NGAØY TOÅ MINH ÑAÊNG QUANG VAÉNG BOÙNG (01/02)
TAÂM
MINH ÑAÊNG QUANG
Ñöùc Phaät Thích Ca coù noùi taâm laø chôn-nhö : Ngöôøi coù giôùi, ñònh, hueä môùi ñöôïc chôn nhö, chôn nhö laø haït gioáng sau choùt cuûa caùc phaùp, laø phaùp toàn taïi vónh vieãn, goïi laø ta, chôn ngaõ töùc laø taùnh chôn, khoâng voïng, töï nhieân khoâng dôøi ñoåi, môùi goïi laø trung taâm ñieåm, coát yeáu muïc ñích cuûa chuùng ta neân goïi phaùp chôn taâm aáy laø ñaïo cuûa chuùng ta, ñaïo cuûa ngöôøi giaùc ngoä hay ñaïo Phaät.
1. Ngöôøi Taøu vieát chöõ Taâm laø veõ hình traùi tim, nhuïc taâm trong thaân ngöôøi, coù ba oáng voøi lôùn chuyeàn loïc maùu vaø phaân phaùt khaép thaân mình chaát noùng laøm cho soáng ñöôïc neân goïi nhuïc taâm laø chuû cuûa thaân.Cuõng goïi nhuïc taâm laø quaân hoûa (choã phaân chia löûa, hay nhö oâng vua löûa). Ngöôøi ta goïi noù laø taâm, cuõng bôûi khi ta ngoài xuoáng, thì töø ñaàu ñeán chaân, traùi tim ôû chaëng giöõa, trung taâm. Traùi tim cuûa thaân chuùng sanh ôû beân traùi, neân goïi laø chuùng sanh coù taû taâm (taâm taø). Vaø taâm aáy voán laø saân giaän noùng löûa, töùc laø taâm lo cho saéc thaân vaät chaát höõu hình taø ñaïo.
2. Chöõ taâm, treân coù ba ñieåm nhö sao giaêng, döôùi coù caùi voøng moùc nhö nhö moät traêng xeá, cuõng coù nghóa laø ba ñieåm : Tònh, Khí, Thaàn, hay giôùi, ñònh, hueä ôû nôi saéc thaân naøy goïi laø taâm. Taâm aáy laø söï ngaên aùc, giöõ mình trong saïch, coát yeáu cuûa söï soáng ñôøi, laø ta vaäy.
3. Hình cuûa chöõ taâm, treân coù ba ñieåm cuõng töùc laø thoï caûm, tö töôûng, haønh vi. Coøn döôùi laø caùi caâu moùc hình ñöùa nhoû, ngoài trong baøo thai buïng meï, goïi laø saéc thaân. Vaäy neân hình chöõ taâm ñaây laø ba aám : thoï, töôûng, haønh, ôû treân saéc thaân, laøm söï soáng, caùi bieát vaø linh thieâng.
4. Ngöôøi ta cuõng noùi linh, giaùc, vaø thaàn ba pheùp ôû nôi thaân laø taâm vaäy.
Taâm laø trung taâm ñieåm, coát yeáu, truï coät cuûa caùc phaùp, cuûa lyù trí söï vaät. Taâm laø moät danh töø, tieáng noùi ñeå phaân bieät chæ roõ caùi trung öông, caùi ñaëc ñieåm, caùi trung taâm; maø taát caû chuùng sanh vaïn vaät vaø caùc phaùp, caùi chi cuõng coù, bôûi trung taâm vaø do trung taâm môùi sinh ra taát caû, neân goïi laø nhöùt taâm sanh vaïn phaùp, nhöùt thieát do taâm taïo, vaïn phaùp toàn taâm qui nhöùt. Taâm laø caùi ñaëc ñieåm, maø caùi ñaëc ñieåm vua chuû aáy laø trung taâm chính giöõa. Cuõng nhö nôi thaân hình ta treân ñaàu laø trí, döôùi chaân laø thaân, chính giöõa mình laø taâm, taâm nôi khoaûng giöõa thaân vaø trí, mình nôi khoaûng giöõa chaân vaø ñaàu. Taâm aáy laø mình laø ta, laø trung öông muïc giöõa, khoâng cao thaáp, khoâng thaùi quaù baát caäp, khoâng töông ñoái cuûa hai bôø leà, goïi laø ñaïo. Ñaïo laø trung, trung laø taâm, taâm laø ta, laø mình : coù mình, ta, töùc laø taâm, trung ñaïo. Trong taâm coù chöùa caùc taïng ñeå nuoâi thaân vaø trí neân goïi taâm laø Phaùp taïng vöông Phaät. Cuõng nhö treû nhoû laø thaân, ngöôøi lôùn laø trí, oâng giaø laø taâm. OÂng giaø thì daïy ñöôïc caû ngöôøi lôùn trí, treû nhoû thaân, neân goïi oâng giaø taâm laø quyù hôn heát, bôûi theá neân khi xöa, Phaät laø oâng thaày daïy ñaïo chæ ñöôøng cho chö thieân vaø nhaân loaïi, laø baäc ñaùng toân ñaùng kính.
Taâm cuõng nhö laø truï coát cuûa baùnh xe, vì coù truï coát môùi coù caây caêm vaø baùnh laên chaïy.
a. Nôi coû caây : Taâm laø caùi soáng, nhö : taâm caây tre, caây truùc, laø caùi ñoït phía treân giöõa caùc laù nhaùnh, heã ruùt ñoït thì caây cheát. Taâm caây xoaøi laø caùi reã caùi, chính giöõa caùc reã con phía döôùi, heã ñöùt reã caùi laø noù cheát. Taâm caây chuoái laø caùi loõm loõi nôi giöõa caây, heã maát loõm loõi aáy thì caây cheát. Nôi coû caây, ta thaáy caùi taâm cuûa thaân, hoaëc ôû treân, ôû döôùi cuõng coù, nhöng noù laø chuû cuûa söï soáng. Cuõng nhö caùi taâm cuûa con nít laø söï soáng, noù chæ bieát noùi, laøm, lo, nhôù, tính caùi soáng thoâi.
b. Nôi thuù, ngöôøi : Taâm laø caùi söï bieát, nhö : keû thì noùi ñeå cho bieát, laøm ñeå cho bieát, lo nhôù tính ñeå cho bieát. Ñeå khi cheát roài thì chæ coøn caùi bieát aáy ñem theo. Cuõng nhö caùc taâm cuûa treû nhoû, ngöôøi nhoû, hoï soáng ñeå chæ tìm thaáy nghe hieåu cho ñöôïc bieát, hoï laø caùi bieát, laáy laøm taâm, neân goïi laø taâm bieát. Laáy bieát laøm muïc ñích, neân raùng hoïc tìm, khoâng caàn khoå vui, ñöôïc maát, mieãn laø cho ñöôïc caùi bieát vôùi ñôøi.
c. Nôi Trôøi, Phaät : Taâm laø söï linh thieâng huyeàn bí aån maät, thaàn thoâng, yeân laëng, caùc Ngaøi daàu coù noùi, coù laøm, coù lo laéng nghó ngôïi ñi nöõa, laø coát yeáu ñeå ñem laïi cho caùi chôn nhö yeân laëng nín nghæ maø thoâi. Bôûi chuû taâm laø chôn nhö yeân laëng chöôùng linh dieäu vaø nuoâi luoân caùc caùi bieát, caùi soáng, neân goïi taâm cuûa Trôøi Phaät laø linh dieäu.
Chæ laáy linh dieäu laøm taâm, keâu laø taâm linh dieäu hay dieäu taâm. Cuõng nhö ngöôøi lôùn oâng giaø, nhöùt laø oâng gìa chæ soáng baèng söï traàm tónh yeân laëng ñeå nuoâi chöùa söï linh dieäu, söï maàu nhieäm cuûa taâm mình.
Taâm laø haït gioáng sau roát hay giaùc chôn, Phaät; coøn chuùng sanh thì caùi taâm ñang thaønh töïu coøn non nôùt nhoû nhít yeáu meàm, neân goïi laø chöa coù taâm. Chöa coù chôù chaúng phaûi laø khoâng coù. Cuõng nhö chöa coù giaùc chôn, chôù chaúng phaûi laø khoâng coù giaùc chôn. Cho neân noùi chuùng sanh laø Phaät vò lai, chôù hieän taïi chöa phaûi laø Phaät roài.
Cuõng nhö haït gioáng coøn non nhoû ñang aån trong traùi, hoaëc chöa coù, chôù chaúng phaûi laø khoâng coù haït gioáng. Haït gioáng coù ba phaàn : thaân laøm, mieäng noùi vaø yù töôûng, töùc laø thaân, khaåu, yù hay laøm, noùi, töôûng. Chính caùi nghieäp nôi thaân khaåu yù laø taâm. Vaäy neân muoán bieát taâm cuûa keû khaùc ôû taïi ñaâu, ra sao thì ta haõy xem nôi söï noùi, laøm, töôûng cuûa hoï. Neáu boû noùi laøm töôûng ra, laø taâm khoâng coù.
Muoán thaønh töïu caùi taâm, haït gioáng, thì caàn phaûi coù ñuû caû thaân khaåu yù; neáu thieáu moät caùi, cuõng chöa goïi laø taâm, haït gioáng ñöôïc; hay nhö haït gioáng coøn lôû dôû chöa troøn. Moät ngöôøi kia noùi aùc, hoaëc yù töôûng aùc, maø khoâng laøm nhö theá, cuõng haït gioáng lôû dôû chöa thaønh töïu.
Vaäy cho neân : haït gioáng thuù laø: thaân, khaåu, yù aùc.
Haït gioáng ngöôøi laø : thaân, khaåu, yù nhôn.
Haït gioáng Trôøi laø : thaân, khaåu, yù thieän.
Haït gioáng Phaät laø : thaân, khaåu, yù chôn.
Noùi cho roõ nöõa : keû thì laáy aùc laøm taâm, keû thì laáy nhôn laøm taâm, keû thì laáy thieän laøm taâm, keû thì laáy chôn laøm taâm; aùc, nhôn, thieän, chôn laø phaùp lyù, neân goïi laø taâm lyù, laáy lyù maø taïo thaân khaåu yù, laøm thaønh taâm haït.
Taâm aùc nhö haït non, taâm nhôn nhö haït lôùn, taâm thieän nhö haït giaø, taâm chôn nhö haït chín no troøn chaéc thieät ñôøi ñôøi. Chính taâm chôn môùi goïi laø thieän taâm, coøn taâm voïng ñoäng cuûa aùc, nhôn, thieän, laø haït gioáng coøn coù theå hö hoaïi, dôøi ñoåi chöa chaéc ñònh. Cuõng nhö trong caùi chôn nhö khoâng voïng ñoäng, thì thaân khaåu yù môùi chaéc thieät laø cuûa ta, laø ta, laø chôn ngaõ.
(Trong caùi aùc, nhôn, thieän, thì thaân khaåu yù haèng thay ñoåi khoâng thöôøng, neân chöa tin laø haït gioáng cuûa ta laø coù ta, coù taâm ñöôïc).
Taâm laø phaùp lyù, laáy phaùp lyù toát ñeïp yeân vui naøo ñoù laøm trung taâm ñieåm, muïc ñích truï coát haït gioáng, do ñoù, thaân, khaåu, yù seõ xuaát hieän ra toaøn laø nhöõng caùi toát ñeïp yeân vui, daãy ñaày maõi maõi.
Bôûi taâm laø phaùp, laø giaùo danh töø, neân con ñöôøng ñi laø söï thöïc haønh, do giaùo lyù danh töø; taâm phaùp aáy, goïi laø ñaïo, vaø ñeán ñöôïc keát quaû cuûa muïc ñích aáy, goïi laø ñaéc quaû, hay laø söï thaønh ñaïo. Ñaïo quaû aáy laø taâm phaùp, taâm laø phaùp, laø ñaïo, laø quaû, cho neân quaû taâm, ñaïo taâm hay phaùp taâm cuõng ñöôïc. Taát caû chuùng sinh chæ coù moät caùi taâm nhö nhau khoâng sai khaùc, aáy laø caùi chôn nhö khoâng voïng ñoäng. Cuõng nhö caùi cheát, caùi nguû, caùi yeân laëng, caùi nín nghæ laø taát caû in nhö moät.
Vaäy neân taát caû chuùng sanh maø chæ coù moät caùi taâm, taâm aáy laø Phaät, laø taâm chaân, phaùp chaân, ñaïo chaân, quaû chaân töùc laø thaân, khaåu, yù chaân nhö khoâng voïng ñoäng. Ngoaøi caùi chaân nhö moät aáy, laø taát caû chuùng sanh ñeàu voïng ñoäng, thì naøo coù ai gioáng ñöôïc vôùi ai, vaø laøm sao soáng chung, ôû chung vôùi nhau cho ñöôïc. Theá neân Phaät goïi ñôøi laø moät ñaùm röøng hoãn loaïn, bôûi vaïn taâm, vaïn phaùp, vaïn ñaïo, vaïn quaû, chen laán ñua tranh, thì ñaâu coù söï hoaø bình yeân vui maõi maõi. Nhö vaäy laø chæ coù Phaät môùi coù taâm chaéc thieät, coù moät taâm aån kín quyù baùu vaø daàu bao nhieâu chö Phaät, cuõng chæ coù moät taâm, giaù trò in nhau thoâi, taâm aáy laø chôn nhö phaùp.
Cuõng coù theå noùi raèng : Chính Phaät laø phaùp chaân nhö trong caùi chaân nhö töï nhieân thì ñaâu coù thaáy gì laø thaân khaåu yù, xuaát loä ra choã naøo.
Neân goïi Phaät laø khoâng coù taâm, hay taâm chaân, thaân chaân, khaåu chaân, yù chaân, ñaõ chaân nhö khoâng voïng ñoäng thì cuõng nhö khoâng coù vaäy.
Coøn traùi laïi, chuùng sanh thì coù löôõng vaïn taâm, vì taâm haèng chuyeàn níu theo hai leõ töông ñoái cuûa phaùp tình, khi vaày, khi khaùc, khoâng thöông, khoâng töï chuû, khoâng sôû chaáp, khoâng nhaát ñònh, khoâng leû moät, neân thaân khaåu yù ñieân ñaûo theo vaïn phaùp, vaïn ñaïo roài khoå tôi bôøi. Ngöôøi ta cuõng coù theå noùi ngöôïc laø: chuùng sanh khoâng coù taâm, khoâng coù nhaát ñònh, khoâng coù thöôøng, khoâng coù laáy caùc phaùp naøo, ñaïo naøo laøm muïc ñích, laøm trung taâm ñieåm truï coát toát ñeïp yeân vui, neân khoâng coù ñaéc quaû höôûng ñöôïc chi caû. Kìa nhö moät con ma ñoùi luùc naøo cuõng vaãn ñoùi vaø caùi ñoùi, ñoùi maõi khoâng cuøng, khoâng choã ñeán, khoâng coù taâm.
AÁy bôûi ngöôøi troàng caây xaáu , ñaõ coù traùi chua, cay ñaéng chaùt, maø traùi laïi thaân khaåu yù cuûa hoï laïi hay dôøi ñoåi khoâng chöøng, laêng xaêng maõi vì sôï seät, vì tham voïng vì thaát baïi , haït gioáng aáy naøo coù ñeå yeân. Vaø vun töôùi maø haàu sanh caây troå traùi ñöôïc ñeå höôûng duøng.
Cuõng nhö baäc trôøi, ngöôøi, thaàn, thuù, ma, ñòa nguïc, caùc chuùng sanh aáy, maõi laên xoay theo voøng töông ñoái cuûa baùnh xe luaân hoài khoå naõo, laø bôûi ñieân ñaûo veà vaïn taâm phaøm voïng khoâng chôn nhö nhöùt ñònh.
Vì theá maø goïi chuùng sanh khoâng coù taâm, khoâng coù chôn, hay laø coù caùi taâm phaøm voïng, coù hai vaïn taâm, coù nhöõng caùi taâm thay ñoåi giaû doái, ma bieán quyû quyeät, caùi thaân khaåu yù aáy xaáu xa, laäu teä, traùo chaùc uoán naén trang söùc, gaït gaãm baèng söï toâ ñieåm, sôn pheát, loøe loeït beân ngoaøi choác laùt, doái traù khoâng thaät.
Taâm chuùng sanh nhö vaäy thì thaät ñaùng boû, vì phaùp chuùng sanh laø raát taø aùc, ñoäc haïi ñaõ voâ ích khoâng coâng, maø laïi khoå saàu tai hoaï. Vaø ñôøi cuûa chuùng sanh laø ñôøi khoâng muïc ñích, khoâng caên boån, thaät voâ lyù leáu roän meät nhoïc. Theá neân chö Phaät goïi chuùng sanh laø nhöõng con ma beänh, chính mình laø keû beänh vaø truyeàn beänh laây keû khaùc. Noïc beänh laø tham, saân, si tam ñoäc, caùi chaát ñoäc coù töø trong töù ñaïi laø meï ñeû cuûa chuùng sanh. Bôûi tham saân si môùi sanh ra muoân trieäu thaân khaåu yù laø taâm beänh. Tham saân si laø phaùp ñoäc, laø taâm beänh, laø nôi moãi ngöôøi, phaùp ñoäc beänh haèng xoay trôû ra muoân trieäu chöùng, muoân trieäu phaùp, muoân trieäu taâm, muoân trieäu ñaïo, muoân trieäu caùi keát quaû ñoäc haïi khoå sôû.
(Tuaàn-baùo Giaùc Ngoä)
Trang
MUÏC LUÏC
Trang
chính