11 BÖÔÙC – REØN LUYEÄN TAÂM

ÑOAØN MINH HÖÕU LÖÔÏC DÒCH

Phaùt khôûi (tinh thaàn) giaûi thoaùt

Ñeå phaùt khôûi (tinh thaàn) giaûi thoaùt, chuùng ta chieâm-nghieäm moät söï thaät raèng : cuõng nhö chính mình vaø taát caû chuùng sinh khaùc ñeàu coù cuøng moät khuynh höôùng töï nhieân laø öôùc ao nieàm haïnh phuùc vaø mong muoán thoaùt khoûi noãi khoå ñau.

Toâi muoán coù nieàm haïnh phuùc vaø nhöõng ngöôøi khaùc cuõng khaùt khao kieám tìm haïnh phuùc. Toâi khoâng muoán chòu söï ñau khoå vaø hoï cuõng vaäy. ÔÛ ñaây coù moät moái quan heä roõ raøng giöõa toâi vaø hoï. Chuùng ta luoân soáng töông duyeân vôùi nhöõng caù nhaân khaùc; neáu khoâng coù hoï, chuùng ta khoâng theå coù ñöôïc nieàm haïnh phuùc, trong quaù khöù, hieän taïi vaø caû vò lai. Neáu ta nghó vaø quan taâm nhieàu hôn veà lôïi ích vaø haïnh phuùc cuûa ngöôøi khaùc thì cuoái cuøng, chính chuùng ta seõ gaët haùi ñöôïc nhöõng lôïi laïc ñoù. Suy nghó saâu saéc veà nhöõng ñieàu naøy, ta nhaän ra raèng khi ñem so saùnh mình vôùi nhöõng ngöôøi khaùc thì hoï laø quan troïng hôn. Töø ñaây coù theå keát luaät raèng, soá phaän cuûa chính chuùng ta chæ laø vaán ñeà cuûa moät ngöôøi. Neáu tröôøng hôïp moät ngöôøi phaûi chòu ñöïng ñau khoå ñeå mang laïi haïnh phuùc cho nhieàu ngöôøi khaùc thì söï chòu ñöïng ñoù quaû thaät laø raát ñaùng giaù. Maët khaùc, neáu nhö ñeå nhieàu ngöôøi khaùc phaûi chòu ñau khoå vaø moät ngöôøi ñöôïc haïnh phuùc thì ñoù laø ñieàu baát oån.

Ñeå ñaït ñeán vieäc luyeän taäp raèng laøm sao coù ñöôïc trí tueä saùng suoát vaø sôû nguyeän ñöôïc vieân maõn vì lôïi ích cuûa moïi ngöôøi, ñaàu tieân chuùng ta phaûi ñaït ñöôïc söï bình thaûn. Söï bình thaûn trong boái caûnh naøy coù nghóa laø phaûi luoân giöõ moät traïng thaùi tinh thaàn caân baèng tröôùc taát caû moïi ngöôøi. Chuùng ta khoâng bò taùc ñoäng bôûi nieàm ao öôùc coù nhieàu baïn beø, loøng caêm giaän ñoái vôùi keû thuø hay söï laõnh ñaïm, thôø ô cuûa nhöõng ngöôøi trung laäp.

Thöû hình dung coù ba ngöôøi tröôùc maët baïn : moät ngöôøi trung laäp, moät ngöôøi baïn thaân nhaát vaø moät keû thuø ñaùng sôï nhaát cuûa baïn. Khi ñaõ hình dung ba ngöôøi ñoù, baïn haõy ñeå cho nhöõng giaùc quan cuûa baïn phaûn öùng. Vôùi moãi trong ba ngöôøi ñoù, baïn seõ coù moät thaùi ñoä tình caûm khaùc nhau. Taïi sao laïi nhö vaäy ?

Ngöôøi naøy ñaõ laøm nhieàu ñieàu toát cho toâi; vì vaäy toâi xem anh aáy laø baïn toâi. Nhöng lieäu coù söï baûo ñaûm naøo anh ta seõ luoân laø moät ngöôøi baïn toát khoâng ? Ngay trong thöïc teá cuoäc soáng thì ñieàu ñoù khoâng chaéc chaén laém !

Trong thöïc teá, coù nhöõng tình baïn ñaõ töøng raát gaén boù, khaéng khít vôùi nhau nhöng baây giôø quan heä cuûa hoï chæ ôû möùc bình thöôøng. Nhöõng thay ñoåi naøy raát deã daøng xaûy ra; ñieàu ñoù raát hieån nhieân. Bôûi vì chaúng coù moät daáu hieäu naøo theå hieän söï gaén boù saâu saéc giöõa hai ngöôøi baïn. Caûm giaùc gaàn guõi laø toát; nhöng bò troùi buoäc moät caùch muø quaùng thì thaät laø tai haïi. Veà phía keû thuø : hoâm nay anh ta laø keû thuø cuûa baïn nhöng khoâng coù gì coù theå khaúng ñònh anh ta seõ laø keû thuø cuûa baïn trong töông lai.

Suy nghó theo caùch naøy töï nhieân seõ quaân bình caûm xuùc cuûa baïn. Vaâng, ñaây laø moät ngöôøi baïn toát vaø ñaây laø keû thuø xaáu. Caàn phaûi coù moät traïng thaùi tinh thaàn oån ñònh. Ñoù laø böôùc thöù nhaát.

Thöù hai, chuùng ta phaûi quaùn chieáu veà söï thöøa nhaän raèng taát caû chuùng sinh laø nhöõng ngöôøi meï cuûa ta trong kieáp tröôùc hay kieáp sau.

Noùi chung, coù boán loaïi sinh saûn : ra ñôøi töø daï con (thai sinh); ra ñôøi töø tröùng (noaõn sinh); ra ñôøi töø hôi aám (thaáp sinh); vaø moät söï ra ñôøi do söï bieán hoaù (hoaù sinh). Ñoái vôùi söï ra ñôøi töø töû cung hay tröùng thì phaûi caàn ñeán meï. Chaúng haïn nhö, hoâm nay maëc duø meï toâi ôû ñôøi naøy ñaõ maát caùch ñaây vaøi naêm roài nhöng toâi coù theå caûm thaáy moät ñieàu raèng vaøo luùc naøy hay vaøo luùc khaùc, taát caû caùc baïn laø meï cuûa toâi. Ta khoâng chaéc chaén veà ñieàu naøy nhöng chuùng ta neân coù moät thaùi ñoä tình caûm roäng môû raèng baïn ñaõ laø meï cuûa toâi.

Döïa treân neàn taûng ñoù, chuùng ta neân suy ngaãm veà loøng toát, söï thaân aùi maø mình ñaõ nhaän ñöôïc töø nhöõng ngöôøi maø hoï laø nhöõng ngöôøi meï, nhöõng ngöôøi cha; hoï haøng thaân thuoäc vaø nhöõng ngöôøi baïn cuûa baïn trong caùc kieáp tröôùc.

Chuùng ta neân nhôù raèng loøng toát cuûa hoï ñoái vôùi ta thaät bao la, vì ñôøi soáng cuûa chuùng ta khoâng coù ñieåm khôûi ñaàu; chuùng ta aét ñaõ ñöôïc ñaàu thai voâ soá laàn. Ñoù laø giai ñoaïn thöù ba.

Giai ñoaïn thöù tö laø hoài höôùng coâng ñöùc. Ñieàu naøy khoâng chæ môû roäng ñôùi vôùi hoï haøng thaân thuoäc, maø coøn ñoái vôùi taát caû höõu tình.

Chuùng ta soáng vaø toàn taïi treân ñôøi naøy laø töông duyeân vôùi moïi ngöôøi. Chaúng haïn nhö, quaàn aùo ta maëc ñöôïc deät töø boâng vaûi, vaø dó nhieân phaûi coù moät quaù trình goàm nhieàu coâng ñoaïn do nhöõng ngöôøi thôï khoâng chæ trong theá heä naøy maø caû caùc theá heä tröôùc, môùi taïo ra saûn phaåm cuoái cuøng laø quaàn aùo maø ta maëc. Roài, veà ngoâi nhaø chuùng ta; chaúng haïn nhö caên phoøng naøy. Hoâm nay, thôøi tieát noùng nöïc nhöng duø sao chuùng ta vaãn caûm thaáy raát thoaûi maùi khi ñöôïc aên, uoáng, nguû, nghæ vaø laøm vieäc trong ngoâi nhaø naøy. Söï tieän lôïi thoaûi maùi naøy laø coâng lao moät quaù trình lao ñoäng khoâng meät moûi cuûa nhöõng ngöôøi thôï. Hoï phaûi chiuï ñöïng nhieàu gian khoå; hoï ñem heát söùc löïc vaø caû nhöõng gioït moà hoâi, hoï ñaõ laøm cho ñeán khi ñoâi tay raõ rôøi, taám löng cuõng ñaõ coøng…

Chuùng ta soáng ñöôïc cho ñeán ngaøy nay laø nhôø vaøo thöùc aên. Nghó veà baûn thaân toâi, baïn coù theå töôûng töôïng raèng nhöõng oå baùnh mì toâi ñaõ duøng coù leõ seõ chaát thaønh nuùi vaø söõa maø toâi ñaõ uoáng nhieàu ví nhö nöôùc trong hoà. Neáu ngöôøi khoâng aên chay thì coù leõ anh ta seõ tieâu thuï theâm moät nuùi thòt nöõa; nhöõng ngöôøi aên chay duøng taát caû loaïi traùi caây vaø rau quaû. Taát caû caùc loaïi thöùc aên ñoù khoâng phaûi do trôøi sinh; cuõng khoâng phaûi töï nhieân xuaát hieän maø laø do quaù trình nuoâi, troàng, cheá bieán cuûa nhöõng ngöôøi lao ñoäng vaát vaû. Vaø nhöõng nhaân vaät vó ñaïi thì sao ? Ngay caû söï noåi tieáng cuõng nhôø vaøo nhöõng ngöôøi khaùc. Neáu chæ coù duy nhaát moät caù nhaân thì seõ khoâng coù khaû naêng trôû neân noåi tieáng. Coù nghóa raèng söï noåi tieáng cuûa moät ngöôøi laø phuï thuoäc vaøo nhieàu ngöôøi.

Noùi toùm laïi, löông thöïc, thöïc phaåm…. phuï thuoäc vaøo nhieàu ngöôøi ; quaàn aùo hay nhaø cöûa cuõng vaäy. Bôûi vì chính baøn tay lao ñoäng cuûa con ngöôøi ñaõ taïo ra thöùc aên, aùo quaàn, nhaø cöûa….

Chuùng ta thöôøng nghó raèng "OÀ! Nhöng toâi ñaõ traû tieàn cho nhöõng thöù ñoù. Toâi ñaõ mua chuùng baèng ñoàng tieàn; khoâng coù tieàn, toâi khoâng theå mua ñöôïc thöùc aên hay baát cöù thöù gì khaùc". Nhöng ñoàng tieàn ñoù khoâng phaûi laø vaät sôû höõu cuûa baïn maø noù ñöôïc chuyeån qua tay cuûa nhieàu ngöôøi. Söï toàn taïi cuûa cuoäc soáng chuùng ta phuï thuoäc hoaøn toaøn vaøo nhöõng ngöôøi khaùc. Roài baïn caûm giaùc raèng "Vaâng, ñoù laø söï thaät, nhöng moïi ngöôøi khoâng nhieät taâm giuùp toâi; neáu coù thì chæû nhö laø nhöõng coá gaéng ñeå hoï toàn taïi ñöôïc thoâi".

Ñieàu ñoù laø söï thaät. Toâi yeâu meán nhieàu ñoà vaät nhöng chuùng khoâng ñaùp laïi söï quan taâm cuûa toâi. Chaúng haïn, neáu chieác ñoàng hoà ñeo tay cuûa toâi rôi xuoáng neàn nhaø bò vôõ thì toâi caûm thaáy moät söï maát maùt naøo ñoù. Ñieàu naøy khoâng coù nghóa laø chieác ñoàng hoà naøy coù tình caûm hay töû teá, toát buïng vôùi toâi, maø thaät laø noù coù ích cho toâi, vaø chính vì vaäy maø toâi quan taâm vaø yeâu meán noù.

Töông töï nhö vaäy, moïi ngöôøi daãu khoâng coù chuû taâm giuùp ñôõ nhöng nhöõng coâng vieäc cuûa hoï laø coù ích ñoái vôùi ….ta neân ta phaûi thöøa nhaän vaø ghi nhôù taám loøng cuûa hoï. Chuùng ta phaûi nhaän thöùc moät ñieàu raèng, maëc duø nhöõng ngöôøi khaùc khoâng coù ñoäng löïc giuùp ta nhöng chuùng ta phuï thuoäc vaøo söï ñoùng goùp, söï noãlöïc, nhieät taâm cuûa hoï cho cuoäc soáng cuûa mình.

Chieâm nghieäm veà ñieàu naøy vaø veà loøng toát cuûa moïi ngöôøi laø phöông caùch luyeän taäp theo chieàu roäng.

Tình thöông, söï töû teá vaø loøng vò tha laø nhöõng phaåm chaát ñaùng quyù vaø ñaùng traân troïng. Ñoâi khi toâi bò thu huùt bôûi söùc maïnh cuûa boä oùc con ngöôøi.

Traùi tim con ngöôøi ñeàu coù loøng vò tha, vì leõ ñoù maø coù söï thaân thieát gaàn guõi giöõa moïi ngöôøi vôùi nhau. Nhöõng ñieàu naøy raát ñaùng chuù yù.

Chuùng ta khoâng bieát neân thöïc haønh nhö theá naøo neáu nhö khoâng coù nhöõng ngöôøi khaùc. Moät trong nhöõng ñieàu kieän quan troïng nhaát laø phaûi coù söï hieän höõu cuûa con ngöôøi. Khoâng coù hoï, chuùng ta khoâng theå thöïc taäp veà tình thöông, tình yeâu, söï töû teá, loøng vò tha ñích thöïc vaø trí tueä saùng suoát.

Chuùng ta kính troïng Ñöùc Phaät vaø caùc baäc Thaùnh, nhöng ñeå trau doài nhöõng phaåm chaát, nhöõng ñöùc tính aâyù thì nhöõng con ngöôøi traàn tuïc laïi laø moâi tröôøng thuaän lôïi hôn cho chuùng ta. ÔÛ möùc ñoä bình thöôøng, söï toàn taïi cuûa chuùng ta phuï thuoäc vaøo loøng toát cuûa moïi ngöôøi khaùc, vaø ngay caû söï nhaän thöùc veà con ñöôøng tònh hoaù taâm maø chuùng ta ñi cuõng phuï thuoäc vaøo ngöôøi khaùc.

Chaúng haïn nhö ñeå thöïc taäp tình thöông ñích thöïc hay loøng vò tha, chuùng ta caàn söï chòu ñöïng; khoâng theå thaønh coâng neáu khoâng bieát chòu ñöïng. Söï giaän döõ vaø thuø haän laø nhöõng trôû löïc lôùn nhaát ñeå ñaït ñeán tình thöông vaø tình yeâu thöïc söï.

Böôùc thöù naêm laø laøm theá naøo ñeå ñaùp laïi loøng toát cuûa moïi ngöôøi.

Böôùc thöù sauù laø thieàn ñònh.

Böôùc thöù baûy laø taïo neân söï quaân bình giöõa chính mình vaø nhöõng ngöôøi khaùc. Coù nghóa laø, chuùng ta phaûi nhaän thöùc raèng chính mình chöù khoâng ai muoán chuoác laáy khoå ñau maø chæ ao öôùc haïnh phuùc ñôn thuaàn. Taát caû moïi ngöôøi ñeàu coù chung nhöõng khuynh höôùng töï nhieân nhö vaäy.

Chuùng ta neân xem moïi ngöôøi nhö laø moät boä phaän cuûa cô theå mình. Nhöõng luùc nguy hieåm, baïn caàn baûo veä taát caû caùc boä phaän aáy trong cô theå baïn. Khi moät ñieàu gì ñoù xaûy ñeán vaø laøm toån thöông ñeán hoï thì noù cuõng seõ laøm toån thöông ñeán baïn. Neáu chuùng ta traûi roäng tình thöông nhö theá ñeán vôùi moïi ngöôøi thì cuõng coù nghóa laø taát caû nhöõng ngöôøi aáy ñeàu laø nhöõng thaønh vieân cuûa gia ñình chuùng ta. Cho neân, tröôøng hôïp coù moät ai bò ñau khoå thì chuùng ta caûm giaùc raèng ñoù cuõng laø noãi ñau cuûa chính mình. Ñaây laø giai ñoaïn thöù saùu.

Giai ñoaïn thöù taùm laø söï nghó ñeán nhieàu ñieàu baát lôïi cuûa taâm vò kyû. Toâi thöôøng noùi vôùi moïi ngöôøi raèng neáu mình töï cho mình laø nhaân vaät trung taâm, maëc duø xuaát phaùt töø loøng ham muoán, khaùt khao moät ñieàu gì ñoù lôïi laïc cho chính baûn thaân thì cuoái cuøng seõ mang laïi nhieàu vaán ñeà. Saùt sinh, troäm caép, noùi doái… ñeàu laø nhöõng haønh ñoäng xaáu khoâng chæ theo quan ñieåm toân giaùo maø luaät phaùt cuõng khoâng chaáp nhaän. Haønh ñoäng tieâu cöïc aáy ñöôïc khôûi leân laø do loøng vò kyû.

ÔÛ trình ñoä con ngöôøi, söï ñaáu tranh giöõa choàng vaø vôï, giöõa cha meï vaø con caùi, giöõa nhöõng ngöôøi laùng gieàng vôùi nhau hay giöõa quoác gia naøy hay quoác gia kia ñeàu do söï loän xoän, roái raém beân trong. Taát caû nhöõng haønh ñoäng tieâu cöïc vaø ñaùng tieác aáy cuoái cuøng cuõng chæ do tính vò kyû cuûa moãi ngöôøi.

Traùi laïi, loøng vò tha thöïc söï laø nguoàn haïnh phuùc ñích thöïc. Neáu chuùng ta thöôøng giuùp ñôõ ngöôøi khaùc, hay theå hieän söï roäng môû vaø chaân tình, thì chuùng ta cuõng seõ gaët haùi ñöôïc nhöõng lôïi laïc lôùn lao. Chaúng haïn, chuùng ta seõ deã daøng keát baïn vôùi nhieàu ngöôøi. Haõy luoân coù tö töôûng yeâu meán nhöõng ngöôøi khaùc hôn chính baûn thaân. Ñieàu naøy seõ ñem laïi raát nhieàu lôïi laïc, söï thaêng hoa taâm thöùc, söï ñaït ñeán moät traïng thaùi taâm thöùc cao hôn, taùi sinh cao hôn ôû kieáp sau vaø ñaït ñeán chaân töï do vaø giaûi thoaùt, taát caû ñeàu tuøy thuoäc vaøo loøng yeâu thöông, söï quan taâm ñeán moïi ngöôøi.

Haäu quaû cuûa troäm caép vaø saùt sinh xuaát phaùt töø loøng vò kyû, vaø seõ phaûi chòu ñöïng ñau khoå, soáng moät ñôøi soáng thaät ngaén nguûi. Söï che chôû, baûo veä söï soáng cuûa moïi ngöôøi xuaát phaùt töø loøng vò tha seõ ñem laïi moät cuoäc soáng toát ñeïp, haïnh phuùc vaø tröôøng thoï.

Haäu quaû cuûa troäm caép laø söï ngheøo naøn; traùi laïi, boá thí moät caùch hyû xaû seõ mang laïi söï giaøu coù. Noùi doái seõ daãn ñeán söï roái raém, hoang mang; traùi laïi, noùi thaät seõ daãn ñeán söï thoaûi maùi tinh thaàn….

Moïi haønh ñoäng chæ nghó ñeán mình maø khoâng quan taâm ñeán haïnh phuùc vaø lôïi ích cuûa ngöôøi khaùc seõ töï chuoác laáy khoå naïn. Traí laïi, moïi haønh ñoäng vò tha seõ ñem laïi lôïi laïc sau naøy. Nhö vaäy, nhöõng keát quaû tích cöïc vaø nhöõng haäu quaû tieâu cöïc laø nhöõng saûn phaåm cuûa caùi goïi laø moät loøng vò tha vaø thaùi ñoä vò kyû.

Böôùc thöù chín laø söï suy töôûng thöïc söï veà söï trao ñoåi cuûa chính baûn thaân mình vôùi nhöõng ngöôøi khaùc. Ñaây laø moät traïng thaùi taâm ñöôïc baét ñaàu trong tieán trình tröôùc ñoù. ÔÛ ñaây, chuùng ta coù yù nieäm töï nhieân laø mang laïi lôïi ích cho moïi ngöôøi. Chuùng ta quan taâm ñeán söï thieàn ñònh veà "cho vaø nhaän". Chuùng ta hình dung vaø thöû xem nhöõng khoù khaên cuûa ngöôøi khaùc laø cuûa mình, ñieàu naøy nhaán maïnh ñeán vieäc tu taäp veà tình thöông cho chuùng ta.

Tieáp ñeán, chuùng ta hình dung vieäc ñem laïi cho moïi ngöôøi nieàm haïnh phuùc vaø nguyeân nhaân cuûa noù. Ñieàu naøy seõ laøm maïnh theâm vieäc reøn taäp tình thöông cuûa chuùng ta.

Giai ñoaïn thöù möôøi, ñöôïc xem laø ñoäng thaùi ñaëc bieät, söï suy nghó veà traùch nhieäm chung. Giai ñoaïn naøy deã daøng hôn vì do keát quaû cuûa söï thieàn ñònh tröôùc.

YÙ töôûng naøy cuoái cuøng mang laïi söï giaùc ngoä, mong öôùc ñaït ñeán caûnh giôùi khai ngoä cao nhaát vì lôïi ích cuûa chuùng sinh. Ñaây laø böôùc thöù möôøi moät vaø cuõng laø böôùc cuoái cuøng cuûa phöông phaùp thieàn-ñònh.

(Theo Dalai Lama XIV, Cultivating a daily meditation).

(Nguyeät san Giaùc Ngoä)

 

---

Trang MUÏC LUÏC
Trang chính