TÖØ BI VAØ TRÍ TUEÄ HT THÍCH THANH TÖØ
Nhö chuùng ta ñaõ bieát, ñaïo Phaät laø ñaïo giaùc ngoä. Ñöùc Phaät ngoài thieàn ñònh döôùi coäi boà ñeà maø ñöôïc giaùc ngoä. Ngaøi ñi giaùo hoùa khaép nôi ñeå truyeàn ñaïo giaùc ngoä naøy. Nhöng sao chuùng ta khoâng goïi laø ñaïo giaùc ngoä maø goïi laø ñaïo Phaät. Phaät nguyeân tieáng Phaïn laø Buddha. Bud laø giaùc, dha laø ngöôøi. Ngöôøi giaùc ngoä ñi truyeàn baù ñaïo giaùc ngoä. Nhöng neáu giaûi nghóa chöõ Phaät laø giaùc ngoä thì sôï ngöôøi ta hieåu laàm. Bôûi coù nhöõng ngöôøi laøm aên baát chính khoâng löông thieän, khi coù ai nhaéc nhôû daïy baûo, hoï boû ñieàu baát chính trôû thaønh ngöôøi löông thieän thì ngöôøi ta noùi anh aáy ñaõ giaùc ngoä roài. Giaùc ngoä ñoù chæ coù nghóa laø boû caùi xaáu, caùi dôû ñeå trôû thaønh ngöôøi toát thoâi. Neáu hieåu ñaïo Phaät theo nghóa giaùc ngoä nhö vaäy thì ñaùnh giaù quaù thaáp ñaïo Phaät, laøm giaù trò ñaïo Phaät khoâng coù sieâu thoaùt. Bôûi vaäy trong nhaø Phaät ñeå nguyeân töø Phaät.
Noùi Phaät chaéc quí vò seõ coù nghi. Taïi sao baây giôø chuùng ta noùi Ñöùc Phaät maø hoài xöa oâng baø toå tieân chuùng ta laïi noùi laø Buït. Nhö vaäy noùi Buït truùng hay noùi Phaät truùng. Töø Buït cho chuùng ta thaáy ñaïo Phaät ñöôïc tröïc tieáp truyeàn vaøo Vieät Nam töø nhöõng vò sö Aán Ñoä. Ngaøy xöa ôû mieàn Baéc, vuøng Luy Laâu raát phoàn thònh, caùc sö ngöôøi Aán theo Trung Hoa buoân ñeán ñoù truyeàn baù. Caùc Ngaøi tröïc tieáp daïy ngöôøi daân bieát ñaïo Phaät, vaø Ñöùc Phaät ñöôïc goïi laø Buït. Buït nguyeân laø Bud, ñoïc traïi ñi moät tí thaønh Buït.Ñoïc Buït nghe gaàn hôn, coøn ñoïc Phaät nghe xa quaù. Vaäy ñaïo Phaät coù maët treân ñaát nöôùc Vieät Nam goác töø ngöôøi Aán truyeàn sang, chôù khoâng phaûi töø Trung Hoa. Taïi sao baây giôø chuùng ta ñoïc laø Phaät?ôû Trung Hoa töø ñôøi Toáng ñeán ñôøi Minh coù in nhöõng taïng kinh, dòch töø chöõ Phaïn, chöõ Pali ra chöõ Haùn, roài taëng cho Vieät Nam. Ñôøi Traàn ñöôïc taëng moät taïng kinh vaø sau naøy chuùng ta cuõng coù thænh theâm nhöõng taïng kinh töø Trung Hoa Chöõ Buddha ngöôøi Trung Hoa dòch goàm moät beân chöõ Nhaân ñöùng, moät beân chöõ Phaát. Nhö vaäy Phaät laø phaùt sinh töø chöõ Haùn maø ta ñoïc theo aâm Vieät laø Phaät hay Phaät-ñaø.
Noùi ñeán ñaïo Phaät laø noùi ñeán söï giaùc ngoä vieân maõn toät cuøng, chôù khoâng phaûi söï giaùc ngoä thoâng thöôøng cuûa theá gian, vì e ngöôøi ta hieåu laàm neân ñeå nguyeân aâm laø Phaät, chôù khoâng noùi laø giaùc ngoä.
Giôø ñaây chuùng ta hoïc Phaät phaûi noùi nhöõng töø gaàn thôøi hieän taïi cho deã hieåu nhö giaùc ngoä, trí tueä ñeå deã thaâm nhaäp hôn. Vì vaäy chuùng ta phaûi hieåu töôøng taän goác cuûa ñaïo Phaät laø giaùc ngoä vieân maõn, cho neân luùc naøo hoïc Phaät ta phaûi thuoäc loøng Phaät laø töï giaùc, giaùc tha, gíac haïnh vieân maõn. Cho neân noùi ñeán Phaät laø noùi ñeán söï giaùc ngoä vieân maõn, töùc giaùc ngoä troøn ñaày khoâng thieáu khuyeát moät goùc caïnh naøo.
Chuùng ta hoïc Phaät, tu Phaät laø ngöôøi tu theo ñaïo giaùc ngoä. Maø ñaïo giaùc ngoä thì dó nhieân trí tueä laø caên baûn khoâng theå naøo thieáu ñöôïc. Ngöôøi tu theo Phaät duø xuaát gia hay taïi gia cuõng phaûi môû saùn0g con maét trí tueä . Chuùng ta haõy xem xeùt laïi töø ngaøy phaùt taâm tu theo Phaät ñeán giôø ñaõ môû saùng trí tueä ñöôïc nhieàu hay ít ? Coù ngöôøi khi nghe noùi ñeán trí tueä döôøng nhö sôï neân thöôøng xöng ngu taêng hay phaøm taêng nhö ñeå noùi leân söï khieâm nhöôøng, hoï ít noùi ñeán söï giaùc ngoä . Maø chöa giaùc ngoä thì chöa phaûi tu theo ñaïo Phaät . ÔÛ ñaây, toâi khoâng noùi ñeán giaùc ngoä maø chæ noùi ñeán trí tueä . Bôûi vì trí tueä môû maøn cho giaùc ngoä cöùu kính .
Chuùng ta nhôù laïi lôøi Phaät daïy, ngöôøi tu phaûi töï giaùc vaø giaùc tha . Töï giaùc laø môû saùng trí tueä cuûa mình . Giaùc tha laø ñem trí tueä ñoù ñaùnh thöùc, caûnh tænh moïi ngöôøi cuøng giaùc ngoä . Töï giaùc laø vieäc cuûa mình . Giaùc tha laø giuùp cho ngöôøi . Giuùp cho ngöôøi laø loøng töø bi . Cho neân coù giaùc ngoä roài môùi coù töø bi . Chöa giaùc ngoä maø noùi töø bi chæ laø töø bi göôïng thoâi . Neáu laø moät vò Taêng ñaõ thaáy boån phaän mình phaûi truyeàn baù chaùnh phaùp, phaûi thöïc haønh haïnh töø bi maø khoâng chòu tu, khoâng thöùc tænh, khoâng chòu giaùc ngoä thì chaúng bieát seõ thöïc haønh haïnh töø bi baèng caùch naøo ? Chaúng leõ chuùng ta ñi ñaép ñaát, cuoác ñöôøng hay hoát raùc cho thieân haï . Töø bi nhö vaäy ngöôøi phaøm tuïc cuõng laøm ñöôïc maø . Vaäy töø bi trong ñaïo Phaät laø theá naøo? Toâi seõ noùi roõ hôn vaán ñeà naøy ôû phaàn sau .
Baây giôø trôû laïi phaàn trí tueä . Trí tueä maø Phaät daïy cho Taêng Ni laø ba moân tueä hoïc : Vaên tueä, Tö tueä vaø Tu tueä .
Vaên tueä laø nhö theá naøo? Chuùng ta ñeán vôùi ñaïo, töï mình laøm sao giaùc ñöôïc, phaûi nhôø nhöõng ngöôøi ñi tröôùc nhö baäc thaày, caùc haøng toân tuùc ñaõ tu ñaõ hoïc, ñaõ môû ñöôïc ñoâi phaàn trí tueä höôùng daãn, chæ daïy cho chuùng ta töø töø môû con maét trí tueä . Nhôø laéng nghe nhöõng lôøi chæ daãn, giaûng daïy aáy maø chuùng ta môû ñöôïc con maét trí tueä cuûa mình laø vaên tueä . Ngöôøi tu caát thaát ôû rieâng, khoâng hoïc haønh gì heát chaéc chaén seõ khoâng coù vaên tueä . Khoâng coù vaên tueä maø tu thì chæ laø tu muø . Nhöõng ngöôøi tu naøy khi chæ daïy cho keû khaùc thì cuõng chæ daïy moät caùch muø quaùng maø thoâi . Trong kinh Phaät noùi :"Moät ngöôøi muø daãn moät ñaùm muø, ngöôøi muø ñi tröôùc suïp haàm , nhöõng keû muø theo sau cuõng teù xuoáng haàm luoân". Ngöôøi hoïc Phaät maø thieáu vaên tueä khoâng theå ñöôïc .
Trong kinh A Haøm Phaät daïy : ngöôøi cö só ñeán chuøa ñaàu tieân phaûi gaëp Taêng Ni . Gaëp Taêng Ni ñeå thöa hoûi Phaät phaùp chôù khoâng phaûi ñeå cuùng caàu an caàu sieâu, nhö vaäy laø vaên tueä . Sau khi nghe chö Taêng daïy Phaät phaùp roài phaûi suy gaãm lôøi thaày daïy coù ñuùng vôùi kinh Phaät khoâng, coù ñuùng vôùi leõ thaät chaân lyù khoâng ? Neáu ñuùng môùi tin, coøn daïy sai daïy laàm thì khoâng tin . Cho neân tö hueä heát söùc thieát yeáu . Sau khi suy tö nghieäm thaáy ñuùng kinh Phaät, ñuùng chaân lyù sau ñoù môùi tu . Phaät daïy cö só coøn nhö vaäy huoáng laø tu só xuaát gia maø laïi thieáu vaên, tö tu. Theá maø coù nhieàu tu só cöù töï tu khoâng caàn hoïc vôùi ai caû thì thaät söï heát söùc sai laàm .
Tö hueä : Phaät daïy chuùng ta nghe roài phaûi suy gaãm, suy gaãm ñoù chính laø tö duy , phaûi laø chaùnh tö duy . Neáu nghe daïy chuùng ta tin maø khoâng hieåu, thì tin ñoù chöa phaûi laø chaùnh . Caàn phaûi suy gaãm cho ñuùng, hieåu cho ñuùng môùi goïi laø chaùnh .
Hoài xöa luùc coøn laøm Taêng sinh, toâi cuõng hoïc nhö quyù vò . Nhöõng gì toâi khoâng hieåu thì toâi hay nghi, nghi thì phaûi tra tìm . Nhöõng naêm sô ñaúng, toâi hoïc lyù nhôn quaû luaân hoài kyõ laém, nhöng khi ñoïc coå söû Aán Ñoä toâi thaáy lyù nghieäp baùo luaân hoài khoâng phaûi môùi coù töø hoài Ñöùc Phaät, maø ñaõ coù töø thôøi Aùo nghóa thö cuûa Aán Ñoä, töùc tröôùc Phaät caû maáy traêm naêm . Bieát ñöôïc vaäy toâi raát buoàn, toâi nghó Phaät ñaõ giaùc ngoä roài sao khoâng löïa caùi gì môùi maø laáy laïi caùi cuõ cuûa ngöôøi ta ñem ra daïy mình . Coù laàn toâi ñoïc moät cuoán saùch coù moät soá hoïc giaû pheâ bình raèng :"Ñaïo Phaät aên caép lyù nghieäp baùo cuûa Aùo Nghóa thö ra laøm cuûa mình". Toâi ñoïc ñeán ñoù thaáy xoùt quaù, khoù chòu quaù, Ñöùc Phaät cuûa mình sao loâi thoâi vaäy, cuûa ngöôøi aên caép ñem ra laøm cuûa mình thì thaät laø buoàn . Laâu nay chuùng ta tin raèng Ñöùc Phaät giaùc ngoä vieân maõn thì caùi gì cuûa Phaät daïy ñeàu töø trí tueä giaùc ngoä cuûa Ngaøi löu xuaát . Theá sao laïi aên caép cuûa ngöôøi ta ñem laøm cuûa mình, toâi khoâng baèng loøng nhö vaäy .
Khi leân trung ñaúng, roài cao ñaúng toâi ñaõ tra heát caùc boä kinh A Haøm trong Haùn taïng . Khi ñoïc moät laàn chöa thaám, ñoïc hai laàn, roài ba laàn, toâi coù nguoàn an uûi . Trong moät baøi kinh, Ñöùc Phaät daïy :"Khi Ngaøi chöùng ñöôïc thieân nhaõn minh roài, nhìn laïi thaáy chuùng sanh bò nghieäp daãn luaân hoài sanh töû gioáng nhö ngöôøi ñöùng treân laàu cao nhìn xuoáng ngaõ tö ñöôøng, thaáy keû ñi ñöôøng naøy, ngöôøi ñi ñöôøng kia moät caùch roõ raøng khoâng nghi". Nhö vaäy sôû dó Phaät noùi nhaân hoài luaân quaû hay nghieäp daãn luaân hoài laø Ngaøi thaáy roõ raøng chôù khoâng phaûi aên caép nhö ngöôøi ta noùi xaáu .
Roài laàn laàn toâi laïi thaáy ra, trong Aùo nghóa thö coù noùi veà nghieäp baùo luaân hoài nhöng chöa phaân tích roõ raøng . Neân khi ñaïo Baø la moân keá thöøa tinh thaàn cuûa Aùo nghóa thö môùi ñaët ra boán giai caáp, trong ñoù Baø la moân ñöôïc sanh ra töø ñaàu cuûa Phaïm Thieân neân ñöôïc kính troïng nhaát . Coøn caùc giai caáp khaùc ñöôïc sanh töø ngöïc, töø buïng, töø baøn chaân . Söï phaân chia giai caáp naøy khieán ngöôøi daân caøng khoå, ñoù laø ñieàu thöù nhaát . Ñieàu thöù hai hoï noùi nghieäp baùo luaân hoài nhöng phaûi nhôø caùc vò Baø la moân caàu cuùng thì môùi heát nghieäp heát toäi, hoaëc phaûi môû nhöõng hoäi teá ñaøn naøo traâu, deâ cuùng cho nhieàu thì môùi heát toäi . Caû hai ñieàu naøy bò Phaät baùc heát . Veà maët giai caáp, Phaät daïy :"Khoâng coù giai caáp khi moïi ngöôøi maùu cuøng ñoû vaø nöôùc maét cuøng maën nhö nhau", neân moïi ngöôøi ñeàu bình ñaúng . Cuùng ñaøn ñeå caàu phöôùc Phaät cuõng baùc . Trong moät baøi kinh coù keå : Hoâm noï Phaät ôû trong röøng vôùi ñeä töû, moät soá thaày Baø la moân ñeán hoûi Phaät : Thöa Ngaøi Cuø Ñaøm. Ñeä töû cheát Ngaøi caàu cho hoï sanh veà coõi laønh ñöôïc khoâng ? Phaät kh6ng traû lôøi maø chæ hoûi laïi : Ñeä töû caùc oâng cheát caùc oâng caàu cho hoï sanh veà coõi laønh ñöôïc khoâng ? caùc vò Baø la moân noùi : Ñöôïc . Luùc ñoù Phaät noùi thí duï : Nhö moät caùi gieáng saâu coù ngöôøi oâm cuïc ñaù boû xuoáng gieáng roài nhôø caùc Ngaøi caàu cho noù noåi ñöøng chìm ñöôïc khoâng? Caùc vò Baø la moân ñeàu laéc ñaàu , Phaät hoûi tieáp : Coù ngöôøi caàm chai daàu ñoå xuoáng gieáng roài nhôø caùc Ngaøi caàu cho daàu chìm xuoáng ñaùy gieáng ñöôïc khoâng? Caùc vò Baø la moân cuõng laéc ñaàu , Phaät noùi : Cuõng vaäy ngöôøi laøm nghieäp laønh seõ sanh coõi laønh gioáng nhö daàu nheï noåi leân, daàu caùc vò coù aùc yù caàu cho xuoáng ñòa nguïc noù cuõng khoâng xuoáng . Ngöôïc laïi hoï laøm döõ hoï phaûi ñi xuoáng gioáng nhö ñaù, daàu caùc vò coù thieän caûm chaáp tay caàu nguyeän cuõng khoâng noåi ñöôïc . Vaäy Ñöùc Phaät chaáp nhaän caàu nguyeän hay chaáp nhaän nghieäp? Nghieäp laønh nghieäp döõ ñöa mình leân hoaëc loâi mình xuoáng, chôù khoâng phaûi caàu nguyeän maø ñöôïc leân hoaëc xuoáng . Vaäy Ñöùc Phaät thaáy roõ veà nghieäp, cho neân Ngaøi bieát manh moái naøo ñöa chuùng sanh tôùi coõi laønh, manh moái naøo ñöa chuùng sanh tôùi coõi döõ .
Trong nhaø Phaät daïy chuùng ta tu coù nguõ thöøa laø Nhaân thöøa, Thieân thöøa, Thanh vaên thöøa, Duyeân giaùc thöøa, vaø Boà taùt thöøa . Nhaân thöøa laø sanh trôû laïi laøm ngöôøi? Phaät daïy tu giöõa naêm giôùi . Naêm giôùi neáu giöõ toaøn veïn baûo ñaûm ngöôøi ñoù ñôøi naøy laøm ngöôøi, ñôøi sau cheát trôû laïi laøm ngöôøi . Tu thaäp thieän, sau khi maïng chung seõ sanh leân coõi trôøi . Nhö vaäy moãi moät nhaân ñöa tôùi moät quaû, Phaät thaáy töôøng taän roõ raøng . Coøn Aùo nghóa thö cuûa Baø la moân giaoù noùi nghieäp baùo khoâng phaân bieät raønh roõ, chöa bieát caùi gì nhaân caùi gì quaû neân chöa thaáu ñaùo . Nhö vaäy Phaät noùi nghieäp, noùi luaân hoài laø Ngaøi thaáy töôøng taän chôù khoâng phaûi Ngaøi aên caép cuûa ngöôøi laøm cuûa mình . Khi toâi thaáy roõ vaäy, thì khoâng coøn nghi , khoâng coøn maëc caûm nöõa .
OÂng Galilleù vaøo theá kyû thöù 18 phaùt minh ra traùi ñaát quay xung quanh maët trôøi . Ai noùi sao oâng vaãn nhaát ñònh laø traùi ñaát quay chôù khoâng phaûi maët trôøi quay xung quanh traùi ñaát . Töø theá kyû 18 tôùi baây giôø coù nhieàu nhaø khoa hoïc noåi danh nhöng khoâng ai baùc boû lyù thuyeát cuûa oâng caû . Bôûi vì ngöôøi tröôùc phaùt minh ñuùng thì ngöôøi sau cuõng laáy caùi ñoù laøm chuaån, roài tuyø thaáy theâm caùi gì thì caøng toát hôn . Thí duï ngaøy nay caùc nhaø thieân vaên suy gaãm traùi ñaát quay nhö vaäy, khi noù bò khuaát thì coù nhaät thöïc, nguyeät thöïc neân hoï ghi ra . Nhö vaäy boå tuùc theâm cho ñaày ñuû, chöù khoâng phaûi caùi tröôùc ñuùng maø ngöôøi sau daùm söûa . Caùi gì laø chaân lyù roài ngöôøi sau cuõng phaûi thöøa nhaän .
(Coøn tieáp)
(Tuaàn baùo Giaùc Ngoä soá 17 –5/ 2000)
Trang MUÏC LUÏC