BÖÔÙC ÑAÀU TÌM HIEÅU

VEÀ AÂM NHAÏC PHAÄT GIAÙO

ÑOÀNG THAØNH

Aâm-nhaïc moät loaïi hình ngheä thuaät gaén lieàn vôùi ñôøi soáng con ngöôøi. Vôùi toân giaùo aâm nhaïc laø moät phöông tieän thöïc nghieäm taâm linh, moät hình thöùc bieåu hieän nieàm tin thieâng lieâng. Mang tinh thaàn giaùo lyù töø bi vaø giaûi thoaùt, leã nhaïc Phaät giaùo (PG) laø phöông tieän ñem ñeán ngöôøi Phaät töû moät ñôøi soáng thanh thaûn vaø höôùng thöôïng. Trong baøi naøy. chuùng toâi böôùc ñaàu tìm hieåu nhöõng böôùc hình thaønh cuûa aâm nhaïc trong PG qua caùc neàn vaên hoùa.

Voán laø moät phöông tieän bieåu hieän caûm xuùc vaø tö töôûng, xöa nay aâm nhaïc vaãn luoân laø moät hình thöùc sinh hoaït tinh thaàn khoâng theå thieáu trong ñôøi soáng con ngöôøi, suoát caû chieàu daøi lòch söû. Khi ñeà caäp ñeán vai troø cuûa aâm nhaïc trong cuoäc soáng, duø raèng coù raát nhieàu quan ñieåm khaùc nhau, nhöng khoâng moät ai coù theå phuû nhaän moät söï thaät laø aâm nhaïc luoân gaén lieàn vôùi cuoäc ñôøi cuûa moãi ngöôøi. Töø khi coøn naèm trong noâi, con thô ñaõ nghe ñöôïc lôøi ru ngoït ngaøo tha thieát cuûa me hieàn. Roài khi moät ai ñoù ñi veà coõi voâ bieân, nhöõng aâm thanh thoáng thieát, xoùt xa cuûa nhaïc tang laïi traàm boång ngaân vang nôi naám moà hoang lieâu, coâ quaïnh.

Thuôû Ñöùc Phaät coøn taïi theá, caùc vò Tyø Kheo tu taäp raát tinh caàn. Ngoaøi vieäc khaát thöïc, nghe phaùp hay giaùo hoùa quaàn chuùng, hoï daønh toaøn boä thôøi gian coøn laïi cho vieäc tu taäp thieàn quaùn. Luùc aáy, aâm nhaïc chæ phuø hôïp vôùi ngöôøi cö só taïi gia, coøn ñoái vôùi Taêng ñoaøn thì aâm nhaïc ñöôïc xem laø khoâng phuø hôïp laém vì noù thöôøng gôïi leân nhöõng tình caûm bi luïy, quyeán luyeán, laøm xaùo ñoäng taâm thöùc vaø gaây ra nhieàu trôû ngaïi cho söï thaêng hoa cuûa taâm linh. Moãi khi tuï hoäi vaø oân laïi nhöõng lôøi daïy cuûa Ñöùc Phaät, chö vò Tyø kheo chæ tuïng theo ngöõ ñieäu thoâng thöôøng, khoâng coù nhaïc cuï, vaø dó nhieân cuõng khoâng taùn tuïng du döông nhö thôøi nay. Kinh Tyø Ni Maãu coù keå chuyeän moät Tyø kheo noï raát ñam meâ aâm nhaïc. Vò aáy thöôøng hay taáu leân nhöõng khuùc nhaïc veùo von khi tuïng lôøi Phaät daïy. Khi hay tin naøy, Ñöùc Theá Toân lieàn quôû traùch vaø caám khoâng cho vò aáy söû duïng aâm nhaïc nöõa. Aâm nhaïc khoâng nhöõng laøm nhieãu loaïn taâm tö cuûa keû phaøm phu maø ngay caû toân giaû Ñaïi Ca Dieáp cuõng baát giaùc rung chaân nhòp theo töøng aâm ñieäu trong luùc 500 vò tieân nhaân ñang vui ñuøa ca muùa. Ñoái vôùi haøng Phaät töû taïi gia, Ñöùc Theá Toân cho pheùp hoï ñöôïc ca muaù, ñaùnh ñaøn, thoåi saùo, taáu nhaïc ñeå toû loøng thaønh kính cuûa mình, taùn thaùn vaø cuùng döôøng leân Tam baûo. Ngöôøi Phaät töû AÁn Ñoä thôøi baáy giôø thöôøng duøng ñieäu Raga, moät laøn ñieäu aâm nhaïc nhòp nhaøng, eâm aùi coå xöa ñeå bayø toû nieàm tri aân vôùi Ñöùc Phaät. Aâm nhaïc PG ñöôïc hình thaønh töø thôøi ñieåm naøy.

Ñöùc Phaät luoân nhaéc nhôû caùc ñeä töû cuûa Ngaøi raèng söï tham ñaém, luyeán aùi, chính laø coäi goác cuûa sinh töû luaân hoài, ngöôøi naøo chöa ñoaïn tröø ñöôïc tham aùi thì vaãn cöù maõi chìm ñaém trong doøng ñôøi khoå ñau chaäp chuøng. Do vaäy, Ngaøi khuyeân nhöõng ngöôøi xuaát gia caàn phaûi nhieáp taâm tu trì, khoâng rong ruoåi theo theá gian; thay vì tìm kieám nieàm vui trong aâm nhaïc nhö ngöôøi theá tuïc thì haøng xuaát gia neân tìm ñeán nieàm an laïc chaân thaät kyø dieäu trong theå taùnh thanh tònh cuûa mình. Haàu heát giôùi luaät daønh cho ngöôøi xuaát gia cuõng nhö giôùi Baùt quan trai cuûa ngöôøi Phaät töû ñeàu raên caám caùc giôùi töû khoâng ñöôïc bieåu dieãn hoaëc xem nghe aâm nhaïc. Kinh Phaïm Voõng Boà taùt giôùi coù noùi : "chaúng ñöôïc ñi xem haùt, nghe nhaïc, chôi côø, ñaùnh baïc….". Nhö vaäy ngay caû haøng Boà taùt môùi phaùt taâm cuõng coøn phaûi giöõ caám giôùi veà aâm nhaïc. Coøn ñoái vôùi caùc baäc Boà taùt thöôïng thöøa trôû leân, aâm nhaïc laø moät trong nhöõng phöông tieän höõu hieäu cho vieäc hoùa ñoä chuùng sinh. Tuy caùc Ngaøi ñaøn haùt, ca muaù… hay laøm caùc vieäc theá tuïc ñeå tuøy thuaän chuùng sinh, nhöng khoâng moät maûy buïi traàn naøo coù theå baùm vaøo taâm theå thanh tònh choùi ngôøi, khoâng moät aâm thanh saéc töôùng naøo coù theå lay chuyeån taâm kim cang baát hoaïi cuûa caùc Ngaøi. Khi xöa, cuõng vì phöông tieän ñoä sinh maø Ñöùc Phaät phaûi duøng ñeán aâm nhaïc. Caên baûn Taïp söï, quyeån 38, coù noùi : "Ñöùc Phaät vì muoán ñoä nhaïc thaàn Caøn thaùt baø vöông Thieän Aùi, ñaõ leân trôøi taáu ñaøn khoâng haàu löu ly ngaøn daây".

Sau khi Ñöùc Phaät nhaäp Nieát baøn, PG Ñaïi thöøa ñöôïc hình thaønh vaø phaùt trieån maïnh meõ taïi AÁn Ñoä, taïo neân moät sinh khí môùi, moät söï thay ñoåi lôùn lao trong tö töôûng trieát hoïc vaø heä thoáng nhaän thöùc luaän PG. PG Ñaïi thöøa vôùi tinh thaàn nhaäp theá tích cöïc, vôùi moät thaí ñoä phoùng khoaùng, côûi môû ñaõ ñöa ra nhieàu hình thöùc hoaèng phaùp khaùc nhay, trong ñoù aâm nhaïc PG coù moät vai troø quan troïng. Quan nieäm veà vieäc caám ñoaùn söû duïng aâm nhaïc trong haøng xuaát gia cuõng coù nhieàu thay ñoåi, nhaát laø sau khi Boà taùt Maõ Minh (TK 2 TL) töï mình thænh chuoâng ñaùnh troáng, ñieàu hoaø cung baäc ñaøn saùo, duøng aâm nhac ñeå dieãn thuyeát yeáu nghóa cuûa Phaät phaùp, khieán cho 500 vò vöông töû hoài taâm, cuøng xin xuaát gia.

Khi PG ñöôïc truyeàn sang Trung Quoác, moät trong nhöõng maûnh ñaát vaên hoùa vaø thi ca cuûa phöông Ñoâng, thì quan ñieåm veà aâm nhaïc trong PG thay ñoåi raát nhieàu. Töø xa xöa, ngöôøi Trung Quoác raát say meâ aâm nhaïc. Raát nhieàu baøi ca, caâu haùt thaâm tình cuûa hoï ñöôïc ghi laïi ñaày ñuû trong Kinh Thi. Aâm nhaïc daân gian Trung Quoác phaùt trieån maïnh ñeán noãi caùc vò hoaøng ñeá phaûi xaây döïng caùc nhaïc cung ñeå nghieân cöùu chuùng. Ngöôøi Trung Quoác raát coi troïng leã nhaïc. Ñoái vôùi hoï, "leã laø döôõng", nghóa laø nuoâi döôõng tính trung chính, hoaø aùi, toâi luyeän nhaân caùch cuûa moãi ngöôøi; coøn "nhaïc laø vui, vui thì an, an aét laâu daøi" töùc laø nhaïc toâi luyeän tính hoaø aùi, nhöôøng nhòn, taïo söï hoaøn thuaän cho laøng xoùm, thanh bình cho quoác gia. Vôùi moät quoác gia maø aâm nhaïc ñöôïc ñeà cao nhö theá, thì vieäc ñöa PG vaøo chuû ñeà chính cuûa neàn thi ca, aâm nhaïc daân gian laø moät vieäc laøm raát coù yù nghóa trong vieäc hoaèng phaùp lôïi sinh. Chính vì leõ ñoù, chö vò Toå sö ñaõ nhanh choùng phaùt trieån loaïi hình aâm nhaïc PG döôùi nhieàu hình thöùc khaùc nhau. Theo oâng Teá Vaên Ñình, moät chuyeân gia veà aâm nhaïc daân gian Trung Quoác, aâm nhaïc PG ñaõ xuaát hieän taïi Trung Quoác caùch ñaây haøng ngaøn naêm. "Ñieäp luyeán hoa" laø moät trong nhieàu ca khuùc daân gian noåi tieáng ñöôïc moâ phoûng theo caùc ca khuùc PG ñöôïc saùng taùc döôùi trieàu Toáng. Kinh ñieån Ñaïi thöøa thöôøng dieãn taû hình aûnh chö Thieân troãi nhaïc, raûi hoa cuùng döôøng Ñöùc Phaät vaø caùc vò Thaùnh taêng. Kinh A Di Ñaø cuõng moâ taû nhöõng aâm thanh sieâu thoaùt trong caûnh giôùi Tònh ñoä. Caùc coâng trình kieán truùc PG cuõng noåi baät vôùi hình aûnh caùc thieân thaàn ñang ñaøn ca, taáu nhaïc, thoåi saùo trong luùc Ñöùc Phaät thuyeát phaùp. Trong Ñaïi Trí Ñoä Luaän, Boà taùt Long Thoï coù vieát : "Boà taùt muoán thanh tònh coõi Phaät thì phaûi duøng aâm nhaïc hay, muoán cho chuùng sinh trong quoác ñoä nghe ñöôïc nhac hay thì taâm hoï phaûi nhu nhuyeán. Taâm nhu nhuyeán thì vieäc hoaù ñoä ñöôïc deã daøng. Vaäy neân haõy duøng aâm nhaïc ñeå cuùng döôøng chö Phaät". Tieán só Cao Nhaõ Lôïi, moät nhaø nghieân cöùu aâm nhaïc PG Trung Quoác, cho raèng PG Ñaïi thöøa coù moät quan nieäm raát phoùng khoaùng veà aâm nhaïc : "thay vì laån traùnh aâm nhaïc moät caùch tieâu cöïc, haõy söû duïng chuùng vôùi moät tinh thaàn côûi môû, tích cöïc". Chính quan ñieåm tieán boä naøy ñaõ laøm cho aâm nhaïc ngaøy caøng ñöôïc thònh haønh trong caùc vuøng PG Ñaïi thöøa vaø roài noù trôû thaønh moät neùt vaên hoùa ñaëc tröng cuûa truyeàn thoáng naøy. Hieän nay caùc nhaø nghieân cöùu aâm nhaïc Trung Quoác ñaõ söu taàm caùc taùc phaåm aâm nhaïc PG coå vaø hieän ñaïi vaøo moät boä söu taäp goàm 50 quyeån. Haàu heát, caùc chuyeân gia aâm nhaïc PG taïi Trung Quoác vaø Ñaøi Loan ñeàu phaân loaïi aâm nhaïc PG laø hai loaïi chính ñoù laø : leã nhaïc PG vaø aâm nhaïc PG thoâng thöôøng.

Leã nhaïc PG laø moät loaïi aâm nhaïc thuaàn tuùy mang tính toân giaùo, bao goàm caùc nghi leã thöôøng nhaät trong caùc töï vieän do caùc vò xuaát gia thöïc hieän. Ñoái vôùi caùc vò Tyø kheo, leã nhaïc PG laø moät phöông tieän ñeå bieåu loä nieàm tin, moät trong nhöõng phöông tieän tu taäp, vì theá noù khoâng bò raøng buoäc vaøo moät hình thöùc ngheä thuaät coá ñònh naøo caû.Töøng lôøi kinh saâu laéng, thanh tao hoøa vaøo trong höông traàm quyeän bay vaø nhòp ñieäu, aâm vang thanh thoaùt cuûa caùc phaùp khí nhö chuoâng moõ, khaùnh, ñaåu… ñeå roài ngaân vang trong khung caûnh traàm tòch cuûa choán thieàn moân ñaõ taïo neân moät theá giôùi taâm linh sieâu phaøm thoaùt tuïc. Trong caûnh giôùi aáy, chaân lyù vaø tinh tuùy PG ñöôïc theå hieän qua nhöõng giai aâm, thanh ñieäu moät caùch kyø dieäu. Khi chöùng kieán ñöôïc caûnh giôùi aáy, ngay caû nhöõng ngöôøi bình thöôøng cuõng caûm thaáy loøng mình boãng traøo daâng moät nieàm hyû laïc. Taùc phaåm "Vaên hoùa khoå löõ" cuûa Thöøa Thu Vuõ coù keå moät caâu chuyeän noùi leân söï vi dieäu cuûa leã nhaïc PG: Khi coøn traû, oâng Vuõ laø moät caäu beù khaùu khænh, deã meán. Moät hoâm coù moät toaùn ngöôøi laï maët ñeán duï doã roài baét oâng vaø mang veà laøng cuûa hoï. Trôøi toái ñeán, caû ñoaøn ngöôøi gheù vaøo moät ngoâi nhaø ñeå nghæ qua ñeâm roài saùng mai ñi tieáp. Trong ñeâm thanh vaéng, tieáng tuïng kinh cuûa caùc vò Taêng trong chuøa ngaân xa vang voïng, laøm cho ñoaøn ngöôøi ai naáy ñeàu hoài taâm höôùng thieän. Hoï caûm thaáy hoái haän ñoái vôùi vieäc laøm cuûa mình. Saùng hoâm sau, hoï lieàn mang oâng Vuõ traû laïi nôi cuõ. Leã nhaïc PG vôùi nhöõng aâm ñieäu u huyeàn luoân dieãn taû nhöõng tö töôûng trieát lyù thaâm saâu, luoân khôi nguoàn cho doøng suoái töø bi tuoân traøo baát taän, vaø ñoâi khi noù cuõng trôû thaønh moät thöù löông döôïc xoa dòu bao noãi ñau saâu kín trong moãi ngöôøi. Hueä Quaùn laø moät sinh vieân taïi moät tröôøng ñaïi hoïc ôû Ñaøi Loan. Luùc toát nghieäp ñaïi hoïc cuõng chính laø luùc coâ rôi vaøo thaûm caûnh oan nghieät cuûa gia ñình. Coâ caûm thaáy ñau xoùt, tuyeät voïng vaø khoâng coøn tha thieát vôùi cuoäc soáng nöõa. Theo lôøi khuyeân cuûa moät ngöôøi baïn, coâ ñaõ tham döï moät khoùa tu taïi moät ngoâi chuøa heûo laùnh treân nuùi cao. Moät ñeâm noï, khi ñang traàm ngaâm veà cuoäc ñôøi baát haïnh cuûa mình, coâ boãng nghe tieáng tuïng kinh cuøng aâm ñieäu nhòp nhaøng cuûa chuoâng, moõ töø xa voïng laïi, roài moät söï aám aùp laï luøng toûa khaép coõi loøng giaù buoát vaø troáng vaéng cuûa coâ, bao nhieâu phieàn luïy, bao noãi thaát voïng chaùn chöôøng ñeàu tan bieán vaø thay vaøo ñoù laø moät nieàm thanh thaûn an laïc voâ bieân. Ngay ngaøy hoâm sau, coâ lieàn xin quy y vaø xuaát gia ñaàu Phaät.

Loaïi aâm nhaïc PG thoâng thöôøng laø nhöõng baøi haùt., nhöõng ca khuùc, caùc ñieäu hôïp xöôùng…. mang chuû ñeà PG. Aâm nhaïc PG mang aâm ñieäu thaâm traàm, saâu laéng, phaùt xuaát töø quan nieäm cuoäc ñôøi nhö moät giaác mô, moät huyeãn caûnh. Caùc ca khuùc PG ñeàu coù khuynh höôùng thöùc tænh nhöõng ai coøn maõi ñaém say trong coõi voâ thöôøng, thoâi thuùc ngöôøi nghe haõy choïn cho mình moät lyù töôûng soáng cao ñeïp. Ngaøy nay nhaân loaïi ñang höôùng veà coäi nguoàn daân toäc, tìm laïi nhöõng giaù trò luaân lyù ñaïo ñöùc maø toå tieân ñaõ hun ñuùc qua bao theá heä, vì theá vieäc baûo toàn vaø phaùt trieån caùc hình thöùc ngheä thuaät, trong ñoù coù aâm nhaïc toân giaùo, laø voâ cuøng caàn thieát. Vaán ñeà ñaët ra cho caùc nhaø saùng taùc aâm nhaïc PG hieän nay laø phaûi laøm sao cho caùc baøi haùt PG khoâng bò aûnh höôûng theo xu höôùng theá tuïc, vaø laøm caùch naøo ñeå moãi ca khuùc PG hoäi ñuû hai yeáu toá chaân lyù vaø ngheä thuaät, treân caû hai phöông dieän noäi dung vaø hình thöùc. Hoaø thöôïng Taâm Ñònh, vieän chuû Phaät Quang Sôn taïi Ñaøi Loan noùi raèng aâm nhaïc laø moät hình thöùc höõu hieäu nhaát ñeå chieám ñöôïc tình caûm cuûa quaàn chuùng. Neáu aâm nhaïc PG ñoåi môùi quaù nhieàu theo khuynh höôùng theá tuïc thì noù seõ khoâng gôïi leân nhöõng tình caûm toân giaùo saâu saéc. Nhöng vì laø moät phöông tieän ñöa ñeán giaùc ngoä neân aâm nhaïc PG coù theå laøm cho ngöôøi ñôøi gaàn guõi vôùi PG hôn, vaø ñoù cuõng laø phöông tieän caàn thieát ñeå thöùc tænh moïi ngöôøi höôùng veà chaân trôøi giaûi thoaùt.

Hieän nay, Ñaøi Loan laø nôi maø aâm nhaïc PG ñang phaùt trieån nhanh nhaát. Töø naêm 1979, Ñaïi sö Tinh Vaân, vò khai saùng Phaät Quang Sôn, ñaõ nghieân cöùu keát hôïp nhöõng yeáu toá cuûa aâm nhaïc phöông Taây vaø leã nhaïc PG ñeå saùng taùc moät theå loaïi aâm nhaïc PG sinh ñoäng môùi meû, phuø hôïp vôùi traøo löu vaø thò hieáu aâm nhaïc hieän ñaïi. Phaät Quang Sôn ñaõ toå chöùc raát nhieàu buoåi bieåu dieãn aâm nhaïc trong nöôùc vaø ñaõ cöû caùc ñoaøn aâm nhaïc bieåu dieãn taïi Nhaät Baûn, Hoàng Koâng vaø Chaâu Aâu. Vaøo thaùng 11/2000, ñoaøn aâm nhaïc Phaät Quang Sôn seõ bieåu dieãn taïi Ñoâng Nam AÙ. Ñieàu ñaùng chuù yù laø caùc buoåi bieåu dieãn aâm nhaïc PG cuûa Phaät Quang Sôn vaø caùc toå chöùc PG khaùc taïi Ñaøi Loan luoân thu huùt ñoâng ñaûo khaùn giaû tham döï. Trong moät buoåi trình dieãn nhaïc giao höôûng PG ñöôïc toå chöùc vaøo ñaàu naêm naytaïi Phaät Quang Sôn, moät soá hoïc giaû baøy toû moái lo ngaïi veà xu höôùng theá tuïc hoùa aâm nhaïc PG. Song, cuõng coù nhieàu yù kieán cho raèng aâm nhaïc PG hieän ñaïi phaûi mang moät tinh thaàn phoùng khoaùng, khoâng neân quaù thieân veà tình caûm toân giaùo, mieãn sao cho thính giaû caûm thaáy thanh thaûn, an laïc khi nghe moät baûn nhaïc PG. Giôùi treû taïi Ñaøi Loan raát thích caùc ñóa nhaïc PG mang phong caùch hieän ñaïi. Ngoaøi caùc phim truyeän PG, coù nhieàu album aâm nhaïc PG ñaõ phaùt haønh ñöôïc haøng traêm ngaøn baûn vaø coù caû album ñöôïc choïn cho caùc giaûi thöôûng ngheä thuaät nhö album : Chuù Ñaïi Bi vaø Luïc Ñoä Maãu Taâm chuù.

Trong thôøi ñaïi môùi, khi aâm nhaïc PG ñang trôû thaønh moät nhu caàu môùi cuûa quaàn chuùng ñaëc bieät laø caùc Phaät töû, caùc nhaø soaïn nhaïc caàn phaûi coù moät caùch nhìn môùi veà vieäc saùng taùc nhaïc PG. Hoï caàn phaûi thaáy roõ söï nguy hieåm cuûa nhöõng loaïi aâm nhaïc thieáu vaên hoaù ñöa ngöôøi nghe ñeán choã bi luïy, tuyeät voïng, chaùn chöôøng hay maát ñi chí caàu tieán cuûa mình. Baûn thaân caùc nhaø saùng taùc nhaïc PG caàn phaûi yù thöùc ñöôïc söù maïng cao caû cuûa mình laø cho ra ñôøi nhöõng ca khuùc PG mang tính luaân lyù, giaùo duïc, giuùp cho ngöôøi nghe thaâm nhaäp dieäu lyù nhaân quaû, voâ thöôøng, töø bi, voâ ngaõ….ñeå töø ñoù hoï coù theå thöïc hieän moät neáp soáng laønh maïnh, höôùng thöôïng, vò tha ñeå roài töï mình taän höôûng nieàm haïnh phuùc chaân thaät ngay trong ñôøi soáng hieän taïi cuûa moãi ngöôøi.

THAM KHAÛO :

  • Taïp chí Sinorama, 8/2000

  • Löôïc söû aâm nhaïc theá giôùi

  • Cöông yeáu giôùi- luaät – PS Thaùnh Nghieâm.

(Nguyeät san Giaùc Ngoä)


 


bullets08.gif - 0.2 KTrang MUÏC LUÏC
bullets08.gif - 0.2 KTrang chính