trí thöùc Phaät hoïc laâu nay ñaõ thaáy choå naøo trong kinh luaän noùi nhö vaäy, vaø ñaõ thaáy ai noùi caøn nhö Sö Thieän Chieáu chöa?". ÔÛ Taïp chí Vieân AÂm Baùc só Leâ Ñình Thaùm laïi cho raèng " laâu nay sôû dó caùc nhaø nghieân cöùu Phaät hoïc caõi nhau maõi veà vaán ñeà caùi hoàn vì khoâng xaùc ñònh roõ tính chaát cuûa caùi hoàn" taùc giaû phaân tích ví duï vaø keát luaän"Daãu cho raèng hoàn laø tính bieát, khoâng phaûi laø caùi thaáy caùi nghe, caùi caûm xuùc, cuõng khoâng ñöôïc, vì ngoaøi caùi caûm xuùc di aûnh cuûa caûm xuùc, chuùng khoâng coøn caùi gì laø tính bieát nöaû"...

Taïp chí Töø Bi AÂm cuõng tham gia, taùc giaû N.C.T vieát:"Noùi nhö vaäy, toâi e phaûn ñoái vôùi kinh Phaät chaêng?. Vì neáu noùi caùi hoàn khoâng coù maët muõi tay chaân, thì nhöõng nôi ñòa nguïc haønh hình nhöõng hoàn coù toäi, hoàn aáy coù thaân ñaâu maø phaït, coù maët muõi tay chaân ñaâu maø cöa chaët moã. Vaäy chaêng laø trong kinh bòa ñaët hay sao?". Cuoäc tranh luaän laïi ñöôïc Vieân AÂm ñaêng baøi phaûn baùc thuyeát cuûa taùc giaû N.C.T "Neáu nhö oâng noùi linh hoàn gioáng nhö ngöôøi vaø baát tö,û nhôø baát töû neân coù ñi ñaàu thai laøm ngöôøi hay thuù, vaøo choå sang hay choå heøn; noùi nhö vaäy khaùc chi noùi: hoàn ngöôøi chui vaøo buïng ngöïa, sinh ra con ngöïa coù hoàn ngöôøi!"(?)

Coù theå noùi ngoaøi 2 vaán ñeà neâu treân coù nhieàu vaán ñeàà troïng yeáu cuûa Ñaïo Phaät keå caû nhöõng vaán ñeà trieát lyù saâu xa trong thôøi kyø chaán höng Phaät giaùo thaäp nieân 30-40 ñöôïc Taêng giaø vaø cö só caùc nhaø Phaät hoïc ñöa ra nhö Coù hay khoâng coù Taây phöông cöïc laïc?. Nhaát thieát duy taâm vaïn phaïp duy thöùc?, Höõu ngaõ voâ ngaõ, vuõ truï, nhaân quûa, vaán ñeà cöùu khoå cuûa ñaïoPhaät... ñöôïc caùc taïp chí Phaät hoïc baøn luaän raát phong phuù moät ñoái thoaïi thaúng thaén; khoâng keå nhöõng buoåi thuyeát giaûng, taïo neân sinh khí môùi treân dieãn ñaøn Phaät giaùo ñaáu tranh giöû traøo löu giöûa tö töôûng tieán boä vaø laïc haäu maø muïc tieâu cuûa caùc taïp chí laø:

-Duøng ngoân ngöõ Quoác ngöõ ñeã dieãn dòch, vieát saùch, baùo phoå bieán tö töôûng Phaät hoïc vaø coù theå noùi ñaây laø laàn ñaàu tieân töø khi Phaät giaùo du nhaäp vaøo Vieät Nam Phaät hoïc ñöôïc chuyeån taûi baèng con ñöôøng baùo chí .

-Trong thôøi Phaùp ñoâ hoä caùc tröôøng Phaät hoïc khoâng coù nay laø dòp ñeã Phaät giaùo khôi daäy tieàn ñeà cho caùc tröôøng Phaät hoïc ñaøo taïoTaêng só ra ñôøi ngoõ haàu coù cô hoäi Chaán höng .

- Caûi ñoåi tinh thaàn Phaät hoïc, pheâ phaùn xaây döïng noäi tình Phaät giaùo ñang treân con ñöôøng suy thoaùi, phuø hôïp vôùi traøo löu tö töôûng tieán boä cuûa thôøi ñaïi khoa hoïc.

-Taäp hôïp Taêng Ni Phaät Töû ñi ñeán thoáng nhaát caùc Sôn Moân heä phaùi traùnh yù ñoà "chia ñeå trò" aâm möu xuùi duïc sôn moân heä phaùi naày choáng laïi Sôn moân heä phaùi heä phaùi khaùc cuûa thöïc daân Phaùp luùc baáy giôø.

Ñieàu naày cho chuùng ta thaáy roõ vai troø cuûa baùo chí Phaät giaùo taùc ñoäng heát söùc quyeát lieät ñeán phong traøo chaán höng, ngoaøi vieäc laø cô quan truyeàn baù chaùnh phaùp cuûa Ñöùc Phaät noù coøn laø moät coâng cuï goùp phaàn ñaáu tranh tröïc tieáp vôùi nhöõng tö töôûng laïc haäu leäch laïc, caùc hieän töôïng tieâu cöïc, cuõng nhö beân ngoaøi xuyeân taïc Phaät giaùo. Ngoaøi nhöõng baøi tranh luaän treân dieãn ñaøn treân caùc baùo Phaät giaùo caùc baùo ngoaøi xaõ hoäi cuõng tham gia vôùi söï goùp yù thieän chí, laãn coâng kích Phaät giaùo nhö: Ñuoác nhaø Nam, baùo Coâng Luaän, Phuï nöõ Taân vaên, baùo AÙnh Saùng nhaát laø treân baùo Traøng An xuaát baûn taïi Hueá... vaø moät soá caùc baùo khaùc maø taùc giaû laø nhöõng nhaø trí thöùc thôøi luùc baáy giôø nhö Huyøng Thuùc Khaùng, Phan vaên Huøm, Buøi Kyû, Nguyeãn An Ninh, Nguyeãn Troïng Thuaät, Traàn vaên Giaùp, Haûi trieàu, Phan Khoâi ...maø nhaø söû hoïc Nguyeãn Lang ñaõ nhaän xeùt "...Söï coù maët cuûa caùc taïp chí quoác ngöõ ( Vieân AÂm, Ñuoác Tueä, Töø Bi AÂm, Phaùp AÂm, Quan AÂm,Tam Baûo,Tieáng chuoâng Sôùm, Duy Taâm, Tieán Hoùa) ....ñaõ laøm cho vieäc hoïc Phaät trôû neân deã daøng ñoái vôùi ñaïi chuùng.."

  1. II. Baùo Chí Phaät giaùo treân con ñöôøng hoäi nhaäp vaø phaùt trieån.
1)Baùo Chí Phaät giaùo giai ñoaïn 1945-1975:

Sau thôøi kyø chaán höng thaäp nieân 30-40 baùo chí Phaät giaùo coù tôø toàn taïi coù tôø ñoùng cöûa vôùi nhieàu lyù do khaùc nhau maø chuû yeáu laø taøi chaùnh hoaëc bò chính quyeàn ruùt giaáy pheùp phaûi ñình baûn nhö taïp chí Tieán Hoùa cuûa KieâmTeá Phaät hoïc( Raïch giaù) ra ñöôïc 2 soá vaø taïp chí Phaùp AÂm cuûa Hoäi cö só Tònh ñoä ñình baûn sau moät naêm.

a)Naêêm 1945-1954: Ngaøy 15- 8-1945 sau khi taïp chí Ñuoác Tueä bò ñình baûn vaø moät soá haèng loaït caùc taïp chí Trung Nam Baéc cuõng cuøng chung soá phaän, vì chieán tranh buøng noå khaép nôi caùc Hoäi Cöùu Quoác ra ñôøi trong ñoù coù Phaät giaùo cöùu quoác. Tuy nhieân Taêng Ni vaø Phaät töû vaãn tieáp tuïc cho ra ñôøi caùc taïp chí Phaät hoïc nhö moùn aên tinh thaàn khoâng theå thieáu duø trong ñieàu kieän chieán tranh .

- Naêm 1946 ñoaøn sinh Phaät Hoïc Ñöùc Duïc vôùi söï hoå trôï cuûa HT Maät Theå vaø moät soá cö só cho ra ñôøi taïp chí Giaûi Thoaùt (ñöôïc10 naêm) ñaây laø taïp chí chuû tröông nghieân cöùu aùp duïng ñaïo Phaät trong ñôøi soáng. Taïi Haø Noäi sau khi taïp chí Ñuoác Tueä ngöøng baûn HT Trí Haûi vaø HT Toá Lieân vaän ñoäng ra ñôøi nguyeät san Tinh Tieán ( ñöôïc 9 naêm )phuïc vuï cho coâng cuoäc vaän ñoäng phong traøo Caùch Maïng vaø Phaät giaùo. Quyeån Vieät Nam Phaät giaùo söû luaän taäp III taùc giaû Nguyeãn Lang ñaõ vieát "Vôùi tö caùch ñaïi bieåu Quoác Hoäi , Maät Theå ñaõ töøng che chôû vaø beânh vöïc cho caùc Taêng só vaø cö só hoaït ñoäng quanh tôø Giaûi Thoaùt vaøo nhöõng naêm 1946-1947..."

-Naêm 1949 HT Toá Lieân laïi vaän ñoäng thaønh laäp hoäi Taêng Ni chænh lyù Baéc Vieät vaø sau naày ñoåi teân laø Hoäi Phaät giaùo Taêng giaø Baéc Vieät vaøo ngaøy 9-9- 1950, cho xuaát baûn taïp chí Phöông Tieän laøm cô quan ngoân luaän cuûa hoäi.Song song vôùi Hoäi Phaät giaùo Taêng giaø Baéc Vieät Hoäi Phaät töû Vieät Nam ñöôïc thaønh laäp taïi Chuøa Chaân Tieân do cö só Tueä Nhuaän vaø moät nhoùm cö só ñaûm traùch cho xuaát baûn baùn nguyeät san Boà Ñeà ra ngaøy 22-09-1949 nhaèm phoå bieán Phaät hoïc, taïp chí naày maõi ñeán thaùng 5-1954 ñình baûn.

-Naêm 1947 ñaëc san taäp vaên Phaät giaùo ñöôïc xuaát baûn do cö só Traùng Ñinh vaø ñeán naêm1949 oâng cuõng laø ngöôøi vaän ñoäng xin pheùp xuaát baûn taïp chí Giaùc Ngoä do Voõ ñình Cöôøng laøm chuû buùt vaø oâng laøm chuû nhieäm kieâm quaûn lyù.

b) Naêm 1954 –1965:

-Ngaøy 19- 9- 1956 taïp chí Phaät giaùo Vieät Nam cô quan cuûa Toång hoäi PGVN ñöôïc xuaát baûn moãi thaùng moät soá. Trong soá 3 Taïp chí ñaõ ñoùng vai troø heát söùc quan troïng taïo dö luaän trong coâng cuoäc thoáng nhaát caùc taäp ñoaøn PG "Hôûi caùc nhaø laõnh ñaïo caùc taäp ñoaøn Phaät giaùo trong Toång hoäi vaø ngoaøi Toång hoäi! Quaàn chuùng Phaät töû ñang nhìn vaøo caùc vò. Phaät töû Vieät Nam ao öôùc thoáng nhaát vaø ñaïi ñoaøn keát trong tinh thaàn luïc hoøa xaây döïng...Caùc vò haõy saùng suoát ñeå traùnh khoûi nhöõng caûm baåy vaø nhöõng möu moâ chia reõ cuûa ma vöông ngoaïi ñaïo ñang muoán huûy dieät Chaùnh phaùp... " Taïp chí ngoaøi keâu goïi coøn taán coâng vaøo nhöõng con ngöôøi tham quyeàn coá vò trong caùc taäp ñoaøn. Taùc giaû Thieân Y trong soá 9 naên 1957 ñaõ vieát "Trong luùc Phaät giaùo Vieät nam coøn ñang lo thöïc hieän thoáng nhaát toaøn veïn thì nhöõng ngaõ töôùng kia khoâng chòu thua ai ...maâu thuaån noäi boä cuõng do ngaõ töoùng, khoù khaên ñoái ngoaïi cuõng do ngaõ töôùng. Bao nhieâu chöông trình toát ñeïp chöa thöïc hieän, bao nhieâu hoaït ñoäng bò ngöng treä, chæ vì ngöôøi ta khoâng chòu rôøi boû ngaõ töôùng maø thoâi".

Trong giai ñoaïn taïp chí Phaät giaùo Vieät Nam coøn hoaït ñoäng, cô quan naày ñaõ khai thaùc toái ña quan ñieåm cuûa Toång Hoäi veà söï thoáng nhaát caùc taäp ñoaøn Phaät giaùo vôùi nhöõng loaït baøi cuûa taùc giaû Troïng Ñöùc soá 20 vaø 21 naêm 1958, trong nhöõng nhaän ñònh cuûa taùc giaû coù ñoaïn: "Khoâng coù söï thay ñoåi naøo maø khoâng bò xaùo troän cuoäc ñôøi bình thöôøng an oån haèng ngaøy, khoâng coù moät cuoäc moã xeû ung nhoït naøo maø khoâng laøm cho ngöôøi bò moã xeû bò ñau ñôùn...khoâng coù moät cuoäc caûi caùch tieán boä naøo hay cuoäc caùch maïng naøo maø khoâng gaây ít nhieàu ñoå vôû..."

Cuõng chính nhöõng baøi vieát naày laøm cho moät soá nhaø laõnh ñaïo sôn moân heä phaùi böïc doïc duø ñoái vôùi quaàn chuùng Phaät töû raát ñoàng tình vaø taïp chí ra ñöôïc 28 soá thì ngöng baûn naêm 1959 do khoâng ñöôïc söï uûng hoä. Duø chæ soáng coù 28 soá nhöng taïp chí Phaät giaùo Vieät Nam thöïc söï taïo ñöôïc khoâng khí soâi noåi treân dieãn ñaøn ngoân luaän maø sau thôøi kyø Töø Bi AÂm,Vieân aâm... cuûa thôøi kyø chaán höng nhö laéng dòu bôûi do chieán tranh, phaân hoaù noäi boä caùc vaán ñeà Phaät hoïc, vaên hoaù giaùo duïc, nghi leã, kieán truùc...boû queân maø theo taùc giaûnhaän xeùt trong soá 11-12:"Theo oâng ngaøy xöa Thieàn laø caên baûn cho tònh, baây giôø Thieàn ñaõ suy ñoài thì Tònh deã trôû thaønh caïn côït meâ tín. Tònh ñoä chæ coù theå laáy laïi giaùo lyù chieàu saâu cuûa giaùo lyù duy thöùc..." vaø taùc giaû ñaõ nhaän xeùt veà kieán truùc aâm nhaïc vaø hình thaùi sinh hoaït khaùc cuûa Phaät giaùo Vieät Nam vaø oâng keát luaän"Chuùng toû moät khaû naêng tu chöùng baïc nhöôïc ..."

- Naêm 1958 Taïp chí Lieân Hoa cuûa Giaùo hoäi Taêng gìa Trung Vieät do HT Ñoân Haäu chuû nhieäm. Taïp chí hoaït ñoäng ñöôïc 9 naêm, tôùi 1966 thì ñình baûn.

- Haûi Trieàu AÂm ra ngaøy 21–6-1964 ñöïôc 21 soá thì ngöng vaøo 10- 9- 1964.

- Tuaàn baùo Thieän Myõ ra soá ñaàu tieân ngaøy 27- 10 - 1964, nhöng khoâng ñöôïc bao laâu thì cuõng ñình baûn .

Nhö chuùng toâi ñaõ trình baøy nhöõng thaäp nieân 50-60 cho thaáy caùc baùo taïp chí Phaät giaùo chuû yeáu laø lo cuõng coá toå chöùc hoäi, heä phaùi mình vì theá vieäc thaûo luaän khoâng thaáy xaõy ra treân caùc dieãn ñaøn ngoân luaän Phaät giaùo. Tuy nhieân giai ñoaïn naày nhieàu taïp chí ñöôïc pheùp xuaát baûn nhöng tuoåi thoï cuûa noù khoâng ñöôïc maáy naêm thì ñình baûn coù taïp chí chæ ra maét moät 2 soá thì khoâng thaáy xuaát hieän nöûa.

Ngoaïi tröø tôø taïp chí Phaät giaùo Vieät Nam coù nhöõng baøi vieát keâu goïi ñoaøn keát, nhaèm thoáng nhaát caùc taäp ñoaøn, ñeà xuaát caûi caùch nhöng coâng cuoäc vaän ñoäng cuûa nhöõng ngöôøi chuû tröông tieán boä naày nhö tieáng keâu giöûa ñaïi döông, chaúng maáy ai quan taâm.

c)Naêm 1965 –1975:

Sau hôn moät thaäp nieân keâu goïi ñoaøn keát thoáng nhaát Phaät giaùo Vieät Nam, naêm 1963 Phaät giaùo ñi vaøo cuoäc ñaáu tranh do kyø thò toân giaùo cuûa cheá ñoä Ngoâ Ñình Dieäm vaø cuoäc ñaáu tranh cuûa Taêng Ni Phaät töû Vieät Nam taïo ñöôïc söï chuyeån bieán, gia ñình hoï Ngoâ caùo chung. vaøo ngaøy 31/12/1963 caùc taäp ñoaøn Phaät giaùo ñaõ toå chöùc Ñaïi hoäi taïi Chuøa Xaù Lôïi vaø GHPGVNTN ra ñôøi. Nhöng cuõng khoâng ñöôïc bao laâu noäi boä Giaùo hoäi bò phaân hoùa. Cho neân vieäc xuaát baûn baùo vaø caùc taïp chí khoâng ñöôïc phong phuù nhö nhöõng thaäp nieân tröôùc.

Sau coâng cuoäc ñaáu tranh thaønh coâng naêm 1963 GHPGVN,Vieän hoaù Ñaïo ñaõ cho xuaát baûn tuaàn baùo Haûi trieàu AÂm(tuaàn baùo vaên ngheä- thoâng tin –nghò luaän) do HT Nhaát Haïnh laøm chuû nhieäm soá ñaàu tieân ra ngaøy 21-4-1964 daøy 12 trang . Moät naêm sau do ñaùp öùng tình hình thöïc teá luùc baáy giôø cuûa Phaät giaùo, Haûi trieàu AÂm ñoåi teân thaønh Nhaät baùo Chaùnh Ñaïo.Nhöng ngaøy 13 –09-1969 bò ñình baûn do ñaêng nhieàu baøi coâng kích chính quyeàn Saøigon, khi ñem HT Thích Thieän Minh ra toaø aùn Quaân sövuøng 3 xeùt xöû vôùi toäi danh "taùn trôï ñaøo binh,chöaù chaáp vuõ khí vaø lieân laïc vôùi Coäng saûn" .

Sau khi nhaät baùo Chaùnh Ñaïobò ñoùng cöûa khoâng cho hoaït ñoäng GHPGVNTN ñaõ ra tuaàn baùo Thieän Myõ do OÂng Leâ vaên Hieáu laøm chuû nhieäm,cö só Voõ ñình Cöôøng laøm Toång thö kyù nhög chæ coù 53 soá thì bò ñình baûn.

-Naêm 1971 GHPGVN cho ra nhaät baùo thöù 2 vôùi teân Gioù Nam do TT Huyeàn Dieäu laøm chuû nhieäm, nhöng chæ moät naêm sau do toá caùo toäi aùc Myõ Sôn,Myõ Lai tröôùc toaø aùn Hoa Ky,ø neân phieân xöû 21-12-1969 uûy quyeàn cho luaät sö Paul Martingking ñaïi dieän quyeàn lôïi naïn nhaân bò ñình baûn.

-Naêm 1965 taïp chí nghieân cöùu Vaïn Haïnh ra ñôøi do HT Thích Ñöùc Nhuaän laøm chuû nhieäm kieâm chuû buùt, ñaây laø taïp chí chuyeân nghieân cöùu caùc vaán ñeà Phaät hoïc, trieát hoïc Ñoâng Taây vôùi söï tham gia cuûa nhieàu nhaø nghieân cöùu coù teân tuoåi nhö: Nguyeãn Ñaêng Thuïc, Phaïm Coâng Thieän, Nghieâm Xuaân Hoàng... nhöng chæ coù 2 naêm sau, 1967 thì ñình baûn. Taïp Chí Thieän Chí cuûa Ñoaøn Thanh Nieân Thieän Chí , naêm 1965 tôø Ñaát Toå do Leâ vaên Hoaø laøm chuû nhieäm.

-Song song cuõng naêm 1965 taïp chí Ñaïi Töø Bi cô quan ngoân luaän cuûa Nha Tuyeân Uùy Phaät giaùo do HT Taâm Giaùc laøm chuû nhieäm, ñeán naêm 1975 thì ñình baûn.

-Thaùng 7-1965 taïp san Giöû Thôm Queâ Meï cuaû Nhaø xuaáât baûn Laù Boái do Hoaøi Khanh phuï traùch, ñeán thaùng 7 naêm 1975 thì ñình baûn.

-Ngaøy 15- 8-1966 Taïp chí An Laïc tieáng noùi cuûa Taêng sinh ra soá ñaàu tieân do TT Thích Thoâng Böûu quaûn nhieäm .

-Thaùng 8 naêm 1967 taïp chí Tö Töôûng cuûa Vieän Ñaïi Hoïc Vaïn Haïnh xuaát baûn do HT Thích Minh Chaâu laøm chuû nhieäm, nhaèm phuïc vuï cho coâng taùc nghieân cöùu Phaät hoïc, trieát hoïc, vaên hoaù, giaùo duïcnhöõng ngöôøi vieát cho taïp chí naày laø caùc nhaø nghieân cöùu, caùc vò giaùo sö ñang giaûng daïy caùc tröôøng Ñaïi hoïc taïi Saøi gon, ñeán thaùng 11 naêm 1975 thì ñình baûn.

-Naêm 1968 Tôø Tin Töôûng cuûa sinh vieân Phaät töû. Beân caïnh ñoù caùc taïp chí chuyeân ñeà nhaèm phoå bieán tinh thaàn Phaät hoïc cuõng nhö hoaït ñoäng cuûa caùc Toång vuï neân xuaát hieän caùc ñaëc san nhö: Baùt Nhaõ cuûa Toång vuï taøi chaùnh kieán thieát do HT Thích Trí Thuû chuû nhieäm,Hoaèng Phaùp cuûa Toång Vuï Hoaèng Phaùp do HT Thích Huyeàn Vi laøm chuû nhieäm,taïp chí Vaên Hopaù cuûa Toång vuï Vaên Hoaù do HT Maõn Giaùc laøm chuû nhieäm,Haûi trieàu AÂm cuûa Toång Vuï Thanh Nieân do HT Thieän Minh, Giaùc Ñöùc, Nhaät Thöôøng luaân phieân giöû traùch nhieäm.

d)Töø naêm 1975 cho ñeán nay:

Sau  naêm 1975  taát caû caùc toå chöùc Giaùo hoäi cuûa caùc heä phaùi Phaät giaùo ngöng hoaït ñoäng cho neân nhöõng baùo vaø taïp chí cuõng töï yù ñình baûn. Tôø baùo ñaàu tieân cuûa Phaät giaùo laø Giaùc Ngoä cô quan ngoân luaän cuûa Ban Lieân Laïc Phaät giaùo Yeâu nöôùc xuaát baûn nöûa thaùng l kyø (baùn nguyeät san) soá ñaàu tieân ngaøy 1-1-1976 do HT Thích Minh Nguyeät laøm chuû nhieäm,cö só Voõ Ñình Cöôøng laøm Toång Bieân Taäp.

Vaøo ngaøy 20-10-1990 baùo Giaùc Ngoä tröïc thuoäc Thaønh Hoäi Phaät giaùo Tp Hoà Chí Minh do HT Thích Thieän Haøo laøm chuû nhieäm vaø HT Thích Trí Quaûng laøm Toång bieân taäp . Keå töø thaùng 4 naêm 1996,baùo Giaùc Ngoä trôû thaønh tuaàn baùo vaø coù theâm moät tôø Nguyeät san, phuï tröông chuyeân ñeà veà Phaät hoïc .Qua 24 naêm baùo Giaùc Ngoä 3 laàn thay ñoåi khoå giaáy vaø noäi dung . Ngaøy nay tôø baùo ñaõ trôû thanh tieáng noùi duy nhaát cuûa GHPGVN,töøng böôùc thay ñoåi noäi dung vaø hình thöùc nhaèm phuïc vuï cho Taêng Ni vaø Phaät töû phuø hôïp vôùi tình hình xuaát baûn baùo chí hieän ñaïi,hoaø vaøo heä thoáng baùo chí Tp Hoà chí Minh noùi rieâng vaø baùo chí caû nuôùc noùi chung trong söù meänh truyeàn baù Chaùnh phaùp cuûa Ñaïo Phaät Vieät Nam.

Taäp vaên do Ban Vaên Hoaù Trung Öông GHPGVN xuaát baûn sau khi thoáng nhaát Giaùo Hoäi naêm 1981 do cö só Voõ ñình Cöôøng chuû bieân.Ñaây laø taäp vaên chuyeån taûi nhöõng tö töôûng Phaät Hoïc cuûa caùc nhaø nghieân cöùu Phaät hoïc trong vaø ngoaøi nöôùc.

Sau khi Vieän nghieân cöùu Phaät hoïc Vieät Nam ra ñôøi taïi Haø Noäi moät phaân vieän cuõng ñöôïc thaønh laäp vaø tap chí nghieân cöùu Phaât hoïc tröïc thuoäc Vieän nghieân cöùu Phaät hoïc Vieät nam cuõng ñöôïc xuaát baûn 2 thaùng 1 soá soá ñaàu tieân vaøo naêm 1990 do HT Kim Cöông Töû laøm Toång bieân Taäp.

Taäp noäi san Voâ Öu thuoäc Tænh Hoäi Phaät giaùotænh Daklak moiã naêm xuaát baûn 3 soá vaøo nhöõng ngaøy Xuaân, Phaät Ñaûn vaø Vu Lan, ñeán nay noäi san naày ñaõ ñöôïc 6 soá, laø moät noäi san cuûa moät tænh hoäi PG cao nguyeân nhöng tinh thaàn laø caû moät noå löïc lôùùn trong giai ñoaïn hieän nay.

III.Giai ñoaïn baùo chí ñieän töû ra ñôøi:

Traøo löu tieán hoùa xaõ hoäi caøng luùc caøng phaùt trieån nhö ngöôøi ta thöôøng noùi "buøng noå thoâng tin", ñoù laø neàn khoa hoïc kyû thuaät hieän ñaïi ra ñôøi thay ñoåi moät caùch "choùng caû maët" ñi theo noù laø coâng ngheä in aán, vieãn thoâng, truyeàn thoâng phaùt trieån moät caùch oà aït nhöng ôû theá kyû 21 söï phaùt trieån ñoù moïi ngöôøi quan taâm nhaát laø coâng ngheä tin hoïc laø chuû yeáu. Vì theá cho neân ngöôøi con Phaät muoán truyeàn baù chaùnh phaùp cuûa Phaät khoâng theå chæ döøng laïi ñôn thuaàn ôû nhöõng buoåi thuyeát phaùp taïi caùc giaûng ñöôøng, in aán kinh saùch, baêng töøCD rom maø chuùng ta phaûi bieát vaän duïng moïi phöông tieän hieän ñaïi ñang coù öu theá nhaèm ñöa aùnh saùng ñaïo Phaät ñi vaøo ñôøi soáng coäng ñoàng xaõ hoäi. Treân tinh thaàn naày caùc toân giaùo coù moät vai troø voâ cuøng quan troïng trong traøo löu môùi, nhaát laø Phaät giaùo. Nhö lôøi tieân ñoaùn cuûa moät nhaø khoa hoïc Vaät lyù cha ñeû cuûa thuyeát töông ñoái Albert Einstein(1879-1955)vaø ngaøy 27/12/1999 taïp chí Time baàu choïn oâng laø ngöôøi cuûa theá kyû oâng ñaõ noùi: "Toân giaùo cuûa töông lai seõ laø moät toân giaùo toaøn caàu,vöôït leân treân moïi thaàn linh,giaùo ñieàu vaø thaàn hoïc.Toân giaùo aáy phaûi bao quaùt caû töï nhieân laãn sieâu nhieân,ñaët treân caên baûn cuûa yù thöùc ñaïo lyù ,phaùt xuaát töø kinh nghieäm toång theå, goàm moïi laõnh vöïc treân,trong caùi nhaát theå ñaày yù nghóa.Chæ coù Phaät giaùo môùi ñaùp öùng ñöôïc ñieàu ñoù" . Nhieàu Phaät töû khi nghe lôøi nhaän ñònh treân ai cuõng thaáy coù moät nieàm vui vaø töï haøo vì mình theo "moät toân giaùo toaøn caàu" nhöng cuõng khoâng khoûi lo laéng veà söï phaùt trieån Phaät giaùo trong thôøi ñaïi môùi, laøm nhö theá naøo ñeå xöùng ñaùng lôøi toân vinh laø moät toân giaùo cuaû theá kyû 21?.

Nhìn vaøo nhöõng sinh hoaït cuûa moät soá nöôùc ai cuõng phaûi nhìn nhaän Phaät giaùo theá giôùi phaùt trieån ôû khaép nôi töø chaâu AÙ, chaâu AÂu, Chaâu Phi vaø Chaâu Myõ, nôi naøo cuõng coù sinh hoaït cuûa Phaät giaùo. Phöông tieän truyeàn thoâng phaù boû nhöõng chöôùng ngaïi cuûa moïi ranh giôùi ñiaï lyù quoác gia, ngoân ngöõ vaø chuûng toäc noù ñaõ ñöôcï chuyeån taûi treân caùc trang baùo vieát, baùo ñieän töû. Theá maïnh ngaøy nay cho vieäc thoâng tin toaøn caàu laø baùo ñieän töû, chính nôi caùc trang nhaø naày giuùp cho moïi ngöôùi con Phaät hieåu nhau hôn moät trong nhöõng phöông thöùc hieän ñaïi ngaøy nay laø caùc trang Web site Phaät hoïc baèng nhieàu thöù ngoân ngöõ khaùc nhau cuûa caùc daân toäc trong ñoù coù chöû Vieät maø trong baøi naày chuùng toâi muoán ñeà caäp.

1)Ñoâi neùt veà baùo ñieän töû Phaät giaùoVieät nam :

Baùo chí ñieän töû chæ xuaát hieän taïi Vieät Nam chæ vaøi naêm trôû laïi ñaây nhaát laø ñaàu naêm 1999 thöïc söï caùc maïng Internet môùi coù khuynh höôùng roä leân. Tuy nhieân PGVN trong nöôùc chöa coù moät trang Web site naøo nhaèm giôùi thieäu hoaït ñoäng hoaëc thoâng tin veà Phaät giaùo ngay caû cô quan baùo Giaùc Ngoä tôø baùo duy nhaát cuaû GHPGVN cuõng chöa coù, ñaây laø moät ñieàu ñaùng buoàn. Taát caû nhöõng trang web Phaät giaùo ñeàu laø ôû nöôùc ngoaøi, theo chuùng toâi bieát hieän nay coù khoaûng 20 web site do moät soá Taêng só hoaëc cö só Phaät giaùo chuû tröông thöïc hieän, caùc trang naày ñeàu coù 2 ngoân ngöõ Anh vaø Vieät.

Qua baøi vieát naày chuùng toâi khoâng nhaän ñònh noäi dung cuûa caùc Web site ôû maët quan ñieåm, chính kieán, chuùng toâi muoán giôùi thieäu khuynh höôùng truyeàn baù Chaùnh phaùp cuûa Phaät giaùo trong xu theá phaùt trieån vaø hoäi nhaäp cuûa baùo chí Phaät giaùo Vieät Nam trong thôøi ñaïi môùi.

2/ Moät vaøi tôø baùo ñieän töû Phaät giaùo Vieät nam hieän nay:

Moät trong nhöõng website ñaàu tieân treân theá giôùi laø Hoa sen thieát laäp naêm 1994, ñaây laø web site tieáng Vieät söû duïng kyû thuaät hieän ñaïi, vi tính dynamic font vaø doc-true ñeå ñoïc giaû khaép nôi treân theá giôùi  coù theå ñoïc ñöôïc chöõ Vieät. Hoa sen nhö moät thö vieän Phaät hoïc nhoû löu tröû caùc kinh saùch Phaät giaùo vaø caùc baøi giaûng vôùi nhöõng phaùp moân tu taäp khaùc nhau, ñiaï chæ:http://www.jps.net/hoasen, vaø moät ñiaï chæ khaùc cuûa Hoa sen laø: ://www.saigon.com/~hoasen. Web site Lotus thaønh laäp naêm 1996,ñòachæ vaøo xem http://www.lotuspro.net. Hieân nay web site naày coù nhöõng trang Ñaïi taïng kinh Vieät Nam (baûn dòch cuûa HT Thích Minh Chaâu), trang giaûng phaùp vôùi 500 baøi Phaùp vaø coù trang phaùt thanh goàm boán chöông trình: AÙnh Ñaïo Vaøng, Dieäu AÂm, Tieáng Chuoâng Tænh Thöùc , Tieáng Töø Bi vaø nhöõng baêng ñoïc kinh, truyeän Phaät giaùo qua nhieàu gioïng ñoïc khaùc nhau nhö: Baïch Tuyeát, Bích Phöôïng, Phöông Hoàng Queá, Hoàng Vaân, Ñoaøn Yeân Linh, Mai Hieân, Thuùy Vinh....Döï höôùng cho töông lai Lotus seõ phoå bieán cuoán töï ñieån Phaät hoïc Vieät Anh (Vietnamese Enghish Buddhist Dictionary) vaø moät chöông trình phaùt hình treân trang web naøy.Ñiaï chæ trang Sinh thöùc: http://www.sinhthuc.org . Trang Phaât giaùo http://www.saigon.com/~tdang. Cuoái naêm 1996 trang Phaät phaùp Buddhasasana ñiachæ:  http://www.saigon.com/~anson. Ñaùng chuù yù laø caùc trang nhaø Quaûng Ñöùc ra ñôøi vaøo ñaàu naêm 1999, moät trang nhaø song ngöõ Anh-Vieät, vôùi nhieàu taøi lieäu Phaät hoïc giaù trò, ñiaï chæ truy caäp laø: http//www.quangduc.com (do moät cöïu hoïc Taêng toát nghieäp Hoc vieän PGVN (Cao Caáp Phaät Hoïc VN taïi Tp HCM khoaù III ôû UÙc thöïc hieän ) . Roài ñeán naêm 2000,ø website Ñaïo Phaät Ngaøy Nay xuaát hieän (ôû AÁn Ñoä do moät du hoïc Taêng thöïc hieän), ñiaï chæ:   http//www.members.xom.com/budtoday... vaø cuõng trong naêm nay cö só Laïi Nhö Baèng –Nguyeân Phuùc(ôû Phaùp) môû trang Cö só ñiaï chæ: http://www.multimania.com/cusi.

IV.Ñoâi ñieàu nhaän xeùt thay lôøi keát luaän:

Phaät giaùo Vieät Nam töø khi du nhaäp ñeán nay treân 2.000 cuøng vôùi moïi taàng lôùp nhaân daân hoaø quyeän nhö nöôùc vôùi söûa, noù theå hieän tinh thaàn kheá lyù,kheá cô trong moïi thôøi ñaïi. Luùc naøo Phaät giaùo cuõng luoân luoân hoäi nhaäp ñeå toàn taïi roài phaùt trieån maø chuùng toâi ñaõ trình baøy trong phaàn baùo chí Phaät giaùo trong thôøi kyø chaán höng.Coù luùc baùo Phaät giaùo tröïc tieáp ñaáu tranh khoâng khoan nhöôïng vôùi caùc theá löïc ngoaïi bang ñeán phaân hoaù ñeå ñoâ hoä nhaân daân ta vaø ngay trong noâi tình cuõng coù luùc pheâ phaùn goùp yù xaây döïng. Coù theå noùi tinh thaàn naày laø baûn saéc ñaëc thuø cuûa PGVN. Gaàn 20 theá kyû troâi qua vôùi bao thaêng traàm bieán thieân cuûa thôøi ñaïi PG khoâng bao giôø bò laïc haäu tröôùc xaõ hoäi.

Sang giai ñoaïn môùi ôû kyû nguyeân môùi vieäc khoâng ñaàu tö chuyeån mình cho moät giai ñoaïn taát nhieân seõ bò may moät, khi maø khuynh höôùng, höôùng ngoaïi cuûa moät soá taêng só Phaät giaùo khoâng ñöôïc nuoâi döôõng baèng noäi löïctu taäp vaø baûn saéc Vieät nam thì PGVN khoù coù theå hoäi nhaäp noùi chi ñeán phaùt trieån.

Vì theá cho neân GHPGVN neân môû moät trang web treân Internet baèng hai ngoân ngöõ Anh vaø Vieät nhaèm giôùi thieäu veà PGVN, giao löu vôùi caùc nöôùc coù coäng ñoàng ngöôøi Vieät nam sinh soáng, ñoàng thôøi cuõng thaâu nhaän, caäp nhaät hoaù nhöõng thoâng tin nhaèm goùp phaàn phaùt trieån Giaùo Hoäi. Hy voïng trong töông lai Giaùo hoäi Phaät giaùo Vieät Nam chuùng ta seõ baét kòp vôùi ñaø tieán boä cuûa neàn baùo chí nöôùc ngoaøi , nhöõng trang web seõ xuaát hieän nhö lôøi tieân lieäu cuûa nhaø baùc hoïc ñaõ noùi:. "...moät toân giaùo toaøn caàu..." goùp phaàn cuøng vôùi nhaân daân Vieät Nam thöïc hieän tinh thaàn daân giaøu nöôùc maïnh xaõ hoäi coâng baèng vaên minh trong ñoù coù PGVN.

Taøi lieäu tham khaûo:

-Vieät Nam Phaät giaùo söû luaän taäp II, III cuûa Nguyeãn Lang NXB Vaên hoïc Haø Noäi 1994

-Ñiaï chí Vaên hoaù Tp Hoà Chí Minh nhieàu taùc giaû taäp I,II, III vaø IV NXB Tp Hoà chí Minh 1998. -Thö tòch Baùo Chí Vieät Nam NXB Chính Trò Quoác gia-1998-Toâ Huy Röùa chuû bieân

-Ñaïo Phaät trong coäng ñoàng ngöôøi Vieät ôû Nam Boä-Vieät nam (töø TK XVII-ñeán 1975)-Traàn Hoàng Lieân NXB Khoa hoïc Xaõ hoïc 1995.

-50 naêm(1920-1970) Chaán höng P G V N -HT Thích Thieän Hoa.

-Söï phaùt trieån cuûa tö töôûng Vieät Nam.....taäp II cuûa Gs Traàn vaên Giaøu,NXB Chính trò quoác gia –Haø Hoäi –1997.


bullets08.gif - 0.2 KTrang MUÏC LUÏC
bullets08.gif - 0.2 KTrang chính