phatgiao.gif - 18.1 K

Môû ñaàu baøi, toâi muoán laøm roõ vaán ñeà naøy laø khi noùi ñeán toân giaùo, duø laø Phaät giaùo hay Thieân Chuùa giaùo, ngöôøi ta hay nghó tôùi chuøa vaø nhaø thôø, nghi leã cuùng baùi, töôïng Phaät hay laø aûnh Ñöùc Phaät ngoài töï taïi treân toaø sen hay Chuùa Jeùsus bò ñoùng ñinh treân thaùnh giaù. Nhöng theo toâi, ñieàu quan taâm tröôùc tieân laø toân giaùo höôùng daãn con ngöôøi nhö theá naøo trong cuoäc soáng, keå caû cuoäc soáng gia ñình, xaõ hoäi, quoác gia vaø cuoäc soáng caù nhaân cuûa moãi ngöôøi. Vôùi söï höôùng daãn cuûa ñaïo Phaät, ñôøi soáng caù nhaân cuûa chuùng ta coù ñöôïc toát ñeïp leân hôn khoâng, ñem laïi nhieàu lôïi ích cho baûn thaân vaø gia ñình cuõng nhö xaõ hoäi hay khoâng ? Noùi caùch khaùc, ñaïo Phaät quan heä ñeán ñôøi soáng cuûa moãi ngöôøi Vieät Nam chuùng ta, cuõng nhö quan heä ñeán ñôøi soáng, gia ñình vaø xaõ hoäi nhö theá naøo; quan heä ñoù laø tích cöïc hay tieâu cöïc ?

1. VAI TROØ CUÛA ÑAÏO PHAÄT TRONG ÑÔØI SOÁNG CUÛA DAÂN TOÄC VAØ QUOÁC GIA

Tröôùc heát, toâi muoán noùi roõ vai troø cuûa Phaät giaùo trong ñôøi soáng cuûa quoác gia vaø daân toäc Vieät Nam. Moät vaán ñeà maø cho ñeán nay, moät soá nhaø trí thöùc vaãn coøn thaéc maéc, cho raèng ñaïo Phaät ñaõ laø ñaïo giaûi thoaùt vaø sieâu theá, ñaïo saéc saéc khoâng khoâng thì sao laïi coøn quan taâm tôùi vaän meänh quoác gia daân toäc vaø xaõ hoäi maø laøm gì. Ñaây laø moät quan ñieåm raát sai laàm, caàn ñöôïc phaûn baùc veà maët lyù luaän cuõng nhö veà thöïc teá lòch söû.

Giaù trò lôùn cuûa ñaïo Phaät ñoái vôùi ñôøi soáng con ngöôøi, taát nhieân bao goàm caû ñoái vôùi ñôøi soáng cuûa ngöôøi Vieät Nam, chính laø ôû choã, noù höôùng daãn chuùng ta soáng nhö theá naøo cho toát, thieát thöïc coù yù nghóa cho ñaát nöôùc, cho xaõ hoäi, cho gia ñình vaø cho baûn thaân chuùng ta. Neáu noùi theo töø ngöõ cuûa ñaïo Phaät, thì ñaïo Phaät daïy chuùng ta bieát roõ theá naøo laø khoå vaø laøm theá naøo ñeå soáng maø khoâng ñau khoå. Ñoù laø muïc ñích chuû yeáu cuûa ñaïo Phaät vaø cuõng laø chaân giaù trò cuûa ñaïo Phaät.

Taát nhieân, ñi chuøa, leã Phaät, tuïng kinh, aên chay cuõng laø soáng theo ñaïo Phaät. Theá nhöng thöû hoûi, trong moät thaùng coù bao nhieâu ngaøy vaø trong moät ngaøy coù bao nhieâu giôø chuùng ta leã Phaät, tuïng kinh ? Theá thì trong nhöõng ngaøy khaùc, giôø khaùc, chuùng ta khoâng ñi chuøa, khoâng tuïng kinh thì chuùng ta soáng ra sao ? Do ñoù, bieát raèng noùi soáng theo ñaïo Phaät laø soáng haøng ngaøy, haøng giôø chöù khoâng phaûi chæ trong nhöõng khi chuùng ta ñi leã chuøa, leã Phaät, tuïng kinh. Do ñoù maø ngöôøi Vieät Nam chuùng ta thöôøng noùi tu theo ñaïo Phaät laø tu ôû nôi taâm mình, loøng mình. "Tu taâm", ñoù laø moät ñaëc saéc raát quyù baùu cuûa ñaïo Phaät noùi chung vaø ñaïo Phaät Vieät Nam noùi rieâng. Nguyeãn Du trong phaàn keát luaän Truyeän Kieàu :

"Thieän caên bôûi taïi loøng ta"

YÙ Nguyeãn Du noùi goác cuûa ñieàu thieän laø ôû trong loøng mình, chöù khoâng phaûi ôû hình thöùc beân ngoaøi.

Ñi chuøa, leã Phaät, tuïng kinh maø laøm chi neáu : Mieäng nam moâ maø buïng laø caû moät boà dao gaêm!

Ñaây laø caâu noùi daân gian. Noù quan heä tôùi ñaïo Phaät vì noù coù duøng hai töø Nam moâ raát quen thuoäc ñoái vôùi nhöõng ngöôøi nieäm Phaät. Nam moâ coù nghóa laø thaønh taâm quy ngöôõng. Nam moâ A Di Ñaø Phaät laø thaønh taâm quy ngöôõng Phaät A Di Ñaø. Nhöng caâu naøy coøn quan heä vôùi ñaïo Phaät ôû ñieåm raát quan troïng laø toát hay khoâng toát khoâng phaûi ôû nôi cöûa mieäng, maø ôû nôi taám loøng.

ÔÛ caùc chuøa, thöôøng toái naøo cuõng coù khoùa leã. Trong baøi khoùa leã thöôøng coù tuïng baøi kinh ngaén laø Taâm kinh, töùc laø "Kinh cuûa Taâm". Ñoïc tuïng Taâm kinh, töùc laø "Kinh cho Taâm" ñeå cho taâm mình, loøng mình daàn daàn ñöôïc trong saùng.

Taâm aáy, theo nhaän thöùc cuûa Phaät giaùo Vieät Nam, ñaëc bieät laø PG ñôøi Traàn laø ñænh cao cuûa PGVN, taâm aáy chính laø Phaät, laø Buït.

Caùc nhaø Phaät hoïc ñôøi Traàn cho raèng tin raèng Phaät chính laø taâm mình, taâm mình laø Phaät khoâng khaùc. Do ñoù, maø khi vua Traàn Thaùi Toâng boû kinh thaønh leân nuùi Yeân Töû tìm Phaät thì Quoác Sö Vieân Chöùng, luùc baáy giôø ñang ôû chuøa Hoa Yeân, khuyeân vua raèng:

"Sôn boån voâ Phaät, duy toàn hoà taâm. Taâm tòch nhi tri, thò danh chaân Phaät". (Trong nuùi voán khoâng coù Phaät, Phaät chæ coù ôû trong taâm. Taâm laëng maø bieát thì ñoù laø oâng Phaät thaät).

Quoác sö Vieân Chöùng muoán noùi raèng loøng ngöôøi sôû dó khoâng bieát, khoâng giaùc ngoä laø vì loøng coøn xao xuyeán khoâng yeân laëng ñöôïc.

Caùi gì laøm cho taâm mình, loøng mình khoâng yeân laëng ñöôïc ? Ñaïo Phaät cho raèng coù hai ñieàu. Moät laø laøm ñieàu aùc, khieán cho loøng böùt röùt khoâng yeân. Hai laø tham lam nhieàu quaù, khieán loøng mình nhö quay cuoàng chaïy theo duïc voïng, thanh saéc, khoâng bao giôø döøng nghæ.

"Tham thì thaâm

Buït ñaõ baûo raèng chôù coù tham".

Taâm mình töùc laø Buït voán thaàm baûo ta raèng chôù coù tham, nhöng ta vaãn cöù tham : tham tieàn, tham saéc, tham danh, tham aên, tham nguû gì cuõng tham. Thöïc ra taâm ta raát saùng suoát. Neáu chuùng ta bieát laéng nghe tieáng noùi ñích thöïc cuûa taâm thì chuùng ta ñôõ khoå bao nhieâu, ñôõ phaïm bao nhieâu sai laàm vaø toäi aùc. Nhöng ñaùng tieác laø trong cuoäc soáng thaùc loaïn quay cuoàng hieän nay, ngöôøi ta khoâng chòu nghe tieáng noùi trung thöïc cuûa loøng mình. Thí duï, tuy buïng caûm thaáy khoâng ñoùi nöõa, nhöng vaãn tieáp tuïc aên, mieäng khoâng caûm thaáy khaùt nöõa, nhöng vaãn cöù tieáp tuïc uoáng bia, heát lon bia naøy sang lon bia khaùc, nhaát laø ngöôøi môøi laïi laø moät coâ tieáp vieân xinh ñeïp vaø duyeân daùng. Hay laø tuy buoàn nguû guïc maø vaãn cöù xem tivi.

Toâi muoán daãn chöùng sau ñaây baøi thô cuûa vua Traàn Nhaân toâng, nhaø Phaät hoïc loãi laïc ñôøi Traàn. Caùc baïn seõ thaáy vua bieát laéng nghe tieáng noùi cuûa loøng oâng nhö theá naøo vaø nhôø ñoù, coù theå soáng ung dung töï taïi nhö theá naøo.

"Cö traàn laïc ñaïo thaû tuøy duyeân,

Cô taéc xan heà khoán taéc mieân.

Gia trung höõu baûo höu taàm mích

Ñoái caûnh voâ taâm maïc vaán Thieàn"

Dòch nghóa baøi thô cuûa vua nhö sau :

ÔÛ ñôøi vui ñaïo haõy tuøy duyeân

Heã ñoùi thì aên, meät nguû lieàn.

Trong nhaø saün ngoïc thoâi tìm kieám

Laëng loøng ñoái caûnh hoûi chi Thieàn

Vua caûm thaáy ñoùi thì aên, caûm thaáy meät thì nguû. Coøn chuùng ta thì no caêng buïng vaãn coøn tieáp tuïc aên nöõa, khi coù ñoà aên ngon, keøm theo vaøi lon bia. Ñaõ meät ruõ ngöôøi maø vaãn cöù xem ti vi.

Hai caâu sau khoù hieåu hôn.

Vua Traàn Nhaân toâng cho raèng, vaø ñaây cuõng laø quan ñieåm chung cuûa Phaät giaùo ñôøi Traàn, chaân lyù khoâng ôû ñaâu xa maø ôû ngay trong loøng mình, chính laø loøng mình. Chaân lyù ñoù ñöôïc ví nhö vieân ngoïc quyù, do ñoù maø vua noùi : "Trong nhaø saün ngoïc thoâi tìm kieám".

Nhöng ñoù khoâng phaûi laø caùi loøng quay cuoàng chaïy theo thanh saéc beân ngoaøi maø laø caùi loøng töï do töï taïi, khoâng bò thanh saéc beân ngoaøi chi phoái laøm cho vöôùng maéc. Caùi loøng töï do töï taïi ñoù chính laø oâng Phaät trong moãi ngöôøi chuùng ta maø chuùng ta khoâng töï bieát ñoù thoâi. Con ngöôøi hieåu bieát nhö vaäy, caûm thaáy ñöôïc nhö vaäy, thöïc haønh ñuùng nhö vaäy ñöôïc xem laø giaûi thoaùt.

Trong baøi phuù Noâm "Cö traàn laïc ñaïo" Traàn Nhaân Toâng noùi roõ hôn :

"Buït ôû trong nhaø

Chaúng phaûi tìm xa

Nhaân khuaåy boån ta neân tìm Buït

Ñeán môùi hay Buït chính laø ta"

Con ngöôøi chính laø Buït maø khoâng töï bieát, vì queân khuaáy maát caùi goác cuûa mình laø Buït.

OÂng Buït gaàn guõi mình nhö vaäy, cho neân trong daân gian, hình aûnh oâng Buït laø thaân thöông, hieàn hoøa, luoân saün saøng giuùp ñôõ, baûo veä nhöõng ngöôøi hieàn laønh, toát buïng nhö coâ Taám trong truyeän Taám Caùm vaø bao truyeän khaùc töông töï. Hình aûnh oâng Buït trong daân gian Vieät Nam raát khaùc bieät vôùi Thöôïng ñeá ôû phöông Taây, cuõng khoâng gioáng maáy Ngoïc hoaøng ôû phöông Ñoâng.

"Gaàn chuøa goïi Buït baèng anh,

Troâng thaáy Buït laønh coõng Buït ñi chôi"

Caâu thöù hai cuõng coù ngöôøi ñoïc :

"Troâng thaáy Buït laønh, haï xuoáng ñaát chôi".

Vì vaäy maø Nguyeãn Traõi vieát :

-Buït aáy laø loøng, Buït haù caàu"

Buït chính laø loøng mình, khoâng phaûi caàu ôû ñaâu xa caû. Haõy goät saïch loøng mình khoûi moïi veát dô tham saân si thì loøng aáy chính laø Phaät. Coù leõ vì vaäy maø trong daân gian coù caâu : "Phaät ôû trong nhaø, laïi ñi caàu Thích ca ngoaøi ñöôøng".

Chính vì loøng mình töùc laø taâm mình laø Phaät cho neân Nguyeãn Du môùi vieát trong phaàn keát thuùc truyeän Kieàu :

"Thieän caên ôû taïi loøng ta

Chöõ taâm kia môùi baèng ba chöõ taøi

Coù taì maø caäy chi taøi

Chöõ taøi lieàn vôùi chöõ tai moät vaàn".

Ñoù laø chöõ loøng, hay chöõ taâm cuûa nhaø Phaät trong ñôøi soáng cuûa ngöôøi Vieät Nam chuùng ta. Moät chöõ thöù hai cuûa nhaø Phaät cuõng raát quen thuoäc vôùi ngöôøi Vieät Nam chuùng ta laø chöõ nghieäp.

2. CHÖÕ NGHIEÄP TRONG ÑÔØI SOÁNG CUÛA NGÖÔØI VIEÄT NAM :

Moïi ngöôøi Vieät Nam ñeàu thuoäc loøng caâu cuûa Nguyeãn Du trong truyeän Kieàu :

"Ñaõ mang laáy nghieäp vaøo thaân

Xin ñöøng traùch laãn trôøi gaàn trôøi xa"

Nghieäp ñoù, ai quaøng vaøo thaân ta ? Khoâng coù oâng Trôøi hay oâng Thaàn soá phaän naøo quaøng nghieäp vaøo chuùng ta caû, maø chính baûn thaân chuùng ta. Ñaïo Phaät ñònh nghóa nghieäp laø haønh ñoäng coù duïng taâm. Khi chuùng ta coù duïng yù thieän hay aùc laøm moät haønh ñoäng naøo ñoù thì töùc laø ñaõ taïo ra moät nghieäp thieän hay aùc, seõ sinh ra haäu quaû vui hay khoå trong töông lai, khi coù ñuû ñieàu kieän (saùch Phaät goïi laø nhaân duyeân) cho haäu quaû ñoù thaønh töïu.

Do ñoù, khi moät ngöôøi laùi xe baát caån caùn cheát moät ngöôøi ñi ñöôøng, thì theo quan ñieåm luaät phaùp Nhaø nöôùc, anh ta coù theå bò luaän toäi saùt nhaân vaø bò tuø. Nhöng theo quan ñieåm cuûa Phaät giaùo maø xeùt, thì anh ta khoâng phaïm nghieäp saùt, vì anh ta khoâng coù duïng taâm gieát ngöôøi. Anh ta chæ laø moät caùi nhaân, hay moät caùi duyeân khieán cho nghieäp bò caùn cheát cuûa ngöôøi ñi ñöôøng ñöôïc thaønh töïu. Nghieäp ñoù, ngöôøi ñi ñöôøng ñaõ töøng taïo ra trong moät thôøi ñieåm quaù khöù, ñeán nay ñaõ chín muoài. Bò xe caùn cheát laø nghieäp cuûa anh ta. Ñoù laø "toäi cuûa nghieäp". Thuyeát nghieäp cuûa ñaïo Phaät aên saâu vaøo taâm ngöôøi Vieät Nam ta ñeán noãi chuùng ta noùi toäi nghieäp, nghóa laø toäi cuûa nghieäp, khoâng phaûi toäi cuûa anh laùi xe baát caån, thaäm chí cuõng khoâng phaûi laø toäi cuûa ngöôøi ñi ñöôøng maø laø toäi cuûa nghieäp ngöôøi naøy trong moät thôøi ñieåm quaù khöù.

Toäi nghieäp, toäi cuûa nghieäp, ñoù laø thuyeát nghieäp cuûa Phaät giaùo ñaõ aên saâu vaøo trong loái soáng cuûa ngöôøi Vieät Nam ñeán noãi khi chöùng kieán moät söï coá khieán cho moät ngöôøi khaùc cheát hay laø bò thöông tích traàm troïng, chuùng ta buoät mieäng noùi "Toäi nghieäp". Thöïc ra, ngöôøi Vieät Nam cuõng noùi ñeán thuyeát nghieäp cuûa ñaïo Phaät trong nhöõng caâu nhö "ôû hieàn gaëp laønh, gieo gioù gaët baõo" v.v Hay laø trong raát nhieàu truyeän daân gian Vieät Nam nhö "Vieät ñieän U linh taäp", "Lónh Nam chích quaùi" vaø caû Truyeän Kieàu cuûa Nguyeãn Du nöõa. Ñôøi Thuùy Kieàu thaät laø laém chuyeän baát haïnh, ngöôøi ñoïc caûm giaùc nhö thuùy Kieàu daán thaân vaøo choán ñoaïn tröôøng naøy, ñeán choán ñoaïn tröôøng khaùc. Nguyeãn Du noùi :

"Ma ñöa loái, quyû daãn ñöôøng

Chæ tìm nhöõng loái ñoaïn tröôøng maø ñi"

Nhöng thaät ra, khoâng coù ma hay quyû naøo heát, maø chæ coù nghieäp cuûa Thuùy Kieàu taïo ra trong quaù khöù maø thoâi. Nghieäp ñoù ñaõ ñöa naøng töø ngöôøi ñaøn oâng naøy ñeán ngöôøi ñaøn oâng khaùc, khieán cho naøng phaûi nhôù laïi caâu cuûa naøng thoát leân khi thöông haïi soá phaän ñaøo hoa cuûa Ñaïm Tieân :

"Soáng laøm vôï khaép ngöôøi ta

Ñeán khi thaùc xuoáng laøm ma khoâng choàng"

May thay naøng Kieàu coøn toát soá hôn Ñaïm Tieân, vì cuoái cuøng Kieàu laïi ñöôïc taùi hoân vôùi Kim Troïng laø ngöôøi yeâu cuõ cuûa mình. Ngöôøi Vieät Nam chuùng ta thaám thía thuyeát nghieäp raát laø khoa hoïc vaø coâng baèng cuûa ñaïo Phaät, cho neân nghe theo lôøi Phaät daïy trong kinh Phaùp Cuù :

"Traùnh moïi ñieàu aùc

Laøm moïi haïnh laønh

Töï laøm trong saïch taâm yù mình

Laø lôøi daïy cuûa caùc Ñöùc Phaät"

Hay caùc caâu keä cuõng trích töø kinh Phaùp Cuù :

Keû thuø haïi keû thuø

Oan gia haïi oan gia

Khoâng baèng taâm höôùng taø

Gaây aùc cho töï thaân.

(Keä 42)

Vaø caâu :

"Ñieàu cha meï vaø baø con

Khoâng theå laøm ñöôïc

Taâm höôùng thieän laøm ñöôïc

Laøm ñöôïc coøn toát hôn"

(Keä 43)

Maáy caâu keä treân ruùt ra töø kinh Phaùp Cuù, coù theå noùi laø ñaõ thaâu toùm tinh hoa cuûa thuyeát taâm vaø thuyeát nghieäp ñaõ aûnh höôûng vaø tieáp tuïc aûnh höôûng ñeán ñôøi soáng cuûa ngöôøi Vieät Nam chuùng ta suoát chieàu daøi phaùt trieån cuûa daân toäc. Noù cuõng goùp phaàn chuyeån hoùa taâm thöùc cuûa ñôøi soáng con ngöôøi trong xaõ hoäi, duø baát cöù thôøi ñaïi naøo.

(Tuaàn baùo Giaùc Ngoä)

 



bullets08.gif - 0.2 KTrang MUÏC LUÏC
bullets08.gif - 0.2 KTrang chính