PHAÄT GIAÙO VÔÙI VAÊN HOAÙ, GIAÙO DUÏC VAØ MOÂI TRÖÔØNG

HT. THÍCH HIEÅN PHAÙP

Söï giaùo duïc thanh thieáu nieân noùi chung veà vaên-hoùa daân toäc vaø ñoái vôùi Taêng Ni thì vaên hoaù daân toäc vaø vaên hoaù Phaät giaùo phaûi ñöôïc giaùo duïc thaät trieät ñeå. Duø laø Taêng Ni vaãn laø coâng daân Vieät Nam, vaãn phaûi coù boån phaän vaø traùch nhieäm vôùi Toå Quoác. Do ñoù, ngoaøi vieäc hoïc taäp vaên hoùa Phaät giaùo, caàn phaûi am hieåu ñaày ñuû vaên hoùa daân toäc. Bôûi vì vaên hoaù Phaät giaùo laø moät trong nhöõng nhaân toá caáu thaønh vaên hoaù daân toäc.

Vaên hoaù Phaät giaùo laø nhaân toá khoâng theå thieáu ñeå caáu thaønh ñaïo ñöùc. Vôùi vaên hoaù Phaät giaùo seõ trang bò cho Taêng Ni moät trí tueä voâ ngaõ. Moãi taêng Ni phaûi chòu traùch nhieäm veà haønh ñoäng chính mình ñoái vôùi baûn thaân. Giaù trò cuûa Taêng Ni, haønh ñoäng cuûa Taêng Ni laø do töï giaùc, töï löïa choïn, nhöng neáu khoâng trang bò vaên hoùa Phaät giaùo cho moät trí tueä voâ ngaõ thì deã bò caùc öôùc leä xaõ hoäi troùi buoäc vaø seõ trôû thaønh vaät caûn cho söï phaùt trieån Giaùo hoäi vaø ñaát nöôùc. Neáu moãi Taêng Ni ñeàu hoïc taäp tôùi nôi tôùi choán vaên hoaù Phaät giaùo, thì moãi Taêng Ni ñöôïc giaùo duïc theo lyù voâ ngaõ, haønh ñoäng cuûa mình seõ luoân ñöôïc daãn daét bôûi taâm chaân chính, trí tueä khoâng vöôùng maéc vaø ñoá kî v.v… Moät khi Taêng Ni ñöôïc giaùo duïc ñeán caáp ñoä khoâng vöôùng maéc caùc taâm nieäm vöøa neâu seõ ñem laïi an laïc haïnh phuùc cho mình, cho moãi ngöôøi.

Nhö ñaõ noùi, vaên hoaù Phaät giaùo ñem laïi cho Taêng Ni trí tueä voâ ngaõ, töø ñoù seõ coù söùc maïnh voâ uyù, loøng vò tha, bao dung roäng môû, khoâng caâu neä coá chaáp, coù tinh thaàn traùch nhieäm cao seõ hoaøn thaønh traùch nhieäm cuûa moät coâng daân, moät ngöôøi con Phaät trong vieäc xöông minh ñaïo phaùp laøm cho daân giauø nöôùc maïnh, xaõ hoäi coâng baèng, daân chuû, vaên minh. Neáu moïi Taêng Ni tieáp thu ñaày ñuû vaên hoùa Phaät giaùo – trí tueä voâ ngaõ, thaâm nhaäp thöïc söï voâ ngaõ, chaáp nhaän söï thaät voâ ngaõ thì seõ xa rôøi thaùi ñoä soáng chaáp thuû, ñoaøn keát moät khoái taïo neân söùc maïnh to lôùn cho Giaùo hoäi vaø daân toäc.

Vaên hoùa Phaät giaùo taïo neân moät neàn giaùo duïc voâ ngaõ. Neàn giaùo duïc naøy seõ xoaù ñi caùc tö töôûng chaáp thuû gaây chia reõ khoái ñoaøn keát noäi boä Giaùo hoäi vaø daân toäc. Giaùo duïc voâ ngaõ seõ thoáng trò caùc dò bieät, ñöa taát caû veà moät moái phuïc vuï cho cuøng muïc tieâu : Phaät giaùo Vieät Nam vaø daân toäc Vieät Nam. Vaên hoaù Phaät giaùo ñaõ ñöa ra moät ñeà cöông ñaày ñuû ñeå giaùo duïc voâ ngaõ phuïc vuï cho xaõ hoäi caàn phaûi duy trì nhöõng truyeàn thoáng, vaên hoùa daân toäc. Giaùo duïc voâ ngaõ, giaùo duïc con ngöôøi soáng phaûi coù muïc tieâu, lyù töôûng höôùng thöôïng, tuaân thuû vaøo khuoân pheùp cuûa quoác gia vaø toå chöùc v.v… Lyù töôûng ñoù phuïc vuï cho an laïc, haïnh phuùc cuûa baûn thaân, taäp theå xaõ hoäi.

Vaên hoaù Phaät giaùo xeùt treân goùc ñoä giaûi thoaùt laø ñöa con ngöôøi quay trôû veà vôùi chính mình ñeå tu taäp taâm vaø giaûi thoaùt taâm. Khi trí tueä voâ ngaõ xuaát hieän thì taâm thöùc daàn daàn saùng toaû, caùc thieän taâm vaø giaûi thoaùt taâm seõ sinh khôûi. Vaên hoaù Phaät giaùo ñeà ra phöông caùch giaùo duïc con ngöôøi quay trôû veà chính mình, trôû veà vôùi chính nguoàn saùng beân trong mình. Moïi thöù an laïc, haïnh phuùc, töï do ñeàu coù maët ôû ñoù, ñieàu naøy Ñöùc Phaät ñaõ töøng daïy : "Caùc con haõy töï thaép ñuoác leân maø ñi, caùc con chính laø hoøn ñaûo cuûa chính mình, ñöøng nöông töïa nôi naøo khaùc" vaø ngaïn ngöõ Phaùp cuõng noùi : "Haõy töï giuùp mình roài trôøi seõ giuùp mình".

Vaán ñeà ñaët ra ôû ñaây, giaùo duïc Phaät giaùo khoâng phaûi buoäc ngöôøi khaùc laøm caùc ñieàu thieän, maø giuùp con ngöôøi nhaän thöùc roõ ñieàu thieän vaø caùc giaù trò veà ñieàu thieän. Khi ñaõ nhaän thöùc ñuùng thì töï khaéc con ngöôøi seõ haønh ñoäng ñuùng. Vieäc thieän, aùc, giaoù duïc Phaät giaùo ñaõ chæ roõ giaù trò cuûa caùc haønh ñoäng, vieäc laøm, yeáu toá quyeát ñònh giaù trò haønh ñoäng laø ôû taâm taùc ñoäng treân haønh ñoäng. Vì theá cuøng haønh ñoäng coù nhieàu giaù trò khaùc nhau vaø chòu haäu quaû khaùc nhau. Theo tinh thaàn giaùo duïc Phaät giaùo thì khoâng thaät söï coù con ngöôøi xaáu, maø chæ coù haønh ñoäng ñöôïc ghi nhaän laø xaáu. Caû ñeán haønh ñoäng, khoâng thaät söï coù haønh ñoäng xaáu, maø chæ coù yù nieäm xaáu taùc ñoäng treân haønh ñoäng. Cho neân giaoù duïc Phaät giaùo ñaët troïng taâm ôû coâng phu chuyeån ñoåi caùc yù nieäm, cheá ngöï caùc yù nieäm. Khi yù nieäm xaáu ñöôïc chuyeån ñoåi hoaëc cheá ngöï thì caùc haønh ñoäng xaáu daàn daàn seõ bieán maát.

Toùm laïi, trong vaán ñeà giaùo duïc quoác gia hay cuûa Phaät giaùo, thì vieäc giaùo duïc con ngöôøi caàn coù phöông phaùp giaùo duïc phuø hôïp vôùi töøng taâm lyù, tính tình, linh ñoäng, saùng taïo cho töøng moâi tröôøng, giai ñoaïn cuï theå. Phöông phaùp giaùo duïc caàn chuù yù ñeán giaù trò haønh ñoäng ñaïo ñöùc cuûa con ngöôøi, xaõ hoäi caàn döïa vaøo taâm chuû ñoäng taùc ñoäng treân haønh ñoäng ñeå ñaùnh giaù. Neáu tieâu chuaån giaù trò ñaïo ñöùc, Phaät giaùo laø loøng ñaïi bi, giôùi, ñònh vaø hueä, thì tieâu chuaån giaù trò ñaïo ñöùc xaõ hoäi phaûi döïa vaøo caùi taâm thieän, chaân thaät vì lôïi ích, an laïc, haïnh phuùc cuûa soá ñoâng.

Moät trong nhöõng tieâu chí maø giaùo duïc ñöa ra laø thieát laäp neàn taûng ñaïo ñöùc. Caùc giaù trò ñaïo ñöùc, luaät phaùp cuûa quoác gia caàn ñöôïc thieát laäp theo höôùng giaùo duïc nhaân baûn vaø trí tueä. Qua ñoù, tinh thaàn traùch nhieäm caù nhaân ñöôïc ñeà cao, laøm cô sôû thi haønh luaät phaùp nghieâm minh. Neáu thieáu tinh thaàn traùch nhieäm caù nhaân thì phaùp luaät seõ thieáu ñi cô sôû vöõng chaéc ñeå thi haønh, xaõ hoäi seõ khoâng ñöôïc yeân oån. Tinh thaàn traùch nhieäm naøy ñöôïc theå hieän trong giaùo lyù nhaân quaû Phaät giaùo. Giaùo lyù nhaân quaû ñöôïc soi saùng baèng trí tueä voâ ngaõ seõ laø cô sôû ñaïo ñöùc cho con ngöôøi vaø xaõ hoäi. Con ngöôøi coù theå chaïy troán söï tröøng trò cuûa phaùp luaät ñoái vôùi nhöõng haønh ñoäng sai laàm gaây thieät haïi cho ngöôøi vaø xaõ hoäi, nhöng khoâng theå chaïy troán löông taâm mình, khoâng theå chaïy troán khoûi söï thaät nhaân quaû. Giaùo lyù nhaân quaû vì vaäy seõ ñoùng vai troø höõu hieäu höôùng daãn con ngöôøi ñi vaøo ñôøi soáng moät caùch löông thieän, lôïi ích cuûa baûn thaân, vaø seõ gìn giöõ xaõ hoäi coâng baèng, thi haønh phaùp luaät nghieâm minh.

Vaán ñeà vaên hoaù, giaùo duïc, theo ngöôøi vieát, coù maáy vaán ñeà ñaët ra ñeå tham khaûo:

- Tieáp thu caùc neàn vaên hoùa theá giôùi laøm phong phuù neàn vaên hoaù daân toäc, caàn phaûi gaïn ñuïc khôi trong.

- Moät neàn vaên hoaù tieân tieán ñaäm ñaø baûn saéc vaên hoaù daân toäc, vaên hoaù voâ ngaõ, nhaân baûn, trí tueä, noù vöøa ñaùp öùng ñöôïc caùc yeâu caàu môùi cuûa lòch söû, vöøa coù khaû naêng loaïi boû nhöõng maët baûo thuû loãi thôøi.

- Thöïc hieän moät neàn vaên hoaù môùi seõ phaùt huy hieäu naêng giuùp con ngöôøi phaùt trieån tieàm naêng cuûa caù nhaân, daân toäc vaø caùc töông giao xaõ hoäi. Töø ñoù, taïo ñöôïc moät heä thoáng giaùo duïc ngang taàm thôøi ñaïi, coù khaû naêng dung hôïp, soáng chung vôùi nhöõng nhaân toá tích cöïc cuûa vaên hoaù theá giôùi.

- Caàn phaûi tieán haønh cuoäc caûi toå vaên hoaù giaùo duïc theo höôùng töøng böôùc vaø laâu daøi trong nhaän thöùc caù nhaân vaøtrong thieát cheá toå chöùc xaõ hoäi.

Ñieàu keá nöõa, hieän nay moïi ngöôøi quan taâm nhaát laø moâi tröôøng ngaøy caøng coù chieàu höôùng xaáu ñi. Nhö ñaõ trình baøy ôû treân, khoâng coù haønh ñoäng naøo laø xaáu, toát maø do taâm taùc ñoäng leân haønh ñoäng, maø hình thaønh haønh ñoäng toát hay xaáu. Muoán chuyeån hoùa haønh ñoäng, ñieàu tröôùc heát phaûi chuyeån hoùa ñöôïc taâm. Nhö vaäy, moâi tröôøng hieän nay ñang baùo ñoäng laø do taâm con ngöôøi baûo thuû, vò kyû vaø vì quyeàn caù nhaân hay nhaân danh quyeàn lôïi cuûa Toå quoác, ñeå roài chính baøn tay con ngöôøi phaù huûy nhöõng gì thieân nhieân öu ñaõi con ngöôøi.

Theo caùc nhaø khoa hoïc, do moâi tröôøng bò phaù hoaïi naëng neà neân khí haäu ñòa caàu ngaøy caøng noùng leân, taàng ozon ngaøy caøng moûng ñi, caùc heä sinh thaùi ngaøy moät bieán maát, nhieàu loaøi vaät quí hieám töøng böôùc bò tuyeät chuûng vaø thieân tai treân theá giôùi ngaøy moät nhieàu vôùi cöôøng ñoä döõ doäi. Chæ tính rieâng ôû Vieät Nam, ñôït baõo theá kyû naêm 1999 ôû mieàn Trung thieät haïi raát nghieâm troïng veà ngöôøi vaø taøi saûn, ñôït luõ theá kyû naêm 2000 ôû mieàn Taây cuõng thieät haïi raát nghieâm troïng. Nguyeân nhaân chính ôû ñaây laø do phaù röøng. ÔÛ mieàn Taây vaøo ñaàu muøa luõ, khi coù baùo hieäu thöôïng nguoàn soâng Meâkoâng nöôùc daâng cao, thì khoaûng töø 10 ñeán 15 ngaøy sau, nöôùc môùi traøn veà caùc tænh ñaàu nguoàn soâng Tieàn, soâng Haäu, nhöng naêm 2000 thì trong 3 ñeán 4 ngaøy, nöôùc ñaõ traøn veà döõ doäi ôû caùc tænh ñaàu nguoàn, ngöôøi daân khoâng kòp phoøng bò.

Roài khí haäu toaøn caàu taêng do hieäu öùng nhaø kính, caùc cuoäc hoäi nghò thöôïng ñænh veà khí haäu toaøn caàu cuõng khoâng ñaït ñöôïc keát quaû, do moät soá nöôùc giaøu vì quyeàn lôïi cuûa quoác gia hoï queân ñi lôïi ích toaøn caàu neân khoâng chòu kyù vaøo hieäp öôùc caét giaûm khí thaûi. Töø hieäu öùng nhaø kính vaø moãi ngaøy coù ít nhaát 100 loaøi sinh vaät bò bieán maát, nguyeân nhaân vì moâi tröôøng soáng cuûa chuùng ngaøy moät bò phaù huyû.

Ñeå laøm giaûm khí haäu toaøn caàu ngaøy moät taêng, sinh thaùi toaøn caàu giaûm, theo ngöôøi vieát, con ngöôøi caàn phaûi töï yù thöùc veà traùch nhieäm cuûa mình ñoái vôùi baûn thaân, gia ñình vaø xaõ hoäi. Moät neàn giaùo duïc duø tieân tieán tôùi ñaâu nhöng thieáu tính thöïc tieãn khaùch quan, khoâng phuø hôïp vôùi nhu caàu chung cuûa nhaân loaïi, thieáu tính nhaân baûn vaø lyù trí thì neàn giaùo duïc ñoù nguy haïi cho toaøn nhaân-loaïi.

(Tuaàn baùo Giaùc Ngoä)
 


bullets08.gif - 0.2 KTrang MUÏC LUÏC
bullets08.gif - 0.2 KTrang chính