SỐNG THEO TINH THẦN TRÍ TUỆ PHẬT GIÁO THÍCH PHƯỚC ĐẠT
Phật giáo với tôn chỉ "Duy tuệ thị nghiệp " lấy trí tuệ làm sự nghiệp để xây dựng thế giới hạnh phúc thật sự đã được xác lập cách đây 2500 năm . Đây chính là tiến trình tu tập trí tuệ mà mỗi chúng ta đang trông chờ để chứng đạt chân lý , thành tựu chánh trí .
I . Khái niệm trí tuệ theo quan điểm Phật giáo
Phật giáo thiết lập khái niệm " trí tuệ " về sự thật khổ đau và con đường đoạn tận khổ đau . Đây là một quá trình công phu tu tập hành trình của mỗi cá thể mới có khả năng chứng đạt được . Nhiều bản kinh Nikaya đã xác chứng như thế nào gọi là "trí tuệ " khi hành giả tiến sâu vào con đường tuệ giác vô thượng . Kinh Trường Bộ thì xác chứng : " Tuệ nảy sinh do suy luận , do những gì nghe được , do trau dồi tâm thức" . Đức Phật lại trình bày sự sai khác giữa liệt tuệ và trí tuệ để hành giả phân biệt cụ thể :
" Này hiền giả , liệt tuệ , liệt tuệ ( Duppanna ) được gọi là như vậy . Này hiền giả , như thế nào gọi là liệt tuệ ? Này hiền giả vì không tuệ tri, không tuệ tri (Najoajanati), này hiền giả nên được gọi là liệt tuệ . Không tuệ tri gì ? Không tuệ tri đây khổ, không tuệ tri đây là khổ tập, không tuệ tri đây là khổ diệt, không tuệ tri đây là con đường đưa đến khổ diệt .
"Này hiền giả, như thế nào được gọi là trí tuệ ? Vị có tuệ tri, có tuệ tri, này hiền giả nên được gọi là trí tuệ . Có tuệ tri gì ? Có tuệ tri đây là khổ, có tuệ tri đây là khổ diệt, có tuệ tri đây là con đường đưa đến khổ diệt . Vì có tuệ tri, có tuệ tri, này hiền giả, nên được gọi là trí tuệ".
II .Những đóng góp của khái niệm Trí tuệ theo quan điểm Phật giáo
Trong tất cả mọi giá trị được thiết lập ở giữa đời này thì giá trị xây dựng con người có trí tuệ là trên hết . Mọi giá trị khác có được định hình thì cũng bắt nguồn từ giá trị này mà ra . Việc tiếp thu tri thức kể cả kinh điển sẽ là phương tiện cứu cánh để con người bước ra khỏi vùng tư hữu ngã bằng tiến trình tuệ quán , tuệ tri " cái này không phải là tôi , cái này không phải cuả tôi , cái này không phải tự ngã cuả tôi " . Tại đây con người có trí tuệ khởi lên cái nhìn chánh kiến sẽ hiểu rõ sự thật con người chính mình và con người xã hội theo sự vận hành của Duyên khởi . Đức Phật tuyên bố:"Trong tâm chúng ta có một đấng giác ngộ thoát ra ánh sáng có năng lực soi tỏ sáu cảm quan bên ngoài và làm trong sạch chúng ".
- Xây dựng con người trí tuệ
2. Xây dựng nếp sống hướng thượng theo tinh thần trí tuệ Phật giáo
Theo Phật giáo, trí tuệ được thiết lập như đã trình bày trên thì con người sẽ định hình được một nếp sống hướng thượng đem lại sự hạnh phúc an lạc cho mọi người dưới ánh sáng tuệ giác . Tại đây, tiến trình"văn –tư –tu" phải được diễn ra trong thực thể thống nhất và liên tục trong mỗi cá thể để tuệ sanh khởi và vận hành . Từ đó tự thân mỗi con người phải thực thi quá trình tuệ quán này như là một thực nghiệm tâm linh . Người có trí tuệ sẽ thường xuyên tỉnh giác, quán chiếu với mắt trí tuệ khi tiếp cận với bất kỳ một pháp nào .
Nếp sống hướng thượng cũng được Đức Phật bằng cuộc hành trình tuệ quán mà bước chân đầu tiên hành giả loại trừ năm tâm lý phiền não thường xuyên có mặt vây hãm ở mỗi tự thân con người đang hiện hữu, đó là trạo ngữ, hôn trầm, dục, sân, nghi, thay vào đó là sự thành tựu năm thiền chi : tầm, tứ, hỷ. lạc, nhất tâm . Từ đó hành giả tiếp tục quán chiếu với công phu thiền định lần lượt chứng và an trú bốn cấp thiền định . Trong thời gian hành trì này, hành giả thực sự sống an trú trong bầu không khí tươi mát của tâm thức đem lại từ kết quả của sự vận hành trí tuệ (wisdom –pannà). Nếp sống hướng thượng này có công năng đốt cháy tất cả các phiền não, làm trong sáng tâm thức để khai mở nguồn sáng tạo vô biên con người ; dẫn đến sự thành tựu nội tâm mỗi con người . Tại đây con người sẽ hiểu rõ sự thật về chính mình và vạn hữu các pháp để giải thoát mọi khổ đau ràng buộc con người . Chính Đức Phật thường khuyến cáo hàng đệ tử về tầm quan trọng tu tập thiền định .
"Ai sống một trăm năm
Aùc giới, không thiền định
Tốt hơn sống một ngày
Trì giới tu thiền định"(PC 110)
Điều đáng nói ở đây, với một cách nhìn của con người có trí tuệ như thế, sống với nếp sống hướng thượng theo tinh thần Phật giáo, chắc rằng một nền văn hoá giaó dục vô ngã khi được vận hành sẽ dập tắt mọi khủng hoảng mà con người đang trông chờ giải quyết . Đó là sự khủng hoảng tâm linh, sự băng hoại các giá trị truyền thống, sự khủng hoảng môi sinh đe doạ đời sống con người . Hẳn nhiên con người sẽ thực hiện thành công ý nguyện khi và chỉ khi ánh sáng "tuệ giác vô thượng"được soi rọi vào từng tâm thức mỗi người trong ngôi nhà chung biết yêu thương và hiểu biết .
(Tuần báo Giác Ngộ số 16 –5/2000)
Trang MỤC LỤC