TAM TAÏNG THAÙNH GIAÙO NAM TRUYEÀN

THÍCH PHÖÔÙC SÔN

Daãn nhaäp

Sau khi Ñöùc Theá Toân nhaäp-dieät, toân-giaû Ma Ha Ca Dieáp (Mahaøkassapa) laõnh ñaïo 500 vò A la haùn môû ñaïi hoäi keát taäp phaùp taïng laàn thöù nhaát. Keá ñeán, khoaûng 100 naêm sau, 700 vò A la haùn laïi keát taäp phaùp taïng laàn thöù hai, döôùi söï chuû trì cuûa tröôûng laõo Nhaát Thieát Khöù vaø Ly Baø Ña. Theá roài, caùch chöøng 118 naêm sau ñoù, 1000 vò A la haùn laïi keát taäp phaùp taïng laàn thöù ba, döôùi söï chuû trì cuûa toân giaû Muïc Kieàn Lieân Töû Ñeá Tu (Moggaliputta-tissa). Laàn keát taäp naøy môùi baét ñaàu bieân taäp luaän ñieån. Sau ñoù, vöông töû Ma Saån Ñaø (Mahinda) ñem Tam taïng naøy truyeàn sang Tích Lan vaø ñöôïc goïi laø Tam taïng Thaùnh giaùo Paøli (Paøli Tipitaka). Caùc ñieån tòch Ñaïi Taïng kinh hieän coøn noùi veà nieân ñaïi thaønh laäp khoâng nhaát trí. Do ñoù, nieân ñaïi thaønh laäp chaäm nhaát ñöôïc suy ñoaùn laø vaøo khoaûng theá kyû thöù hai ñeán theá kyû thöù nhaát tröôùc Taây lòch. Nhöng theo Ñaûo söû Tích Lan thì laàn ñaàu tieân Tam taïng ñöôïc ghi cheùp treân laù boái taïi Tích Lan laø vaøo khoaûng naêm 83 tröôùc Taây lòch, döôùi trieàu vua Sinhala Vattagamani Abhaya. Tam taïng naøy chöùa ñöïng tinh hoa giaùo lyù cuûa Ñöùc Phaät, goàm coù taïng Luaät (Vinaya pitaka), taïng Kinh (Sutta pitaka) vaø taïng Luaän (Abhi dhamma pitaka), taát caû 41 taäp.

Noäi dung

Phaàn moät : Luaät taïng (Vinaya pitaka)

Luaät taïng nhaèm thuyeát minh veà nhöõng giôùi caám vaø nhöõng cheá ñònh maø ñôøi soáng cuûa Taêng giaø caàn phaûi thöïc haønh. Töông töï nhö Luaät taïng Paøli, Haùn dòch Baéc truyeàn goàm coù caùc boä sau ñaây :

1. Töù Phaàn luaät, 60 quyeån; 2. Nguõ Phaàn luaät, 30 quyeån; 2. Thaäp Tuïng luaät, 60 quyeån; 4. Ma Ha Taêng Kyø luaät, 40 quyeån; 5. Caên baûn Thuyeát Nhaát thieát höõu boä Tì naïi da, 50 quyeån.

Boán quyeån ñaàu noäi dung hoaøn toaøn töông ñoàng vôùi Luaät Paøli. Ñaây chính laø 4 boä Luaät maø xöa nay thöôøng ñöôïc noùi ñeán. Hôn nöõa, Luaät cuûa Taây Taïng cuõng töông ñöông vôùi Quaûng luaät naøy. Nhöõng boä luaät naøy ñeàu phaùt xuaát töø moät nguoàn goác, noäi dung ñaïi theå nhaát trí, chæ vì boä phaùi truyeàn thöøa baát ñoàng maø coù söï sai khaùc ít nhieàu. Ñieàu ñaùng chuù yù laø söï hình thaønh cuûa Luaät Paøli, Töù Phaàn, Nguõ Phaàn laø sôùm hôn taát caû. Vaø boä Luaät Paøli ñoái vôùi caùc boä Luaät khaùc ñöôïc xem laø hoaøn chænh nhaát.

Noäi dung toå chöùc cuûa Luaät Paøli goàm 3 boä phaän caáu thaønh :

    1. Kinh Phaân bieät; 2. Kieàn ñoä; 3. Phuï tuøy.

Nhöõng giôùi baûn baèng tieáng Phaïn cuûa boä Luaät naøy ñaõ ñöôïc Baù Hi Hoøa (Paul Pelliot) phaùt hieän taïi Trung AÙ, nhöng baøi töïa vaø tieâu ñeà cuûa 4 giôùi Ba la di ñaõ bò maát.

1. KINH PHAÂN BIEÄT (Sutta Vibhanga) :

Phaàn naøy ñöôïc chia laøm 2 loaïi nhö sau :

A. Ñaïi phaân bieät bieät (Mahaø Vibhanga) töùc laø giôùi baûn cuûa Tyø kheo, goàm coù 8 nhoùm :

1. Ba la di (Paøraøjika) : Töông ñöông vôùi toäi cöïc hình cuûa Tyø kheo, ngöôøi vi phaïm bò maát tö caùch cuûa Tyø kheo vaø bò truïc xuaát ra khoûi Taêng ñoaøn. Giôùi naøy goàm coù 4 ñieàu : Theo yù nghóa ñöôïc giaûi thích thì ngöôøi phaïm giôùi naøy seõ bò Taêng ñoaøn ñaû kích; coøn theo söï giaûi thích cuûa Baéc truyeàn Haùn dòch thì goïi laø Ñoaïn ñaàu (bò chaët ñöùt ñaàu); Thoái moät (bò thoaùi hoùa); Tha thaéng (bò keû khaùc ñaùnh baïi).

2. Taêng giaø baø thi sa (Sanghaødisesa) : Toäi naøy tuy cuõng naëng nhöng keùm hôn Ba la di moät baäc. Ngöôøi vi phaïm tuy khoâng maát tö caùch cuûa Tyø kheo nhöng phaûi ôû rieâng thöïc haønh 6 ngaøy ñeâm phaùp tuøy hyû (laøm cho Taêng chuùng hoan hyû). Sau ñoù, Taêng seõ giaûi toäi (xuaát toäi). Giôùi naøy goàm coù 13 ñieàu :

3. Baát ñònh phaùp (Aniyata) : Toâi khoâng theå quyeát ñònh ñöôïc. Khi Tyø kheo ngoài moät mình vôùi phuï nöõ ôû choã khuaát hoaëc choãtroáng vaø bò moät tín nöõ thuaàn thaønh phaùt hieän, baùo cho Taêng bieát. Taêng seõ tuøy theo söï töôøng thuaät aáy maø keát moät trong 3 toäi : Ba la di, Taêng taøn, hoaëc Ba daät ñeà.

4. Ni taùt kì ba daät ñeà (Nissaggiya-paøcittiya) :

Tyø kheo caát chöùa nhöõng y phuïc vaø vaät duïng quaù quy ñònh, do ñoù, phaûi ñem nhöõng vaät aáy ra xaû giöõa chuùng Taêng hoaëc cho ngöôøi khaùc, roài saùm hoái toäi phaïm. Nghóa laø xaû boû taøi vaät ñaõ vi phaïm vaø saùm hoái toäi ñoaï ñòa nguïc. Giôùi naøy goàm coù 30 ñieàu .

5. Ba daät ñeà (Paøcittiya) : Cuõng nhö phaùp Ni taùt kì ba daät ñeà (xaû ñoaï) ôû treân, nhöng toäi naøy khoâng lieân quan ñeán taøi vaät maø lieân quan ñeán caùc vaán ñeà nhö voïng ngöõ, saùt sinh, uoáng röôïu v.v.. vaø caùc toäi thuoäc veà phieàn naõo, chaáp tröôùc. Ngöôøi phaïm toäi naøy saùm hoái tröôùc 3 vò Tyø kheo thanh tònh. Giôùi naøy goàm coù 92 ñieàu , Baéc truyeàn goïi laø Ñôn ñoïa.

6. Ba la ñeà xaù ni (Paøtidesanìya) : Nghóa laø höôùng ñeán ngöôøi khaùc maø saùm hoái. Haùn dòch laø Hoái quaù, nghóa laø phaûi ñoái dieän vôùi ngöôøi khaùc maø töï baïch saùm hoái toäi phaïm. Giôùi naøy goàm 4 ñieàu, lieân quan ñeán vieäc aên uoáng.

7. Chuùng hoïc (Sekhiya) : Nguyeân ngöõ coù nghóa laø hoïc taäp, ñaây khoâng phaûi laø teân toäi maø laø nhöõng vieäc caàn phaûi hoïc, cho neân coøn goïi laø Öng ñöông hoïc. Giôùi naøy thuoäc veà oai nghi, lieân quan ñeán taùc phong cuûa Tyø kheo khi tieáp xuùc vôùi ngöôøi theá tuïc. Neáu Tyø kheo coá yù phaïm thì phaûi saùm hoái vôùi moät Thöôïng toaï, coøn khi voâ tình phaïm thì saùm hoái baèng caùch töï traùch taâm mình. Giôùi naøy goàm 75 ñieàu. Baéc truyeàn ñeán 100 ñieàu.

8. Dieät traùnh (Adhikarana – samatha) : Ñaây khoâng phaûi laø teân toäi maø laø nhöõng phöông thöùc duøng ñeå giaûi quyeát caùc söï tranh chaáp, xung ñoät gaây neân moái baát hoøa giöõa Taêng ñoaøn. Neáu Thöôïng toïa khoâng giaûi quyeát ñöôïc nhöõng raéc roái xaûy ra trong chuùng thì phaïm toäi Ñoät caùt la (haønh vi xaáu).

B. Tieåu phaân bieät hay Tyø kheo ni phaân bieät :

    1. Ba la di : Goàm 8 giôùi, nhieàu hôn Tyø kheo 4 giôùi.

    2. Taêng giaø baø thi sa : Goàm 17 giôùi, nhieàu hôn Tyø kheo 4 giôùi.

    3. Xaû ñoaï : Goàm 30 giôùi, gioáng nhö Tyø kheo.

    4. Ba daät ñeà : Goàm 166 giôùi, nhieàu hôn Tyø kheo 74 giôùi.

    5. Ba la ñeà ñeà xaù ni : Goàm 8 giôùi, nhieàu hôn Tyø kheo 4 giôùi.

    6. Chuùng hoïc : Goàm 75 giôùi, gioáng nhö Tyø kheo.

    7. Dieät traùnh : Goàm 7 ñieàu, gioáng nhö Tyø kheo.

Tyø kheo ni khoâng coù giôùi Baát ñònh nhö Tyø kheo.

II. KIEÀN ÑOÄ (Khandha)

Kieàn ñoä coù nghóa laøkhoái, nhoùm hay chuyeân ñeà, ñöôïc chia laøm 2 phaàn lôùn vaø nhoû nhö sau :

A. Ñaïi phaåm (Mahaø-bhanga)

Ñaïi phaåm bao goàm 10 Kieàn ñoä, trình baøy veà nhöõng cheá ñoä, quy taéc, nghi thöùc vaø nguyeân nhaân thaønh laäp giôùi luaät.

1. Ñaïi kieàn ñoä (Mahaø-khandha) : Noùi veà nguyeân nhaân Ñöùc Phaät thaønh ñaïo, ñeán vieäc Xaù Lôïi Phaát, Muïc Kieàn Lieân xuaát gia, cuøng nhöõng phöông thöùc thoï giôùi Cuï tuùc vaø caùc quy taéc khaùc. Kieàn ñoä naøy goàm coù 10 phaåm.

2. Boà taùt kieàn ñoä (Uposatha-khandha) : Trình baøy veà theå thöùc tuïng giôùi cuûa Taêng ñoaøn vaøo moãi nöûa thaùng.

3. An cö kieàn ñoä (Vassupanayika-khandha) : Trình baøy veà quy cheá an cö cuûa Taêng ñoaøn moãi naêm 3 thaùng vaøo muøa möa hay muøa haï.

4. Töï töù kieàn ñoä (Pavaørana-khandha) : Trình baøy veà caùch thöùc Töï töù – yeâu caàu Taêng ñoaøn chæ baûo nhöõng sai phaïm cuûa mình – sau khi an cö keát thuùc.

5. Bì caùch kieàn ñoä (Camma-khandha) : Ñeà caäp veà caùch thöùc duøng caùc loaïi da ñoái vôùi chuùng Tyø kheo.

6. Döôïc kieàn ñoä (Bhesajja-khandha) : Thuyeát minh veà caùc loaïi thuoác maø caùc Tyø kheo ñöôïc pheùp söû duïng.

7. Ca hi na kieàn ñoä (Kathina-khandha) : Thuyeát minh veà y coâng ñöùc, töùc y ñöôïc töôûng thöôûng sau muaø An cö.

8. Y kieàn ñoä (Civana-khandha) : Thuyeát minh veà vaán ñeà y phuïc cuûa Tyø kheo.

9. Chieâm ba kieàn ñoä (Campaø-khandha) : Ñeà caäp ñeán nhöõng vieäc raéc roái xaûy ra taïi Chieâm Ba.

10. Kieàu thöôûng di kieàn ñoä (Kosambi-khandha) : Ñeà caäp ñeán nhöõng söï xung ñoät xaûy ra taïi Kieàu Thöôûng Di.

B. Tieåu phaåm (Culla-vagga)

Sau Ñaïi phaåm laø Tieåu phaåm, töùc laø nhöõng chuyeân ñeà nhoû hôn, vaø ñöôïc chia thaønh 12 loaïi, hay 12 Kieàn ñoä.

1. Yeát ma kieàn ñoä (Kamma-khandha) : Thuyeát minh veà caùc phöông phaùp thöïc hieän vieäc yeát ma.

2. Bieät truù kieàn ñoä (Pasivaøsika-khandha) : Thuyeát minh theå thöùc xöû phaït Bieät truù ñoái vôùi Tyø kheo phaïm toäi Taêng taøn maø che giaáu.

3. Taäp kieàn ñoä (Samuccaya-khandha) : Thuyeát minh veà phöông thöùc xöû trí ñoái vôùi Tyø kheo phaïm toäi Taêng taøn.

4. Dieät traùnh kieàn ñoä (Samatha-khandha) : Thuyeát minh veà phöông phaùp daäp taét nhöõng söï xung ñoät trong noäi boä Taêng ñoaøn.

5. Tieåu söï kieàn ñoä (Khuddaka vatthy-khandha) : Nhöõng quy ñònh veà caùc tö cuï vaø caùc vieäc khaùc trong neáp sinh hoaït cuûa Tyø kheo.

6. Ngoaï toïa cuï kieàn ñoä (Sesaøsana-khandha) : Nhöõng quy ñònh veà caùch thöùc kieán laäp tinh xaù vaø caùc duïng cuï duøng ñeå ngoài, naèm cuûa caùc Tyø kheo.

7. Phaù Taêng kieàn ñoä (Sanghabhedaka-khandha) : Thuyeát minh veà nhaân duyeân xuaát gia cuûa caùc ñoàng töû doøng hoï Thích vaø söï kieän Ñeà Baø Ñaït Ña phaù Taêng.

8. Nghi phaùp kieàn ñoä (Vatta-khandha) : Trình baøy veà theå thöùc taäp hôïp Taêng chuùng ñeå giaûi quyeát caùc coâng vieäc.

9. Giaø thuyeát giôùi kieàn ñoä (Patimakhaøthapana-khandha) : Thuyeát minh veà theå thöùc ngaên caûn Tyø kheo phaïm toäi tuïng giôùi.

10. Tyø kheo ni kieàn ñoä (Bikkhuni-khandha) : Thuyeát minh veà nhöõng qui ñònh lieân quan ñeán sinh hoaït cuûa Tyø kheo ni.

11. Nguõ baùch (keát taäp) kieàn ñoä (Paõncasatika-khandha) : Thuyeát minh veà vieäc 500 Tyø kheo keát taäp phaùp taïng laàn ñaàu tieân taïi thaønh Vöông Xaù, sau khi Phaät vöøa nhaäp dieät.

12. Thaát baùch (keát taäp) kieàn ñoä (Sattasatika-khandha) : Sau Phaät dieät ñoä khoaûng 100 naêm, nhoùm Tyø kheo ôû Baït Kyø ñeà xöôùng 10 ñieàu phi phaùp, do ñoù, 700 Tyø kheo taäp hôïp taïi Tyø Xaù Li ñeå giaûi quyeát vieäc aáy, ñoàng thôøi keát taäp phaùp taïng.

III. PHUÏ TUYØ (Parivaøra)

Phaàn naøy thuoäc veà phuï luïc, duøng ñeå toaùt yeáu nhöõng ñieåm chính cuûa 2 phaàn treân : Kinh Phaân bieät vaø Kieàn ñoä. Phöông thöùc bieân soaïn phaàn lôùn duøng loái keä tuïng ñeå cho deã ñoïc tuïng.

Phaàn hai : Kinh taïng (Sutta-pitaka)

Taïng kinh naøy ñöôïc chia thaønh 5 boä laø : Tröôøng Boä, Trung Boä, Töông Öng Boä, Taêng Chi Boä vaø Tieåu Boä. Tröôøng Boä vaø Trung Boä ñöôïc saép theo hình thöùc cuûa kinh, töùc kinh daøi vaø kinh trung bình. Töông Öng Boä vaø Tieåu Boä ñöôïc saép theo theå taøi cuûa kinh. Coøn Taêng Chi Boä thì ñöôïc saép theo phaùp soá töø ít ñeán nhieàu. Ta coù theå trình baøy roõ hôn nhö sau :

I. KINH TRÖÔØNG BOÄ (Digha-nikaøya)

Boä kinh naøy taäp hôïp nhöõng baøi kinh daøi, goàm taát caû 34 kinh, töông ñöông vôùi kinh Tröôøng A Haøm thuoäc Haùn taïng.

II. KINH TRUNG BOÄ (Majjhima-nikaøya)

Boä kinh naøy taäp hôïp nhöõng baøi kinh trung bình, goàm taát caû 152 kinh, töông ñöông vôùi kinh Trung A Haøm thuoäc Haùn taïng.

III. KINH TÖÔNG ÖNG BOÄ (Samyuatta-nikaøya)

Boä kinh naøy taäp hôïp nhöõng baøi kinh cuøng chung theå loaïi theo söï töông quan cuûa töøng vaán ñeà, goàm taát caû 7.762 kinh, töông ñöông vôùi kinh Taïp A Haøm thuoäc Haùn taïng.

IV. KINH TAÊNG CHI BOÄ (Angutta-nikaøya)

Boä kinh naøy ñöôïc saép theo phaùp soá, chia thaønh 11 chöông, töø chöông moät phaùp ñeán chöông 11 phaùp, goàm taát caû 171 phaåm, 2.203 kinh (coù choã noùi 2.198 kinh, hoaëc 2.308 kinh). Töông ñöông vôùi boä kinh naøy laø kinh Taêng Nhaát A Haøm thuoäc Haùn taïng.

V. KINH TIEÅU BOÄ (Khuddaka-nikaøya)

Boä kinh naøy taäp hôïp nhöõng baøi kinh töông ñoái nhoû, vaø khoâng coù töông ñöông trong Haùn taïng. Noäi dung ñöôïc chia thaønh 15 loaïi nhö sau :

1. Tieåu tuïng kinh (Khuddaka-paøtha) : Noäi dung bao goàm 9 loaïi :

a. Vaên 3 quy y; b. Vaên 10 giôùi; c. Ba möôi hai thaân phaàn; d. Vaên chaát vaán Sa di; e. Kinh Caùt töôøng; f. Kinh Tam Baûo; g. Kinh Hoä ngoaïi; h. Kinh Phuïc taïng; i. Kinh Töø bi.

Boán loaïi ñaàu töø trong kinh luaät cheùp ra, vaên cuù giaûn löôïc, nhaèm giuùp nhöõng keû sô hoïc deã daøng ñoïc tuïng. Kinh Caùt töôøng, kinh Tam baûo vaø kinh Töø bi thuoäc veà moät boä trong Kinh taäp. Kinh Hoä ngoaïi ñöôïc ruùt ra töø Ngaï quæ söï, Kinh Phuïc taïng thuyeát minh veà phöông phaùp giöõ gìn söï giaøu coù.

2. Phaùp Cuù kinh (Dhammapada) : Nhöõng caâu keä naøy coù taùc duïng raát maõnh lieät laøm cho haønh giaû phaán khôûi noã löïc tieán tu, vì theá ñöôïc giôùi Phaät giaùo raát xem troïng. Ñaây vöøa laø naác thang cuûa nhöõng ngöôøi môùi hoïc, vöøa laø taïng bí aùo cuûa nhöõng ngöôøi ñaõ thaâm nhaäp. Boä naøy goàm coù 26 phaåm, 423 baøi keä.

3. Töï thuyeát kinh (Udaøna) : Boä naøy coøn ñöôïc dòch laø "Voâ vaán töï thuyeát", nghóa laø khoâng do ai hoûi maø Phaät töï trình baøy; hay coøn goïi laø "Caûm höùng ngöõ" töùc laø nhöõng lôøi caûm höùng. Boä naøy goàm coù 8 phaåm, moãi phaåm goàm 10 kinh, coäng taát caû 80 kinh.

4. Nhö thò ngöõ (Itivuttaka) : Ñaây laø boä thöù tö cuûa kinh Tieåu Boä, ñöôïc bieân taäp theo loái truøng tuïng töø moät phaùp taêng daàn ñeán nhieàu phaùp, goàm coù 4 taäp, 112 kinh. Boä naøy töông truyeàn do nöõ cö só DhammapaølaKhijiuttara nghe Phaät thuyeát giaûng roài veà töôøng thuaät laïi.

5. Kinh taäp (Sutta-nipaøta) : Theå vaên cuûa boä naøy theo loái keä tuïng, goàm 5 phaåm, 71 kinh. Boä naøy goàm nhöõng kinh ñöôïc xem laø xöa nhaát, gaàn vôùi thôøi Ñöùc Phaät hôn heát.

6. Thieân cung söï (Vimaøna-vatthu) : Boä naøy ñöôïc chia laøm 7 phaåm, 85 maåu chuyeän, thuyeát minh veà nhöõng ngöôøi ñöôïc sinh leân coõi trôøi höôûng haïnh phuùc, roài thuaät laïi nhöõng noãi khoå ñau bi thaûm trong kieáp ngaï quæ tröôùc kia cuûa mình. Heã ai gaây nhaân laønh thì ñöôïc höôûng phöôùc baùo an laïc, ai gaây nhaân baát thieän thì phaûi chòu quaû baùo ñau khoå, noù coù taùc duïng coå vuõ moïi ngöôøi boá thí cuùng döôøng, laøm nhöõng vieäc phöôùc ñöùc. Boä naøy vaø Ngaï quæ söï lieân quan vôùi nhau raát maät thieát. Veà theå taøi vaø yù nghóa thì 2 boä naøy voâ cuøng nhaát trí.

7. Ngaï quyû söï(Peta-vatthu): Boä naøy goàm saùu phaåm, 51 maåu chuyeän. Veà giaù tri cuûa noù nhö ñaõ trình baøy ôû Thieân cung söï.

8.Tröôûng laõo keä(Thera-gaøthaø) : Boä naøy goàm coù 1.279 baøi keä cuûa 264 vò tröôûng laõo, chia thaønh 21 chöông, töø chöông moät keä ñeán chöông cuoái cuøng 71 keä. Phaàn keä tuïng laø do caùc vò tröôûng laõo noùi leân haïnh tu, quaû chöùng cuûa chính mình.

9. Tröôûng laõo ni keä (Theri-gaøthaø) : Boä naøy goàm coù 522 keä do 73 vò tröôûng laõo Ni trình baøy, ñöôïc chia thaønh 16 chöông. Noäi dung cuûa boä naøy vôùi tröôûng laõo keä noùi leân tinh thaàn thieåu duïc, tri tuùc, nhaøm chaùn neáp sinh hoaït cuûa traàn theá, noã löïc thöïc hieän neáp soáng töï taïi giaûi thoaùt cuûa caùc ñeä töû Ñöùc Phaät . Coù theå noùi nhöõng vaàn thi keä naøy raát gaàn guõi vôùi nhöõng baøi keä cuûa caùc Thieàn sö Trung Hoa.

10. Thí duï (Apadaøna) : Theå vaên cuûa boä naøy theo loái keä tuïng, ñöôïc chia laøm 4 chöông :

a. Phaät thí duï; b. Bích chi Phaät; c. Tröôûng laõo thí duï; d. Tröôûng laõo Ni thí duï.

Tuy chia laøm 4 chöông nhöng chuû yeáu laø tröôûng laõo thí duï. Caùc tröôûng laõo ñeä töû Phaät töï thuaät laïi nhaân haïnh kieáp tröôùc cuûa mình, traûi qua nhieàu ñôøi, nhieàu kieáp, cuoái cuøng ñöôïc theo Phaät Thích Ca xuaát gia tu haønh, chöùng ñaéc cöùu caùnh giaûi thoaùt.

11. Baûn sinh kinh (Jaøtaka) : Trong Tieåu Boä kinh, chæ coù boä naøy laø daøi nhaát vaø ñöôïc hoaøn thaønh khaù muoän so vôùi caùc boä khaùc. Toaøn boä goàm coù 547 maåu truyeän Baûn sinh. Boä naøy ñöôïc löu haønh raát phoå bieán taïi Tích Lan vaø ñöôïc xem laø tö lieäu chuû yeáu duøng ñeå tuyeân döông Phaät phaùp. Theo Gandhavamasa thì nguyeân baûn Paøli chæ coù keä tuïng, coøn baûn vaên laø do ngoân ngöõ Tích Lan ñöôïc chuyeån dòch thaønh tieáng Paøli.

12. Voâ ngaïi giaûi ñaïo (Patisambhidaø-magga) : Noäi dung baûn kinh naøy phaân loaïi trình baøy veà ñöôøng höôùng tu haønh giaûi thoaùt. Toaøn kinh ñöôïc chia laøm 3 phaåm laø : Ñaïi phaåm, Song keát phaåm vaø Tueä phaåm, ñoàng thôøi moãi phaåm coù phuï theâm 10 luaän. ÔÛ ñaây Ñaïi phaåm laø trung taâm cuûa toaøn kinh. Baûn kinh naøy tuy thuoäc veà Kinh taïng, nhöng hình thöùc vaø noäi dung laïi mang tính chaát cuûa moät luaän thö.

13. Phaät chuûng taùnh kinh (Budha-vamsa) : Kinh naøy goàm 28 phaåm, do keä tuïng hôïp thaønh, thuyeát minh veà chuûng toäc, nhaân haïnh cuûa Ñöùc Thích Ca trong ñôøi quaù khöù. Ñoaïn noùi veà 7 Ñöùc Phaät quaù khöù töø Phaät Tì Baø Thi ñeán Ñöùc Thích Ca trong kinh naøy cuõng ñöôïc tìm thaáy trong kinh Ñaïi baûn vaø kinh A saù nang chi thuoäc kinh Tröôøng Boä. Trong kinh taïng Paøli baûn kinh naøy vôùi Thí duï vaø Sôû haønh taøng bò xem laø ñöôïc bieân taäp muoän maøng nhaát.

14. Sôû haønh taøng (Cariyaø-pitaka) : Boä naøy coøn ñöôïc dòch laø Nhöôïc duïng tang, noäi dung töï thuaät veà nhöõng vieäc laøm (sôû haønh) cuûa Ñöùc Theá Toân trong caùc kieáp quaù khöù, töùc nhöõng coá söï Baûn sanh cuûa Ñöùc Phaät, ñöôïc chia thaønh 7 Ba la maät, goàm 35 maåu chuyeän.

15. Nghóa thích (Niddesa) : Boä saùch naøy nhaèm chuù thích veà Kinh taäp cuûa Tieåu Boä kinh. Noäi dung ñöôïc chia laøm 2 phaàn : Ñaïi nghóa thích (Mahaø-niddesa) vaø Tieåu nghóa thích (Culla-niddesa). Ñaïi nghóa thích duøng chuù thích phaåm thöù tö cuûa Kinh taäp töùc phaåm Nghóa. Tieåu nghóa thích duøng chuù thích phaåm thöù 5 cuûa Kinh taäp tuùc phaåm Bæ ngaïn ñaïo vaø phaàn keát luaän. Toaøn saùch chuû yeáu döïa vaøo caùc töø ngöõ maø giaûi thích yù nghóa.

Phaàn ba : Luaän taïng

So vôùi Luaät taïng vaø Kinh taïng thì Luaän taïng ñöôïc tröôùc thuaät muoän hôn, baét ñaàu töø laàn keát taäp phaùp taïng thöù 3 trôû ñi, coøn hai laàn ketá taäp thöù nhaát vaø thöù nhì thì chöa coù. Do ñoù, caùc nhaø Phaät hoïc theá giôùi cho laø khoâng mang tính chaát nguyeân thæ, vì vaäy maø hoï ít troïng thò. Tuy theá, ñoái vôùi Phaät giaùo Tích Lan vaø Mieán Ñieän laïi goïi ñaây laø vi dieäu phaùp, cho neân ñoâi khi coøn xem troïng hôn caû Kinh vaø Luaät. Boä naøy goàm coù 7 quyeån nhö sau :

1. Phaùp taäp luaän (Dhamma-sangani) : Noäi dung quyeån saùch naøy nhaèm phaân loaïi giaûi thích taát caû caùc phaùp. Ñaây laø moät trong 7 boä luaän thuoäc phaân bieät Thöôïng toïa boä Tích Lan. Quyeån saùch neâu ra Thieän phaùp, Baát thieän phaùp, Voâ kyù phaùp v.v… bao goàm 122 muïc thuoäc baûn luaän goác, vaø Höõu laäu phaùp, Voâ laäu phaùp v.v… goàm 42 loaïi thuoäc danh muïc cuûa baûn kinh goác ñeå giaûi thích.

2. Phaân bieät luaän (Vibhanga) : Boä naøy nhaèm phaân tích, giaûi thích taát caû caùc phaùp treân nhieàu phöông dieän. Coù ngöôøi cho raèng boä naøy laø tuïc bieân cuûa Phaùp taäp luaän. Trong caùc luaän thö thuoäc Höõu boä thì Phaùp uaån töùc luaän raát gioáng vôùi quyeån naøy. Boä luaän naøy goàm coù 18 phaân bieät (phaåm), 15 phaåm ñaàu trình baøy 2 phaàn laø : Kinh Phaân bieät, Luaän Phaân bieät vaø nhöõng chaát vaán. Ba phaåm cuoái chia laøm 2 ñoaïn laø Baûn maãu vaø Quaûng thích ñeå giaûi thích caùc phaùp.

3. Giôùi luaän (Dhaøtu-kathaø) : Noäi dung trình baøy veà moái quan heä giöõa caùc phaùp Uaån, Xöù, Giôùi ñöôïc thu nhieáp, khoâng thu nhieáp, coù töông öng hay khoâng töông öng. Boä naøy töông ñöông vôùi caùc quyeån 3, quyeån 8,9,10 vaø quyeån 18 cuûa phaåm loaïi tuùc luaän thuoäc Luaän taïng Haùn dòch.

4. Nhaân thi thieát luaän (Puggala-pannatti) : Boä luaän naøy nhaèm phaân loaïi thuyeát minh veà "boå ñaëc giaø la" (Puggala : con ngöôøi), chuû yeáu luaän veà 6 phaàn : Uaån, xöù, giôùi, caên, ñeá, nhaân. Noäi dung chia laøm Maãu luaän vaø phaàn giaûi thích, nhöng phaàn giaûi thích laø boä phaän chuû yeáu. Moïi ngöôøi ñeàu coâng nhaän boä naøy vaø phaân bieät luaän laø 2 boä ñöôïc tröôùc taùc sôùm nhaát. Boä luaän naøy coù moái quan heä maät thieát vôùi phaåm Nhaân (ngöôøi) trong boä "Xaù Lôïi Phaát A tì ñaøm luaän" vaø "Taäp dò moân tuùc luaän" thuoäc heä Haùn dòch.

5. Song luaän (Yamaka) : Ñaây laø boä luaän thöù 5 thuoäc vaên heä Paøli cuûa Nam truyeàn. Noäi dung nhaèm thuyeát minh tính chaát hoã töông cuûa caùc phaùp coù nhieáp nhaäp hay khoâng nhieáp nhaäp, vaø caùc moái quan heä sinh khôûi, bieán dieät, bao goàm 10 phaåm : 1. Caên baûn song luaän; 2. Uaån song luaän; 3. Xöù song luaän; 4. Giôùi song luaän; 5. Ñeá song luaän; 6. Haønh song luaän; 7. Tuyø mieân song luaän; 8. Taâm song luaän; 9. Phaùp song luaän; 10. Caên song luaän. Trong moãi phaåm naøy laïi chia ra 3 phaàn : phaàn Thi thieát, phaàn Chuyeån dòch vaø phaàn Bieán tri.

6. Phaùt thuù luaän (Patthaøra-kathaø) : Boä luaän naøy thuyeát minh veà moái quan heä giöõa 122 moân vôùi 24 duyeân. Phaàn ñaàu laø phaàn thieát trí cuûa luaän maãu vaø phaàn rieâng bieät thuoäc Duyeân phaàn; tieáp ñeán thuaät veà Baûn vaên, do 24 phaùt thuù (vaán ñeà) maø thaønh laäp.

7. Luaän söï (Kathaø-vatthu) : Taùc phaåm naøy trình baøy laäp tröôøng cuûa Ñaïi töï phaùi ôû Tích Lan nhaèm muïc ñích ñaû phaù nhöõng chaáp tröôùc sai khaùc cuûa caùc boä phaùi. Töông truyeàn boä luaän naøy do Muïc Kieàn Lieân Töû Ñeá Tu (Moggaliputta-tissa) ngöôøi chuû trì cuoäc keát taäp phaùp taïng laàn thöù 3, tröôùc taùc. Troïn boä goàm 213 phaåm, 217 luaän. Cuoái moãi phaåm ñeàu coù baøi tuïng toùm taét. Noäi dung cuûa baûn luaän naøy coù moái quan heä maät thieát vôùi Di Lan vöông vaán kinh.

Phuï luïc

Ngoaøi 3 taïng giaùo keå treân, Ñaïi taïng Nam truyeàn Tích Lan coøn thu thaäp moät soá taùc phaåm khaùc vaøo Ñaïi taïng goàm caùc tröôùc taùc sau ñaây :

1. Di Lan vöông vaán kinh (Milinda-panha) : Kinh naøy so vôùi kinh Na Tieân Tyø kheo thuoäc Haùn taïng thì ñaïi ñoàng tieåu dò. Noäi dung nguyeân thæ chia laøm 2 quyeån, phaàn môû ñaàu vaø phaàn ñoái thoaïi chính. Phaàn ñaàu löôïc thuaät veà haønh traïng cuûa vua Di Lan vaø Tyø kheo Naøgasena (Na tieân). Phaàn hai ñeà caäp ñeán cuoäc ñoái thoaïi giöõa hai ngöôøi veà caùc vaán ñeà nhö : Duyeân khôûi, voâ ngaõ, nghieäp baùo, luaân hoài v.v… voán laø nhöõng giaùo lyù caên baûn cuûa Phaät giaùo nguyeân thæ. "Nhöng caùch trình baøy thaät laø saéc saûo, maïnh meõ, saùng suûa, tinh vi vaø nhaát laø soáng ñoäng, luoân luoân keøm theo nhieàu thí duï raát saùt yù, khieán ngöôøi ñoïc thaáy taâm hoàn mình phaán khôûi moät caùch phôi phôùi. Ñaëc ñieåm ñoäc ñaùo chính laø ôû ñaây. Vaø chính vì ñaëc ñieåm ñoäc ñaùo aáy maø Milindapanha ñöôïc Giaùo hoäi Phaät giaùo Tích Lan toân thôø ngang haøng vôùi Thaùnh ñieån Nguõ boä kinh; Phaät giaùo Mieán Ñieän thì xeáp Milindapanha vaøo Thaùnh ñieån haún… Traûi qua thôøi gian, Phaät giaùo Tích Lan theâm daàn daàn vaøo, ngaøy nay thaønh ra 7 quyeån "

Boä kinh naøy ngaøy nay ñaõ ñöôïc dòch sang caùc thöù tieáng : Anh, Nhaät, Phaùp, Ñöùc, YÙ vaø Vieät Nam.

2. Ñaûo vöông thoáng söû (Dipa-vamsa) : Goïi taét laø Ñaûo söû hay Chaâu söû, ñöôïc bieân soaïn khoaûng theá kyû thöù tö, thöù naêm, khoâng roõ taùc giaû. Ñaây laø loaïi söû thi bieân nieân toái coå cuûa Tích Lan. Ai muoán nghieân cöùu veà Phaät giaùo Tích Lan thì khoâng theå thieáu boä söû naøy. Boä saùch ñöôïc chia thaønh 37 chöông, töôøng thuaät vaén taét veà söï sinh hoaït cuûa Phaät, veà söï tích Ngaøi ñeán Tích Lan truyeàn giaùo (?); ñoàng thôøi ñeà caäp ñeán 3 laàn keát taäp phaùp taïng, lòch söû cuûa caùc boä phaùi vaø söï quy y Phaät giaùo cuûa vua A Duïc .

3.Tieåu vöông thoáng söû (Culla-vamsa) : Coøn goïi laø Tieåu söû; ñaây laø boä söû bieân nieân noùi veà moái quan heä giöõa vöông trieàu vôùi Phaät giaùo taïi Tích Lan. Boä naøy laø tuïc bieân cuûa Ñaïi söû (Ñaïi vöông thoáng söû). Hoïc giaû cuûa Tích Lan tröôùc ñaây ñem Ñaïi söû vaø Tieåu söû vieát chung thaønh moät boä vaø goïi laø Ñaïi söû. Veà sau, vò hoïc giaû tieáng Paøli ngöôøi Ñöùc laø Uy Khieâm Caùi Caùch Nhó (Wilhelm Geiyer, 1856-1943) ñem chia ra thaønh Ñaïi söû vaø Tieåu söû, roài dòch sang tieáng Ñöùc, hieäu ñính laïi nguyeân ñieån, vaø ñem xuaát baûn.

4. Thanh tònh ñaïo luaän (Visudahi-magga) : Boä luaän naøy goàm 3 quyeån, chia laøm 23 chöông, do Phaät AÂm (Budhaghosa), vò cao taêng ngöôøi AÁn Ñoä, tröôùc taùc khoaûng theá kyû thöù 5 Taây lòch. Noäi dung nhaèm giaûi thích giaùo nghóa cuûa Thöôïng toïa boä, chuû yeáu laø Tam voâ laäu hoïc, ñöôïc trình baøy theo thöù töï Giôùi, Ñònh, vaø Tueä. Quyeån saùch naøy laø moät luaän thö coù quyeàn uy toái cao ñoái vôùi Phaät giaùo Nam truyeàn. Noäi dung cuûa noù ví nhö moät boä baùch khoa toaøn thö, giaûi thích khaù töôøng taän veà nhöõng ñieåm giaùo lyù caên baûn, coù theå so saùnh vôùi boä Ñaïi tì baø sa luaän cuûa Thöôïng toïa höõu boä. Hieän nay, boä luaän naøy ñaõ ñöôïc dòch sang caùc thöù tieáng : Haùn, Nhaät, Anh vaø Vieät.

5. Nhieáp A tì ñaït ma nghóa luaän (Abhidhammattha-sanghaha) : Boä luaän naøy do A Naäu Laâu Ñaø (Anuruddha) soaïn, noäi dung trình baøy nhöõng ñieåm cöông yeáu trong giaùo lyù A tì ñaït ma cuûa phaân bieät Thöôïng toaï boä Tích Lan, ñöôïc chia laøm 9 phaåm.

6. A Duïc Vöông khaéc vaên (Dhamma-lipi) : Coøn goïi laø A Duïc vöông phaùp saéc, chæ cho nhöõng baûn caùo thò baèng giaùo phaùp, do vua A Duïc cho khaéc taïi nhöõng hang ñoäng vaø tru ñaù v.v… Nieân ñaïi khaéc vaên khoaûng naêm 250 tröôùc Taây lòch. Vaên töï ñöôïc duøng töông töï nhö loaïi phöông ngoân cuûa Phaïn vaên vaø Paøli vaên. Ngaøy nay, ngöôøi ta ñaõ phaùt hieän ñöôïc taïi nhöõng taûng ñaù lôùn vaø nhoû goàm 7 choã, truï ñaù goàm 10 truï, nhöõng baøi kinh vaø nhöõng thaïch baûn goàm chöøng 5 loaïi.

Taïng thaùnh giaùo naøy khôûi thuûy baèng tieáng Paøli thuoäc Phaät giaùo Tích Lan, goàm coù 41 taäp, traûi qua thôøi gian daàn daàn noù ñöôïc dòch sang caùc tieáng :

    1. Myanmar (Mieán Ñieän) (goàm thaønh 21 taäp)

    2. Thaùi Lan (goàm 45 taäp)

    3. Campuchia (goàm 52 taäp)

    4. Anh vaên (goàm 46 taäp)

    5. Nhaät vaên (goàm 65 taäp)

    6. Haùn vaên (goàm 65 taäp)

      7. Trong taïng Nhaät vaên ñöôïc phaân phoái nhö sau :

    7. Luaät taïng goàm 5 taäp ñaàu, töø taäp 1 ñeán taäp 5.

    8. Kinh taïng goàm taát caû 39 taäp, töø taäp 6 ñeán taäp 44.

    9. Luaän taïng goàm taát caû 14 taäp, töø taäp 45 ñeán taäp 58.

Phaàn phuï luïc goàm 7 taäp, töø taäp 59 ñeán taäp 65. Trong ñaây, caùc taäp 11, 16, 22,48, 59 ñeàu coù 2 quyeån thöôïng vaø haï, rieâng taäp 65 goàm coù 3 quyeån.

Theo quan ñieåm cuûa caùc nhaø Phaät hoïc quoác teá coù uy tín maø cuï theå laø Phaùp sö AÁn Thuaän vaø Kimura Taiken thì chæ coâng nhaän taïng Luaät vaø Kinh laø Thaùnh giaùo, coøn taïng Luaän vaø caùc taùc phaåm khaùc thì khoâng coâng nhaän. Vì caùc taùc phaåm naøy ñöôïc tröôùc taùc theo quan ñieåm rieâng cuûa boä phaùi vaø ñöôïc hình thaønh khaù muoän maøng khoâng phaûi thuaàn tuùy nguyeân thuûy, thaäm chí moät soá kinh trong Tieåu Boä cuõng rôi vaøo tình traïng aáy.

Tuy vaäy, Phaùp sö AÁn Thuaän vaãn taùn thaønh vieäc soaïn thuaät nhöõng taùc phaåm Phaät giaùo phuø hôïp vôùi thôøi ñaïi, ñeå caäp nhaät hoùa giaùo lyù Ñöùc Phaät, laøm cho giaùo lyù ñaïo Phaät luoân luoân sinh ñoäng, hieän thöïc, thích hôïp vôùi moïi traøo löu tieán hoùa cuûa nhaân loaïi. Coù nhö vaäy, chaùnh phaùp thaäm thaâm vi dieäu cuûa Ñöùc Ñaïo Sö môùi thöïc söï ñem laïi lôïi ích cho moïi ngöôøi vaø moïi thôøi ñaïi.

Taøi lieäu söû duïng :

  1. Haùn dòch Nam truyeàn Ñaïi taïng kinh, Luaät boä taäp 1-5, chuû nhieäm : Thích Boà Dieäu, Daân Quoác 7-1990.

  2. Nguyeân thuûy Phaät giaùo Thaùnh ñieån chi taäp thaønh, AÁn Thuaän tröôùc, Ñaøi Baéc, 1988, tr.859,870.

  3. Cao Höõu Ñính, Kinh Na Tieân Tyø kheo, Minh Ñöùc xuaát baûn, 1971. Lôøi noùi ñaàu, tr.4-5

  4. Phaät Quang ñaïi töø ñieån, chuû bieân : Töø Di, Ñaøi Baéc, xb.1989, tr.4088. Ngoaøi ra nhieàu choã khaùc cuõng duøng tö lieäu cuûa töø ñieån naøy.

  5. Kimura Taiken, Nguyeân thuûy Phaät giaùo tö töôûng luaän, HT. Thích Quaûng Ñoä dòch, Khuoâng Vieät xb.1971, tr. 14.

Ngoaøi ra coøn duøng Nam truyeàn Ñaïi taïng kinh saùch daãn, Thuûy Daõ Hoaèng Nguyeân tröôùc, Nhaät Baûn hoïc thuaät Chaán höng hoäi phaùt haønh, Ñoâng Kinh 1960.

(Nguyeät-san Giaùc Ngoä)
 


bullets08.gif - 0.2 KTrang MUÏC LUÏC
bullets08.gif - 0.2 KTrang chính