CHÖÕ "TU" TRONG NHAØ PHAÄT PHAÙP VÖÔNG TÖÛ
Neáu tìm nghóa chöõ "tu" trong nhaø Phaät, thì haún nhieân phaûi coù chöõ "tu" ngoaøi nhaø Phaät nöõa chöù? ÔÛ nöôùc ta töø laâu laém roài ñaõ truyeàn tuïng caâu thô luïc baùt theá naøy :
Thöù nhaát laø tu taïi gia
Thöù nhì tu chôï, thöù ba tu chuøaCaâu thô ñoäc ñaùo trong theå loaïi luïc baùt –laø theå thô rieâng coù ôû VN, laø "ñaëc saûn" thi ca cuûa daân toäc mình . Chæ vôùi hai caâu thô thoâi maø daân mình ñaõ noùi tôùi 3 loái tu, laïi saép xeáp thöù töï nhaát, nhì, ba raát khoa hoïc (laø tính chính xaùc) cuûa töøng loái tu . Vaø cuõng nhaân caâu luïc baùt hay tuyeät naøy, ngöôøi vieát cuõng xin möôïn yù ñeå laøm "caùi söôøn" kieán giaûi ñoâi doøng veà chöõ "tu" trong nhaø Phaät, vaø caû chöõ "tu" …ngoaøi nhaø Phaät nöõa .
Trong 3 loái tu maø caâu thô noùi tôùi, thì moãi loái tu ñeàu coù nôi tu : Tu taïi gia –tu chôï vaø tu chuøa . Ta thaáy "maãu soá chung" laø chöõ "Tu" . Chæ rieâng moät chöõ tu thoâi thì coù nghóa laø gì . Xin daãn vaøi thí duï ñeå töï laøm saùng toû nghóa cuûa töø "tu" noùi chung : Tu hoïc – Tu nghieäp –Tu döôõng ñaïo ñöùc –Tu nhaân tích ñöùc… Laø ñeàu nhaèm tôùi caùi "trí" ñeå töï söûa mình . Nhö vaäy, töï söûa mình laø daáu hieäu cuûa "trí" . Ñaïo Phaät laïi laø ñaïo cuûa trí tueä, neân nhaø Phaät môùi coù caâu "Duy tueä thò nghieäp" – Nghóa laø : Laáy trí tueä laøm söï nghieäp . Nhaø Nho – nhaø baùc hoïc Leâ quyù Ñoân (1726 –1784) cuõng coù caâu :"Phi trí baát höng", cuõng nhaèm tuyeân döông söï noã löïc khai saùng trí tueä, vaên minh vaø tieán boä cuûa con ngöôøi ñoù thoâi . Vì vaäy chöõ "tu" neân ñöôïc hieåu ñuùng nghóa. Theá nhöng chöõ"tu" cöù luoân luoân gaén boù vôùi nhaø Chuøa . Noùi ñeán "tu" laø khoâng ít ngöôøi nghó raèng : phaûi xuoáng toùc naøy (caïo troïc ñaàu); phaûi maëc aùo naâu soàng naøy; phaûi aên chay naøy v.v…
Theá roài, ôû trôøi Nam nöôùc Vieät mình boãng nhieân thò hieâïn caâu thô luïc baùt, khoâng bieát coù töï ñôøi naøo, khoâng bieát cuûa ai :
Thöù nhaát laø tu taïi gia
Thöù nhì tu chôï, thöù ba tu chuøaRoài caâu luïc baùt aáy trôû thaønh caâu thô cöûa mieäng, maëc duø noù chöa heà ñöôïc ñöa vaøo saùch giaùo khoa phoå thoâng nhöng ai cuõng thuoäc loøng . Chöõ "tu" ñaõ ñöôïc "theá tuïc hoaù" maø khoâng heà "dung tuïc"; ñaày phoùng khoaùng maø vaãn nguyeân veïn "Phaät tính" – Laø khaû naêng giaùc ngoä ôû töøng "nôi" tu .
Vaø maëc duø töø "voâ thuûy voâ chung" cuûa caâu luïc baùt naøy – cho ñeán nay vaãn chöa coù "lôøi giaûi" cuoái cuøng trong caùch hieåu nghóa cuûa noù . Ngöôøi thì baûo tu taïi gia laø khoù nhaát vì …cuoái cuøng môùi laø chuøa (tu xuaát gia) . Ngöôøi khaùc thì noùi ngöôïc laïi v.v…vaø v.v…
Thieát nghó : Moãi ngöôøi hieåu moãi caùch, aâu cuõng laø caên trí cuûa moãi ngöôøi moãi khaùc, khoâng sao caû . Mieãn sao giöõ ñöôïc chöõ "tu" laø quyù . Bôûi vì khi ñaõ thöïc taâm "tu" (töùc laø töï söûa mình…) thì nôi tu laø "taïi gia" hay "chôï" hoaëc "chuøa" cuõng giaøu phaåm haïnh toát laém roài, caàn chi söï tranh bieän veà thöù baäc nhaát , nhì …laøm gì . Coù nhö theá môùi laø thöïc tu !
Nhöng daãu sao ngöôøi vieát cuõng xin ñöôïc möôïn phöông tieän ñeå caàu tìm chaân lyù qua caâu luïc baùt tuyeät hay naøy, goïi laø chuùt loøng thôm thaûo giaõi baøy…
Trong 3 loái tu maø caâu thô noùi ñeán thì chæ coù loái tu thöù nhaát laø tu taïi gia, vaø loái tu thöù ba laø tu chuøa môùi coù trong Giaoù ñieån Phaät giaùo maø thoâi . Coøn loái tu thöù hai laø tu chôï xin ñöôïc taïm xeáp laø tu… ngoaøi nhaø Phaät .
Baây giôø xin ñöôïc noùi ñeán hai loái tu coù ghi trong giaùo ñieån tröôùc ñaõ :
A.Tu taïi gia :
Coù nghóa : tu taïi nhaø mình ôû . Ngöôøi tu taïi gia goïi laø Öu- Baø-taéc ( neáu laø giôùi nöõ goïi laø Öu-baø-di); hay coøn goïi laø Cö só taïi gia hoaëc Phaät töû – Nghóa laø con cuûa Phaät .
Ngöôøi phaùt nguyeän tu taïi gia nhaát thieát phaûi ñöôïc nhaø chuøa chaáp nhaän vaø laøm leã Quy y Tam Baûo cho . Trong buoåi leã aáy, nhaø chuøa coù theå ñaët Phaùp danh (teân ñaïo) cho ngöôøi ñöôïc quy y . Sau buoåi leã ñoù ngöôøi Phaät töû ñöôïc trôû veà nhaø laøm aên sinh soáng bình thöôøng trong coäng ñoàng daân cö, vaø töï giaùc thöïc hieän nhöõng ñieàu ñaõ phaùt nguyeän tröôùc Tam Baûo, trong buoåi leã Quy y .
Loái tu naøy coù töø thôøi Ñöùc Phaät Thích Ca coøn taïi theá . Sau khi cheá ñònh ra ñöôøng loái tu aáy , Ñöùc Phaät ñaõ khuyeán caùo vôùi ñaïi chuùng veà boán nieàm vui chính ñaùng cuûa ngöôøi Phaät töû taïi gia . Ñoù laø :
1. Nieàm vui coù cuûa caûi :
Laø do lao ñoäng chuyeân caàn , baèng moà hoâi vaø nhöõng vieäc laøm chính ñaùng cuûa mình .
2. Nieàm vui ñöôïc giaøu coù :
Laø do lao ñoäng sieâng naêng, laïi kheùo leùo saép xeáp coâng vieäc hôïp lyù, coù keá hoaïch neân taïo ra lôïi nhuaän ngaøy moät cao . Khi thuï höôûng giaøu sang maø vaãn khoâng queân laøm vieäc laønh .
3. Nieàm vui khoâng coù nôï naàn :
Laø do coù nghò löïc keàm cheá, luoân töï bieát ñuû, ít ham muoán , cho neân khoâng coù nôï naàn lôùn nhoû . Cuoäc soáng luoân vui veû .
4. Nieàm vui khoâng bò cheâ traùch :
Laø do caùc haønh ñoäng cuûa Thaân –Khaåu –YÙ luoân thanh tònh, khoâng coù ñieàu gì ñaùng cheâ traùch , cho neân cuoäc soáng luoân thaûnh thôi, tri thöùc thaêng hoa, taâm thöôøng hoan hyû .
Trong 4 nieàm vui cuûa ngöôøi tu taïi gia thì nieàm vui thöù tö ñöôïc Phaät taùn döông nhaát . Ñöùc Phaät cho raèng : Nieàm vui khoâng bò cheâ traùch laø nieàm vui öu vieät hôn caû .
Lòch söû Phaät giaùo ghi nhaän ngöôøi tu taïi gia ñaàu tieân laø moät nhaø trieäu phuù ôû gaàn thaønh Benareøs (Ba la naïi), khi oâng ta ñi tìm ngöôøi con trai cuûa mình teân laø Yaja ñaõ boû nhaø ra ñi vì chaùn caûnh soáng theá gian taàm thöôøng, voâ vò . OÂng ta tìm ñöôïc con trai cuûa mình, khi aáy ñang ôû Vöôøn Nai nghe Phaät thuyeát Phaùp . Vaø lieàn ñoù, chính nhaø trieäu phuù cuõng bò thuyeát phuïc bôûi nhöõng lôøi giaûng cuûa Ñöùc Phaät veà Töù ñeá, veà Baùt chaùnh ñaïo …Roài theå theo lôøi caàu xin cuûa nhaø trieäu phuù, Ñöùc Phaät ñaõ cho oâng ñöôïc quy y, trôû thaønh ngöôøi ñeä töû taïi gia ñaàu tieân . Nhaø trieäu phuù noï ñaõ hoan hyû trôû laïi nhaø mình, tieáp tuïc coâng vieäc laøm aên, buoân baùn . Coøn ngöôøi con trai cuûa oâng laø Yasa thì ñöôïc Phaät cho xuaát gia . Theá laø cuøng moät luùc caû hai cha con nhaø trieäu phuù noï ñaõ ñöôïc Phaät giaùc ngoä theo con ñöôøng Trung ñaïo, daãn tôùi cuoäc soáng thanh tònh, trí tueä saùng suoát vaø giaûi thoaùt toái haäu Nieát baøn .
Theo Hoaø thöôïng Thích Trí Quaûng keå laïi : Trong thôøi gian Hoaø thöôïng du hoïc taïi Nhaät baûn, Hoaø thöôïng ñaõ thaáy vieäc tu hoïc Phaät phaùp cuûa nhöõng ngöôøi "taïi gia" raát ñöôïc thuaän lôïi . Bôûi hoï laøm aên phaùt ñaït , ñôøi soáng tinh thaàn vaø vaät chaát khaù oån ñònh, cho neân coù nhieàu ñieàu kieän giaønh cho vieäc nghieân cöùu vaø tu hoïc Phaät phaùp, vieäc mua saém caùc phöông tieän nhö Kinh, saùch tham khaûo… cuõng khoâng maáy khoù khaên .
Coøn ôû nöôùc ta, nhöõng nhaø nghieân cöùu vaø hoïc Phaät raát ñoâng ñaûo . Trong giôùi Cö só, Phaät töû thôøi naøo cuõng coù nhöõng ngoïn "ñuoác thieàn" saùng choùi raát ñaùng töï haøo . Nhö nhaø Traàn (1225 –1400) coù Tueä Trung Thöôïng Só Traàn Tung – Vò Thieàn sö laïi laø moät Cö só; nhaø thoõ, nhaø tö töôûng, nhaø quaân söï vaø laø vò thaày cuûa Truùc laâm sô Toå Ñieàu ngöï Giaùc Hoaøng Traàn Nhaân Toâng (1293 – 1314) . Môùi ñaây – naêm 1993 Trung taâm nghieân cöùu Haùn Noâm thuoäc vieän KHXH taïi TP HCM ñaõ toå chöùc Hoäi thaûo khoa hoïc "Tueä – Trung Thöôïng só vôùi Thieàn toâng Vieät Nam" vôùi gaàn 40 tham luaän khoa hoïc coù giaù trò cao cuûa nhieàu nhaø nghieân cöùu, maø giaùo sö Traàn vaên Giaøu ñaõ nhaän xeùt :" Ñaây laø moät trong vaøi ba hoäi thaûo khoa hoïc coù noäi dung thöïc söï" . Baùc só taâm minh Leâ Ñình Thaùm (1897 – 1969) cuõng laø nhöõng cö só taïi gia raát maãu möïc, laøm nhieàu Phaät söï, ñaõ hieán daâng suoát cuoäc ñôøi giaøu trí tueä vaø phaåm haïnh, ñaùng ñeå ngöôøi sau ngöôõng voïng .
B.Tu chuøa :
Nhöõng ngöôøi tu chuøa laø nhöõng ngöôøi ñaõ xuaát gia . Xuaát gia coù nghóa laø : Ñeán choán khoâng nhaø . Chöõ "nhaø" ôû ñaây nhaèm noùi tôùi nhaø ôû cuûa theá tuïc ñeå ñeán ôû nhaø cuûa Nhö Lai, ñoù laø Chuøa . ÔÛ chuøa ñeå laøm gì? Ñeå giöõ gìn maïng maïch Phaät phaùp tröôøng toàn vaø phaùt trieån neân ñöôïc goïi laø truï trì "Truï" nghóa laø ôû; "Trì" nghóa laø giöõ gìn (truï phaùp vöông gia , Trì Nhö - lai taïng) Ñoù laø yù nghóa cao caû cuûa chöõ Truï Trì .
Ngöôøi xuaát gia "tu chuøa" coøn ñöôïc goïi laø Tyø kheo (laø giôùi nöõ thì goïi laø Tyø kheo ni) . Chöõ Tyø kheo do dòch aâm töø chöõ Pali, laø: Bhikkhu – Nghóa laø "Ngöôøi khaát thöïc" (Ñi aên maøy caùi cao quyù), hoï laø nhöõng tu só Phaät giaùo .
Ngöôøi lìa boû ngoâi nhaø tu só Phaät giaùo theá tuïc ñeå nöông töïa hoaøn toaøn taâm yù nôi Tam Baûo, laø ba ngoâi sao cao quyù nhaát trong theá gian naøy (Tam baûo laø ba ngoâi baùu, ñoù laø Phaät-Phaùp vaø Taêng) thaät xöùng ñaùng ñöôïc höôûng söï kính troïng vaø cuùng döôøng cuûa theá tuïc . Cuõng vì theá maø ñôøi soáng xuaát gia luoân ñoøi hoûi phaûi hoïc hieåu vaø tu taäp khoâng ngöøng . Vì sao theá? Vì ngöôøi ñaõ xuaát gia "tu chuøa" laø ngöôøi ñaõ laáy Phaät ñöùc trang nghieâm thaân taâm, khoaùc aùo cuûa Phaät vaøo thaân, ñöa Phaät Phaùp vaøo lôøi noùi; laø ngöôøi tröôûng töû cuûa Ñöùc Nhö Lai tuyeân döông Giaùo Phaùp laøm lôïi ích cho ñôøi . Cho neân, "tu chuøa" laø loái tu cao tuoät, hôn haún hai loái tu taïi gia vaø tu chôï . Nhöng sao "tu chuøa" laïi xeáp "thöù ba"?
Xin chôù hieåu laàm söï saép xeáp ñoù, bôûi noù laøm nghóa taêng daàn giaù trò cuûa töøng loái tu . Ví nhö traùi treân caây khi noù chín cuõng chín daàn daàn . Nhaø Nho xöa cuõng coù caâu raèng :’Teà gia, trò Quoác…"roài môùi ñeán"…bình thieân haï" ñoù thoâi !
Baây giôø, xin kieán giaûi ñeán loái tu ñöôïc xeáp "thöù nhì" ñoù laø :
C.Tu chôï :
Noùi "tu chôï" nghe noù "boã baõ", khoâng ñöôïc thuaän tai cho laém . Nhöng hoïc Phaät cuõng laø hoïc "phaù chaáp töôùng " . Maø muoán "phaù chaáp töôùng" thì tröôùc phaûi "khôûi chaáp töôùng" roài nöông theo caùi "töôùng chaáp" aáy môùi "phaù" ñöôïc noù . Vì theá, maëc duø trong Giaùo ñieån Phaät giaùo khoâng ghi tôùi loái "tu chôï" naøy . Vaäy maø noù laïi ñöôïc xeáp thöù baäc coøn cao hôn caû tu taïi gia . Nhö theá lieäu coù "oan" khoâng ? Thöa khoâng; Bôûi "Ngöôøi keû chôï" – nhö caùch goïi quen thuoäc cuûa ngöôøi xöa, phaûi tieáp xuùc vôùi nhieàu haïng ngöôøi : Xaáu toát, thaät thaø, gian traù, xaûo quyeät v.v…Baây giôø "ngöôøi keû chôï" ñöôïc goïi laø nhöõng ngöôøi "laøm thöông nghieäp" . Trong neàn kinh teá thò tröôøng nhieàu thaønh phaàn nhö hieän nay vieäc "tu chôï" laïi caøng khoù hôn . Ñònh höôùng cuûa nhaø nöôùc ta trong thôøi kyø ñoåi môùi, hoäi nhaäp naøy laø "caïnh tranh laønh maïnh" giöõa caùc thaønh phaàn kinh teá . Hieåu cho ñuùng noäi dung baûn chaát, thì ñoù chính laø "tu chôï" maø thoâi . Neáu ngaønh thöông nghieäp noùi rieâng vaø caùc thaønh phaàn kinh teá thò tröôøng noùi chung ñeàu thöïc hieän vieäc "tu chôï" haún seõ taïo aûnh höôûng toát cho neàn kinh teá nöôùc nhaø, ñoàng thôøi cuõng laøm neân söï thònh vöôïng cho chính hoï nöõa .
Cho neân "tu chôï" khoù hôn vaø coù aûnh höôûng saâu roäng hôn "tu taïi gia" vì theá noù ñöôïc xeáp vaøo "thöù nhì", cao baäc hôn "tu taïi gia" laø taát yeáu, laø bình ñaúng . Maëc duø ñaây laø loái tu khoâng coù trong Giaùo ñieån Phaät giaùo neân ngöôøi vieát baøi naøy "taïm" ñeå loái tu aáy ôû … ngoaøi nhaø Phaät .
Coøn thöïc ra theo Phaät hoïc thì taát caû Giaùo phaùp cuûa Ñöùc Phaät ñeàu ñöôïc hieåu laø phöông phaùp (Method), khoâng phaûi laø hoïc thuyeát (Doctrine) . Cho neân giaùo duïc Phaät giaùo laø giaùo duïc ñaùnh thöùc, ñeå sau khi thaâm ngoä, töï mình coù theå chuyeån hoùa khoå ñau thaønh an laïc ngay trong cuoäc soáng hieän taïi baèng noã löïc cuûa chính baûn thaân mình ; vaø luoân coù moät tinh thaàn côûi môû, töï do treân ñöôøng tìm chaân lyù . Vì theá, khi tieáp thu Giaùo lyù cuûa Ñöùc Phaät trong Tam Taïng giaùo ñieån phaùi treân tinh thaàn Phaùp laø Söï Soáng .Chaân lyù naøy ñöôïc Ngaøi voác moät naém laù roài hoûi caùc moân ñeä raèng :"…. Laù trong tay ta nhieàu hay laù trong röøng caây kia nhieàu hôn?" . Vaø caùc moân ñeä ñaõ traû lôøi :" Baïch Ñöùc Theá Toân. Laù trong tay cuûa Ñaáng Giaùc ngoä raát ít, coøn laù trong röøng caây kia laø nhieàu hôn muoân vaøn!" . Ñöùc Phaät keát luaän :" Cuõng theá , hôõi caùc Tyø kheo , Giaùo phaùp maø ta ñaõ tuyeân thuyeát, chæ daïy, chæ ít nhö naém laù trong tay . Coøn nhöõng gì ta chöa tuyeân thuyeát, chæ daïy cho caùc oâng thaät nhieàu hôn muoân vaøn" . Vì theá "tu chôï" cuõng khoâng phaûi tu ngoaøi nhaø Phaät ñaâu . Phaät phaùp cao sieâu voâ cuøng, nhöng thoaùng nghe töôûng giaûn dò . Thí duï : Phaät noùi :" Muoân phaùp duy thöùc" – Coù nghóa : Daãu phaùp laønh hay phaùp döõ ñeàu laø Phaùp Phaät – Chöù khoâng phaûi chæ coù phaùp laønh môùi laø Phaùp Phaät thoâi ñaâu! Bôûi vì muoân phaùp ñeàu cho Taâm sinh . Ngöôøi laønh noùi Phaùp laønh, ngöôøi döõ noùi Phaùp aùc, cho ñeán loaøi suùc sinh cuõng noùi phaùp cuûa suùc sinh . Ñöùc Phaät ñaõ noùi :" Moïi chuùng sinh ñeàu coù Phaät tính". Sôû dó ñaõ soá khoâng bieát môùi laøm ñieàu khoâng thieän hoaëc hoï ñang bò loâi keùo bôûi nghieäp löïc trong voøng nhaân duyeân neân cöù phaûi traàm luaân ñieân ñaûo trong beå khoå ñoù thoâi .
Nguyeân moät ñôøi giaùo hoaù cuûa Ñöùc Nhö Lai, vaên ngaân roäng raõi, giaoù lyù saâu sa, coù ñeán taùm chuïc vaïn boán ngaøn (84.000) phaùp . Maõi maø vaãn chöa thaät heát maø chæ ít nhö "naém laù trong tay" baäc Ñaïo sö maø thoâi . Vaäy keå laøm sao cho xieát ñöôïc . Cuõng vì theá, caùc moân ñeä Phaät ñaõ töøng baïch Phaät veà noãi baên khoaên naøy . Thaáu suoát ñöôïc taám loøng aáy, Phaät ra lôøi tuyeân thò vôùi caùc chuùng ñeä töû raèng :" Phaùp ta nhieàu nhö beå lôùn, nhöng chæ uoáng moät nguïm ñaõ coù ñuû muøi vò traêm soâng roài ñoù"
Vaäy laø may maén cho ta laém roài : Daãu coù tu taïi gia, tu chôï hay tu chuøa cuõng ñeàu toát caû . Ñöùc Phaät noùi Kinh laø lôøi chaân thaät, raèng: " Quy y Tam Baûo laø coù coâng ñöùc lôùn. Nhöng coù coâng ñöc lôùn hôn laø töï mình giöõ 5 giôùi . Coâng ñöùc hôn giöõ 5 giôùi laø quaùn veà loøng töø . Nhöng coù coâng ñöùc lôùn hôn caû, duø laø ngöôøi xuaát gia hay taïi gia – laø phaùt trieån trí tueä ñeå nhìn ñöôïc söï vaät ñuùng nhö thaät, ñuùng baûn chaát cuûa chuùng laø voâ thöôøng, voâ ngaõ . Nhôø ñoù maø khoâng bò tham ñaém, noäi taâm ñöôïc giaûi thoaùt, töï taïi, trí tueä ñöôïc trong saùng" .
Cho neân, ta khoâng coøn baên khoaên veà nôi "tu " nöõa roài. Daãu laø "taïi gia" hay ôû "chôï" hoaëc "tu chuøa", hoaëc ôû ñaâu ñi nöõa… Thieát nghó vaán ñeà phaûi bieát lôïi duïng taát caû cô hoäi trong sinh hoaït ñôøi soáng ñeå ñaït ñeán Phaät tính, maø Phaät ính luoân coù trong moãi ngöôøi chuùng ta . Coù nhö theá söï "tu" môùi laø chaân thöïc nghóa, môùi thöïc laø "tu", bôûi noù ñem laïi lôïi ích cho ñôøi .
May maén thay : A –Di –Ñaø –Phaät !
( Taïp chí nghieân cöùu Phaät hoïc soá 2/2000)
Trang MUÏC LUÏC