PHAÙ HOAÏI VAÊN HOAÙ LAØ TÖÏ HUÛY HOAÏI LÒCH SÖÛ VAØ ÑÔØI SOÁNG TINH THAÀN CUÛA CHÍNH MÌNH
THÍCH TAÂM HAÛI
Trong hôn moät thaùng nay, chuùng ta ñaõ chöùng kieán bao laøn soùng keâu goïi vaø leân aùn kòch lieät cuûa caùc coäng ñoàng quoác teá veà vieäc chính quyeàn Taliban phaù huûy hai pho töôïng Phaät coå (hôn 1500 naêm) ôû Bamiyan, moät di saûn vaên hoùa coù moät khoâng hai khoâng chæ cuûa rieâng Afghanistan maø cuûa caû theá giôùi. Haønh ñoäng cöïc ñoan vaø ngoâng cuoàng naøy thöïc söï laø moät thaùch thöùc ñoái vôùi tö töôûng nhaân vaên, ñoàng thôøi ñaët ra moät soá vaán ñeà caàn phaûi suy nghó trong moät theá giôùi ñang ñeà cao caùc giaù trò vaên hoaù nhö hieän nay.
Trong nhieàu theá kyû Afghanistan ñaõ töøng laø moät trong nhöõng ñaàu moái treân con ñöôøng Tô Luaï huyeàn thoaïi noái Ñoâng vôùi Taây, con ñöôøng thoâng thöông huyeát maïch giöõa hai chieác noâi vaên minh lôùn cuûa loaøi ngöôøi laø Trung Hoa vaø AÁn Ñoä thôøi coå ñaïi. Caùc söû lieäu cho bieát raèng, vaøo ñaàu kyû nguyeân Taây lòch, Phaät giaùo ñaõ phaùt trieån maïnh meõ ôû mieàn Ñoâng cuûa Afghanistan vôùi söï coù maët ñaày sinh ñoäng cuûa nhieàu tu vieän, thaùp Phaät vaø Taêng só. Hai pho töôïng Phaät vó ñaïi khaéc vaøo nuùi ñaù ôû Bamiyan ñöôïc Phaät töû vaø Taêng só Afghanistan thöïc hieän vaøo khoaûng theá kyû thöù IV – V (Theo Hope Ngo, Afghanistan : Treasure chest of early Asian culture, March 2,2001, Web post at : 7:04AM EST, CNN.com). Ñaây laø moät kieät taùc thuoäc tröôøng phaùi ngheä thuaät Gandhara vaø laø moät di saûn vaên hoaù lôùn cuûa theá giôùi, ñoàng thôøi laø chöùng tích cho moät giai ñoaïn höng thònh laâu daøi cuûa Phaät giaùo treân xöù sôû naøy. Tröôùc theá kyû IX, töùc thôøi kyø tieàn Hoài giaùo, Phaät giaùo, trong söï dung hoaø vôùi caùc tín ngöôõng khaùc, ñaõ töøng laøm choã döïa cho ñôøi soáng taâm linh cuûa nhaân daân vaø goùp phaàn quan troïng laøm neân neàn vaên hoaù Afghanistan phong phuù trong nhieàu theá kyû.
Theá maø, vôùi laäp luaän nhaèm loaïi boû caùc aûnh höôûng khaùc trong ñôøi soáng xaõ hoäi, xaây döïng moät ñaát nöôùc Hoài giaùo thuaàn nhaát, chính quyeàn cöïc ñoan Taliban ñaõ ñang taâm thuû tieâu nhöõng di saûn vaên hoaù cuûa daân toäc mình, maø vieäc phaù huûy hai pho töôïng Phaät lôùn vaø laâu ñôøi nhaát theá giôùi ôû thung luõng Bamiyan trong thaùng Ba vöøa qua laø ñænh ñieåm. Hoï ñaõ haønh ñoäng nhö moät con voi say tröôùc lôøi keâu goïi vaø söï leân aùn cuûa caùc coäng ñoàng quoác teá, keå caû chính phuû cuûa caùc nöôùc Hoài giaùo vaø phi Hoài giaùo treân theá giôùi.
Nhaân danh ñöùc tin toân giaùo ñeå trieät tieâu caùc di saûn vaên hoaù laø vaán ñeà khoâng theå chaáp nhaän. Bôûi vaên hoaù laø linh hoàn, laø choã döïa, ñoàng thôøi laø caùi laøm neân ñôøi soáng tinh thaàn cuûa moãi con ngöôøi vaø cuûa moãi daân toäc. Neáu moät toân giaùo dung tuùng cho nhöõng haønh ñoäng phi vaên hoaù nhö theá thì haún nhieân ñoù khoâng phaûi laø moät toân giaùo ñích thöïc. Vì leõ, khoan dung laø neàn taûng cuûa caùc toân giaùo, khoâng ai coù theå cho raèng tín lyù cuûa mình laø tuyeät ñoái vaø duy nhaát, aùp ñaët moïi ngöôøi phaûi tuaân theo. Do ñoù, haønh ñoäng phaù huûy hai pho töôïng Phaät coù lòch söû hôn 1500 naêm ñöôïc UNESCO coâng nhaän laø Di saûn vaên hoaù theá giôùi, cuûa chính quyeàn Taliban neáu ñeå xaây döïng moät ñaát nöôùc Hoài giaùo thuaàn nhaát, nhö nhöõng ngöôøi ñöùng ñaàu chính quyeàn naøy ñaõ laäp luaän, thì ñaáy laø moät söï cöïc ñoan vaø cuoàng tín. Coøn nhö nhaân danh toân giaùo, phaù huûy caùc di saûn vaên hoaù, vì moät möu ñoà quyeàn löïc chính trò naøo ñoù thì laïi caøng phaûi leân aùn vaø dó nhieân laø seõ töï chuoác laáy haäu quaû heát söùc nghieâm troïng vaø laâu daøi. Bôûi vì phaù hoaïi vaên hoaù, daãu vôùi lyù do gì, coù nghóa laø ñang huûy hoaïi ñôøi soáng tinh thaàn vaø quaù khöù lòch söû cuûa chính mình, maø quaù khöù laø cô sôû ñeå ñoái dieän vôùi hieän taïi, noùi nhö nhaø baùc hoïc ngöôøi Nhaät Daisaku Ikeda ñaõ caûnh baùo (Tieáng chuoâng caûnh tænh cho theá kyû XXI, Nxb Chính trò quoác gia, 1993, tr. 151).
Trong quaù khöù lòch söû theá giôùi khoâng phaûi laø chöa ghi nhaän nhöõng noãi ñau nhö theá. Vaø, ñaëc bieät laø ñoái vôùi Phaät giaùo, nhöõng haønh ñoäng vôùi yù ñoà trieät tieâu nhö vaäy khoâng phaûi laø chöa töøng xaûy ra. Nhöng, vôùi neàn taûng giaùo lyù, tinh thaàn khoan dung vaø baát baïo ñoäng, Phaät giaùo luoân coù moät con ñöôøng theânh thang ñi vaøo taâm hoàn cuûa moïi ngöôøi, cuûa caùc daân toäc vaø caùc coäng ñoàng treân theá giôùi.
Hoâm nay, daãu hai pho töôïng Phaät coå vaø lôùn nhaát theá giôùi ôû Bamiyan ñaõ bò suùng ñaïn cuûa chính quyeàn cöïc ñoan Taliban phaù huûy, nhöng nhieàu töôïng ñaøi Ñöùc Phaät, Baäc noùi vaø haønh ñoäng trong Chaân lyù, ñaõ vaø ñang ñöôïc döïng leân huy hoaøng trong taâm thöùc cuûa moãi ngöôøi ôû khaép naêm chaâu vaø trong lòch söû cuûa nhaân loaïi. Moät laàn nöõa, lôøi tuyeân boá cuûa Ñöùc Phaät hôn hai ngaøn naêm traêm naêm tröôùc vaãn vang voïng : "Nhö Lai khoâng tranh chaáp vôùi ñôøi, chæ coù ñôøi tranh chaáp vôùi Nhö Lai…"
(Nguyeät san Giaùc Ngoä)
Trang
MUÏC LUÏC
Trang
chính