Haønh höông laø moät chuyeán ñi thieâng lieâng, nhaèm moät muïc ñích ñeán moät ñòa ñieåm thieâng lieâng. Xöa kia haønh höông laø moät hình thöùc thöïc haønh nghi leâã, toû baøy loøng suøng kính cuûa caùc tín ñoà ñoái vôùi caùc ñaáng thieâng lieâng, caùc ñoái töôïng thôø töï cuûa caùc toân giaùo, tín ngöôõng; veà sau, noäi dung cuûa haønh höông thay ñoåi, nhöng cho ñeán nay haønh höông vaãn coøn dö vò truyeàn thoáng cuûa noù : ñoù laø nhöõng chuyeán ñivì muïc ñích tình caûm vaø hoaøi coå (sentimental and nostalgic reasons/Töï ñieån Oxford 1996). Haønh höông laø moät thaønh toá quan troïng ñoái vôùi haàu heát caùc toân giaùo, töø thôøi coå nhö Hy Laïp, ñeán Do Thaùi giaùo (Judaisn), Hoài giaùo, Cô Ñoác giaùo – ñaëc bieät, ñoái vôùi Hoài giaùo : haønh höông ñeán Mecca laø ñieàu ñöôïc quy ñònh trong giaùo luaät. Phaät giaùo nguyeân thuûy voán khoâng chaáp nhaän nghi leã, aâm thanh saéc töôùng. nhöng roài cuõng ñaõ chaáp nhaän haønh höông vaø maëc duø khoâng coå xuùy vieäc taïo ra hình töôïng vaø giaùo lyù ñaõ baøi baùc söï sôû ñaéc vaät chaát, Phaät giaùo sau hôn 2000 naêm laïi coù ñöôïc moät heä thoáng hoã trôï veà thò giaùc phong phuù vaø ña daïng nhaát theá giôùi. Taäp hoïp khoång loà caùc coâng trình ngheä thuaät vaät theå, gaén vôùi caùc söï kieän lòch söû vaø truyeàn thuyeát cuûa ñaïo, vaãn tieáp tuïc laøm say meâ, thu huùt ñoâng ñaûo nhöõng ngöôøi haønh höông Phaät töû laãn nhöõng ngöôøi khoâng phaûi laø Phaät töû.
HAØNH HÖÔNG TREÂN ÑAÁT PHAÄT
ÔÛ Thieân Truùc, ñöôïc toân kính nhaát ñoái vôùi tín ñoà Phaät giaùo laø caùc di vaät vaø caùc ñòa ñieåm tröïc tieáp gaén vôùi cuoäc ñôøi cuûa ñöùc Phaät lòch söû, keát thuùc vaøo khoaûng naêm 481 tröôùc Taây lòch. Caùc di vaät goàm di coát (xöông soï, raêng) vaø ñoà duøng cuûa Phaät (y, ñoà chaûi raêng, tích tröôïng, bình baùt, oáng nhoå…) vaø caùc ñòa ñieåm : moûm ñaù phôi aùo (Udynaga), taûng ñaù Linh Thöùu, caây aên chaùo, hang (Linh Thöùu), daáu moùng tay, boùng Phaät treân vaùch ñaù, daáu chaân Phaät vaø quan troïng hôn caùc ñòa ñieåm kyø bí ñoù laø caùc nôi lieân quan ñeán cuoäc ñôøi cuûa Phaät nhö Töù Ñoäng Taâm : nôi ñaûn sinh (Lunbini), nôi ñaéc ñaïo, xuaát gia, nôi Phaät nhaäp Nieát baøn… Ngoaøi ra, tro cuûa nhuïc thaân Phaät, sau khi thieâu ñaõ ñöôïc phaân cho 8 vöông quoác ñeå laäp thaùp thôø, vaø sau ñoù theo truyeàn thuyeát, vua A Duïc (leân ngoâi naêm 273 tr.TL, quy y naêm 261tr. TL vaø tòch 256 tr. TL) ñaõ phaù 7 trong 8 ngoâi thaùp treân ñeå laáy tro phaân cho 84.000 ngoâi thaùp môùi xaây nhaèm töôûng nieäm nhöõng söï kieän lieân quan ñeán cuoäc ñôøi ñöùc Phaät. Ñoàng thôøi moät soá truï ñaù nhaün boùng ñöôïc döïng leân ôû nhöõng ñòa ñieåm lieân quan ñeán cuoäc ñôøi cuûa Phaät ñaõ taïo neân nhöõng con ñöôøng haønh höông ñeán nhöõng ñòa ñieåm thieâng. Ñieàu ñaùng löu yù ôû ñaây laø baáy giôø ñaõ coù caùc thaùp chöùa kinh Phaät vaø vua A duïc ñaõ cho khaéc vaøo ñoù nhöõng baûn vaên noùi veà Phaät phaùp. Noùi caùch khaùc, thôøi A Duïc ñaõ löu taâm ñeán yeâu caàu hoaèng hoùa ñaïo phaùp trong vieäc xaùc laäp caùc ñòa ñieåm chieâm baùi (xem theâm R. Craven Indian Art, 1995, p38-40). Ñoù phaûi chaêng laø yeâu caàu cô baûn cuûa haønh höông Phaät giaùo maø nhöõng vieäc laøm cuûa caùc taêng só haønh höông sang Phaät quoác ñaõ minh chöùng.
HAØNH HÖÔNG SANG PHAÄT QUOÁC
Trong lòch söû Phaät giaùo, Phaùp Hieån, Huyeàn Trang, Nghóa Tònh laø nhöõng nhaø haønh höông tieâu bieåu. Phaùp Hieån (ñi naêm 399 - veà naêm 414) vaø Traàn Huyeàn Trang (ñi 629 – veà 646) ñeán ñaát Phaät baèng ñöôøng boä cöïc kyø gian nan. Coøn Nghóa Tònh (635 -713) tôùi AÁn Ñoä baèng thuyeàn. Roõ raøng laø ra ñi töø nhöõng thôøi ñieåm khaùc nhau nhöng caùc Thieàn sö Trung Quoác ñeàu xuaát phaùt töø vieäc hoï khoâng thoûa maõn vôùi nhöõng baûn kinh khoâng ñaày ñuû vaø khoù hieåu hay vôùi tình traïng coøn thieáu nhieàu kinh ñieån ñeå coù theå ñaùp öùng nhu caàu tu hoïc. Muïc ñích chuyeán haønh höông cuûa hoï khoâng chæ laø chieâm baùi caùc thaùnh tích, tham döï vaøo caùc leã hoäi, maø coøn laø möu caàu tri thöùc ngay chính nôi Phaät quoác. Noùi caùch khaùc söï phaùt taâm caàu ñaïo ñaõ thoâi thuùc hoï leân ñöôøng, ñaõ xaùc laäp söï quyeát taâm vöôït qua nhöõng gian nan nguy hieåm, keå caû leänh caám cuûa nhaø vua treân töøng chaëng ñöôøng ñeán Thieân Truùc. Hôn nöõa, chính vì nhu caàu caàn ñöôïc hoïc ôû caùc baäc thaày gioûi nhaát giuùp hoï thu ñöôïc nhöõng tri thöùc hoaøn chænh veà nhöõng baûn kinh cuûa caùc toâng phaùi Phaät giaùo khaùc nhau neân hoï ñaõ coá gaéng heát söùc mình : nhieàu nhaø haønh höông ñaõ hoïc tieáng Phaïn thoâng thaïo ñeán möùc caùc cao Taêng AÁn Ñoä haøi loøng, coù ngöôøi tu hoïc tinh taán khieán vua chuùa baûn xöù môøi hoï ñeán cung vua thuyeát phaùp, tranh luaän vôùi caùc ngoaïi ñaïo thaéng lôïi. Ñoù laø nhöõng göông saùng cho caùc Taêng sinh du hoïc ngaøy nay noi theo vaø ñoái vôùi haøng Phaät töû chuùng ta, muïc ñích haønh höông chaân chính cuûa caùc cao Taêng naøy laø nhöõng gì chuùng ta caàn suy gaãm ñeå höôùng ñeán moät haønh vi chaùnh tín.
TAÂY DU CUÛA TAÊNG SÓ VIEÄT NAM
Ñöùng ôû goùc ñoä lòch söû vaên hoùa, haønh höông laø chuyeán ñi ñeán xöù xa ñeå tìm kieám nhöõng tri thöùc môùi, nhu caàu caàn thieát vaø cao caû cuûa con ngöôøi moïi thôøi ñaïi, vaø khi hoï trôû veà vôùi nhöõng tri thöùc môùi sôû ñaéc cuøng kinh saùch ñöôïc mang veà ñaõ goùp phaàn boå sung, naâng cao – thaäm chí laøm thay ñoåi nhöõng hieåu bieát, nhöõng nhaän thöùc cuõ. Phaät giaùo Vieät Nam cuõng coù nhöõng Thieàn sö Taây du sang AÁn Ñoä. Moät trong soá ñoù, ñöôïc saùch söû nhaéc ñeán laø Suøng Phaïm (maát 1087), ñeä töû cuûa Ngaøi Voâ Ngaïi ôû chuøa Höông Thaønh. Suøng Phaïm thuoäc theá heä 11 Thieàn phaùi Tyø Ni Ña Löu Chi, oâng ôû laïi aán Ñoä 9 naêm vaø khi veà nöôùc môû tröôûng daïy ñaïo ôû chuøa Phaùp Vaân. Vua Leâ Ñaïi Haønh nhieàu laàn trieäu thænh vaøo cung ñeå baøn luaän Phaät hoïc. Ngöôøi khaùc laø Töø Ñaïo Haïnh, vì muoán traû thuø cha, Töø Ñaïo Haïnh sang aán Ñoä caàu hoïc phaùp thuaät, nhöng ñi ñeán xöù Kim Xæ (Raêng vaøng, Mieán Ñieän) thaáy hieåm trôû beøn quay veà, aån cö ôû nuùi Phaät Tích … (xem Lónh Nam chích quaùi). Ñeán ñaàu theá kyû XX, vieäc haønh höông sang AÁn Ñoä ñeå caàu hoïc ñaïo phaùp coù "nhaø sö aên rau" Thieän Quaûng (ñeán Thaùi Lan, Ngaøi theo cuï Phan Boäi Chaâu hoaït ñoäng) vaø nhaø sö Minh Tònh (ngöôøi Thuû Daàu Moät) ñaõ sang AÁn Ñoä, Taây Taïng vaø ñem Phaät giaùo Taây Taïng veà truyeàn baù ôû Bình Döông…. Noùi chung, vieäc Taây du hoïc ñaïo cuûa Taêng só Vieät Nam chæ ôû möùc ñoä khieâm toán veà soá löôïng cuõng nhö chaát löôïng. Tuy nhieân, ñieàu naøy cuõng chæ ra raèng vieäc haønh höông sang ñaát Phaät ñaõ ñöôïc caùc theá heä Taêng só chuù yù, vaø cuõng ñaõ trôû thaønh moät taäp tuïc ôû xöù ta.
SÖÏ HÌNH THAØNH NHÖÕNG ÑIEÀM HAØNH HÖÔNG PHAÄT GIAÙO
1. Cöù vaøo truyeän Nhaát Daï Traïch cuûa Lónh Nam chích quaùi, chuùng ta coù theå thaáy raèng Chöû Ñoàng Töû (con reå vua Huøng) ñaõ theo ñöôøng bieån ñeán nuùi/ñaûo Quyønh Vieân/Quyønh Vi ñeå hoïc ñaïo töø nhaø sö Phaät Quang/Ngöôõng Quang. Leâ Maïnh Thaùt trong Lòch söû Vieät Nam töø khôûi nguyeân ñeán Lyù Nam Ñeá, 1999 ñaõ döïa treân nhöõng söû lieäu chöùng minh raát thuyeát phuïc raèng Quyønh Vieân ôû cöûa Soùt, thuoäc bieân giôùi phía Nam cuûa nöôùc ta vaø Chieâm Thaønh. Daãn laïi ñieàu naøy, chuùng toâi muoán löu yù raèng Chöû Ñoàng Töû coù theå coi laø nhaø haønh höông ñeán xöù xa ñeå tìm hoïc ñaïo phaùp sôùm cuûa PG Vieät Nam. Ñaïo Phaät maø Chöû Ñoàng Töû ñaõ tieáp thu laø thöù Phaät giaùo quyeàn naêng, ñaäm tính chaát phuø chuù. Chính vì vaäy maø sau naøy noù deã daøng ñoàng nhaát vôùi Ñaïo giaùo, vaø do ñoù, vò Phaät töû Vieät Nam ñaàu tieân (goïi theo Leâ Maïnh Thaùt, sñd) ñöôïc theá nhaân toân laø "Chöõ Ñaïo toå". Vaø ñieàu lieân quan ñeán ñeà taøi cuûa baøi naøy laø moät loaït caùc ñòa ñieåm lieân quan ñeán haønh traïng cuûa Chöû Ñoàng Töû, ñaõ trôû thaønh ñòa ñieåm thieâng, maø trung taâm laø "Daï Traïch hoùa töø" (thoân Yeân Vónh, Daï Traïch, Chaâu Giang, Haûi Döông) vaø keá ñoù laø caùc ñòa ñieåm töø Chöõ Xaù (Gia Laâm, Haø Noäi) ñeán Haø Taây, Vónh Phuù… Phaûi chaêng ñaáy laø nhöõng ñòa ñieåm haønh höông Phaät giaùo sôùm nhaát ôû xöù ta ?
2. Tính chaát ña tín ngöôõng cuûa caùc ñòa ñieåm haønh höông laø moät ñaëc ñieåm khaù phoå bieán ôû xöù ta. Taát nhieân, cuõng coù tröôøng hôïp laø ñôn nhaát. Saùch Giao Chaâu kyù coù ghi: "Thaønh Neâ Leâ ôû phía Ñoâng Nam huyeän Ñònh An, caùch soâng 7 daëm, thaùp vaø giaûng ñöôøng do vua A Duïc laäp vaãn coøn. Nhöõng ngöôøi ñoán cuûi goïi laø kim töôïng".
Theo keát quaû nghieân cöùu cuûa Leâ Maïnh Thaùt (sñd, tr.30-35) thì teân goïi thaønh Neâ Leâ coù theå laø aâm cuûa Nakara (ñiaï nguïc ) vaø oâng ñoaùn ñònh ñoù phaûi chaêng laø chuøa Taây Thieân (tuïc danh laø "chuøa Ñòa Nguïc" ôû vuøng Tam Ñaûo. Vaán ñeà ñaùng löu yù ôû ñaây laø phaûi chaêng "thaùp vaø giaûng ñöôøng" ôû thaønh Neâ Leâ naøy laø do phaùi ñoaøn Taêng löõ maø A Duïc phaùi ñi truyeàn ñaïo ôû Ñoâng Nam AÙ, töùc vuøng Kim Ñòa (Suvanabuhmi) vaøo nhöõng naêm 247-232 tr.TL) taïo döïng ? Ñaây laø vaán ñeà coøn ñoøi hoûi nhieàu noã löïc nghieân cöùu, song keát quaû khaûo coå hoïc veà OÙc Eo (Phuø Nam) ñaõ ñöa ra nhöõng döõ kieän ñaùng tin caäy veà con ñöôøng truyeàn baù PG töø AÁn Ñoä sang Phuø Nam, Chieâm Thaønh, Giao Chaâu. Cuõng theo ñieàu naøy, vieäc laäp thaùp thôø tro (moät trong 84.000 ngoâi thaùp cuûa vua A Duc noùi treân) ñaõ xuaát hieän ôû vuøng Tam Ñaûo vaø nhö vaäy, vieäc haønh höông leã baùi thaùp chöùa tro/coát cuõng ñaõ du nhaäp vaøo xöù ta töø theá kyû thöù III tr. Taây lòch.
3. Söï kieän naøy coù theâm moät döõ lieäu khaúng ñònh hôn. Ñoù laø vieäc nhaø sö Giao Chæ (cho laø ngöôøi Khöông Cö/Sogdiane, thuoäc Baéc AÁn) laø Khöông Taêng Hoäi – ñöôïc coi laø Sô toå Thieàn toâng Vieät Nam – ñaõ coù coâng trong vieäc caàu xin söï hieån hieän cuûa xaù lôïi ôû Kieán Nghieäp vaøo naêm 240, khieán vua quan hoï Ngoâ heát söùc thaùn phuïc, nhaân ñoù cho döïng thaùp; vaø nhôø ñoù, ñaïo Phaät ñöôïc ñöùng chaân ôû ñaây, ñaïo phaùp Giang Taû môùi thònh (Cao Taêng truyeän)
Ñaèng sau söï kieän naøy, cho thaáy trong Taêng löõ vaø daân chuùng Giao chæ – queâ höông cuûa Hoäi, vieäc suøng baùi thaùp thôø xaù lôïi ñaõ trôû neân phoå caäp. Cõoù leõ cuõng do vaäy neân naêm 455 laïi coù vieäc xaây thaùp ñöïng tro coát cuûa nhaø sö Ñaøm Hoaèng ôû nuùi Tieân Sôn ñeå thôø.
Ñaøm Hoaèng ngöôøi Haø Baéc (gaàn Baéc Kinh) xuaát gia töø nhoû, sau Nam du ñeán Phieân Ngung, döøng ôû chuøa Ñaøi roài ñeán ôû chuøa Tieân Sôn xöù Giao Chæ. Ngaøy ngaøy, Hoaèng tuïng Voâ Löôïng Thoï vaø Quaùn kinh nguyeän theà veà an döôõng. Vaoø naêm 455, Hoaèng leùn nhoùm löûa trong nuùi töï thieâu, ñeä töû cöùu kòp thì nöûa mình ñaõ chaùy, sau ñoù, nhaân gaàn ôû nôi xoùm coù môû hoäi, caû chuøa ñeàu ñi döï leã, Hoaèng vaøo nuùi töï thieâu. Khi daân xoùm hay chuyeän, ñeán nôi thì maïng Hoaèng ñaõ döùt, chaát theâm cuûi, ñoát löûa ñeán ngaøy mai môùi taét. Ngaøy hoâm ñoù, daân xoùm ñeàu thaáy Hoaèng toaøn thaân saéc vaøng, côõi moät con nai vaøng ñi veà Taây raát nhanh. Ai hoûi ñeàu khoâng ñaùp, chæ tay veà phía tröôùc. Taêng, tuïc hieåu ra söï thaàn dò, cuøng nhau gom tro xöông, döïng thaùp ñeå thôø (löôïc keå theo Vaõng sanh Tònh Ñoä truyeän/baûn dòch cuûa Leâ Maïnh Thaùt, sñd).
Caâu truyeän treân ñaõ chæ ra vieäc laäp thaùp ñöïng tro coát caùc Taêng só ñaõ tòch ôû chuøa… ñaõ trôû neân moät taäp tuïc, vaø nhö vaäy, Tieân Sôn – moät trung taâm PG coå xöa, ñaõ coù theå trôû thaønh moät ñòa ñieåm chieâm baùi thu huùt ñoâng ñaûo ngöôøi haønh höông vì söï kieän thaàn dò cuûa Ñaøm Hoaèng. Moät trong nhöõng giaû thieát coù cô sôû thì Tieân Sôn thuoäc khu vöïc Höông Tích vaø nhö vaäy chuøa Höông (Haø Taây) – moät leã hoäi coù thôøi gian daøi nhaát so vôùi toaøn boä leã hoäi caû nöôùc, keùo daøi töø 6.1 ñeán 15.3 Aâl. Phaûi chaêng ñaõ baét ñaàu töø theá kyû V naøy ?
HAØNH HÖÔNG VAØ HOÄI CHUØA
Phaät giaùo chöa haún laø toân giaùo xöôùng xuaát neân hoaït ñoäng haønh höông – leã hoäi ôû xöù ta neáu so vôùi caùc leã hoäi daân gian leã baùi caùc thaàn thaùnh hay thaäm chí so vôùi leã hoäi toân vinh caùc anh huøng lòch söû nhö leã hoäi Ñeàn Huøng chaúng haïn. Noùi caùch khaùc, haønh höông leã hoäi PG cuõng nhö baûn thaân toân giaùo naøy hoäi nhaäp vaøo vaên hoùa Vieät thöôøng baèng con ñöôøng kheá cô, do vaäy haønh höông, leã hoäi PG coù noäi dung ñoái töôïng suøng tín ña phaàn laø moät toång hôïp theå, goàm chö Phaät, Boà taùt, Thaùnh Taêng…. phoái hôïp vôùi thaàn, thaùnh vaø danh nhaân, anh huøng lòch söû… Do vaäy, moät caùch toång quaùt coù theå thaáy moät söï phaân nhoùm maø tieâu chí khu bieät coù phaàn co giaõn.
Noåi baät laø caùc ñòa ñieåm haønh höông : leã hoäi gaén vôùi tuïc thôø Man Nöông – Töù Phaùp : hoäi chuøa Daâu (Haø Baéc, 8.4), hoäi chuøa Ñaäu (Haø Taây, 26, 27.12); hoäi chuøa Töù phaùp (Vaên Laân, Haûi Höng – 17.1); hoäi chuøa Töù phaùp (Di Söû, Haûi Höng , 8.4); hoäi Ñaïi, chuøa Naønh (Haø Noäi, 4-6.2).
Nhoùm caùc ñòa ñieåm haønh höông, chuû yeáu laø moät ngaøy thieâng lieâng vaø ít nhieàu ñöôïm tính chaát nhaøn taûn coù theå keå : hoäi chuøa Höông (Haø Taây), hoäi chuøa Phaät Tích (Haø Baéc – 4.1Aâl), hoäi chuøa Höông Tích (Ngheä Tónh), hoäi chuøa Taây Phöông (Haø Taây 6-10.3 Aâl)… vaø keå theâm moät soá caùc chuøa nuùi ôû Nam Trung boä, Nam boä cuõng coù phaàn naøo töông töï.
Nhoùm ñòa ñieåm haønh höông coù tính chaát leã hoäi toång hôïp leã Phaät vaø leã hoäi daân gian ; ôû ñoù ngoaøi nghi leã cuùng teá, coøn caùc ñaùm röôùc, troø chôi theá tuïc, caùc cuoäc thi taøi vaø bieåu dieãn ngheä thuaät daân gian : Hoäi Laùng (Thaùi Bình , 6-12.1 Aâl), hoäi chuøa Tam Sôn (Haø Baéc 8-12.1), hoäi chuøa Löông (Nam Haø, 13-16.3), hoäi chuøa Ñoïi (Nam Haø, 19.3), chuøa Thaém (Vónh Phuù 5.5)v.v… ôû ñaây cuõng keå theâm söï tích hôïp leã hoäi caùc danh nhaân, anh huøng lòch söû vaø leã Phaät : Hoäi chuøa Boà (Thaùi Bình, 7-15 AÂl) laø leã hoäi Hai vua baø, coâng chuùa Baùt Naøn vaø leã chö Phaät; hoäi chuøa Veõ (Haûi Phoøng, 10-20.6) laø leã caàu kinh vaø daâng höông kyû nieäm nôi Traàn Höng Ñaïo ñaõ töøng ñoùng quaân ñeå nghieân cöùu chieán tröôøng soâng Baïch Ñaèng.
Nhoùm haønh höông leã hoäi gioã Toå cuûa chuøa : Hoäi chuøa Ñaïi Bi (Haø Baéc, 18-23.1): Thieàn sö Huyeàn Quang (moät trong 3 Toå Truùc Laâm); hoäi chuøa Thanh Mai (Haûi Höng, 1-3.2): Toå Phaùp Loa; hoäi chuøa Thaày (Haø Taây, 5-7.3): Töø Ñaïo Haïnh; hoäi chuøa Laùng (Haø Noäi, 5-7.3): Töø Ñaïo Haïnh; hoäi chuøa Keo (Thaùi Bình, 13-15.9) : Döông Khoâng Loä; hoäi chuøa Coå Leã (Nam Haø, 15-20.9) : Nguyeãn Minh Khoâng… Ñieàu löu yù laø tuy goïi gioã Toå, caùc danh nhaân, nhöng phaàn hoäi lôùn hôn khoa nghi nhaø Phaät, goàm caùc troø chôi theá tuïc, dieãn tích xöa, haùt cheøo, roái nöôùc…Chính vì caùc thaønh toá naøy neân chuùng ñöôïc goïi laø hoäi.
HAØNH HÖÔNG XÖA VAØ NAY
Thoaït tieân, haønh höông laø töø chæ thuû tuïc haønh leã : tay caàm neùn nhang ñi nhieãu quanh ñoái töôïng toân kính 3 voøng theo chieàu kim ñoàng hoà. Ñieàu naøy ñaõ chæ ra raèng haønh höông voán gaén vôùi muïc ñích toân giaùo, tín ngöôõng, nghieâm tuùc. Noùi roäng hôn, haønh höông luoân taïo ra moät moái lieân heä giöõa phaøm tuïc vôùi thieâng lieâng, giöõa caù nhaân ngöôøi haønh höông vôùi caû moät coäng ñoàng cuøng ñi vaø ñaëc bieät laø moái lieân heä giöõa con ngöôøi "töù ñaïi giaû hôïp" cuûa mình vôùi con ngöôøi thöù hai cuûa mình - con ngöôøi ñaõ ñöôïc nhaän thöùc laïi qua chuyeán ñi naøy. Phaät giaùo, qua lòch söû coù nhieàu toâng phaùi. Do ñoù caû chuøa Toå ñình nhôø thaønh toá lòch söû naøy (vaø coù theå ñöôïc tích hôïp nhöõng thaønh toá linh öùng) ñaõ trôû thaønh nhöõng ñòa ñieåm töï nhieân cuûa haønh höông, chieâm baùi vaø thöôøng laø ôû nôi xa xoâi khoù tôùi naøo ñoù. Roài sau ñoù, caùc toâng phaùi ñeàu coù caùc trung taâm ôû ñoâ thò. Ñoù laø ñòa ñieåm haønh höông ñoâng ñuùc. Ñeán chuøa leã Phaät ñöôïc coi laø haønh vi moä ñaïo vaø söï tri aân; trong chöøng möïc naøo ñoù laø tin vaøo söï cöùu ñoä cuûa chö Phaät, Boà taùt hôn laø vaøo baát cöù coâng lao tu taäp cuûa chính baûn thaân mình. Tuy nhieân, moät chuyeán haønh höông ñeán moät ñòa ñieåm thieâng lieâng naøo ñoù thì chính vieäc leo nuùi baêng röøng caøng vaát vaû chöøng naøo laø coù yù nghóa baøy toû/theå hieän loøng thaønh chöøng ñoù vaø nhö vaäy, taïo ñöôïc coâng ñöùc.
Roài khi phöông tieän di chuyeån thuaän lôïi hôn, ñöôøng xaù giao thoâng phaùt trieån toåt hôn thì ñeå gia taêng laàn löôïng cho chuyeán ñi, caùch "haønh höông thaäp töï" (10 chuøa) ñöôïc nhieàu Phaät töû höôûng öùng vaø xu höôùng caøng luùc seõ caøng gia taêng veà soá löôïng ñòa ñieåm. Cuoäc haønh höông chæ hoaøn thaønh khi ngöôøi haønh höông ñaõ ñi ñuû soá löôïng nôi haønh höông maø mình ñaõ nguyeän. ÔÛ töøng ñòa ñieåm ngoaøi vieäc leã baùi thì vieäc cuùng döôøng, ñoùng goùp cho nhaø chuøa ñeå mong doåi laáy söï öôùc mong phöôùc laïc, coâng ñöùc cho baûn thaân vaø gia ñình trong ñôøi naøy (hay hoài höôùng coâng ñöùc cho vong linh toå tieân ñöôïc nhôø ñoù maø sieâu thoaùt). Maët khaùc, cuõng coù moät soá ngöôøi, cuoäc haønh höông ñöôïc coi nhö moät chuyeán ñi nhaøn taûn ñeå coù söï thö thaùi taâm hoàn vôùi muïc ñích tham gia vaøo moät soá hình thöùc toân giaùo chung nhö moät neáp sinh hoaït vaên hoùa vaø cuõng khoâng phaûi laø khoâng coù ngöôøi nhaèm vaøo muïc ñích du lòch vaên hoùa truyeàn thoáng qua söï hoäi nhaäp vaøo ñoù ñeå chieâm nghieäm caùi hoàn cuûa leã hoäi, yù nghóa ñích thöïc cuûa haønh höông vì leõ haønh höông maø khoâng coù caùi taâm thì chæ laø khaùn giaû ñöùng beân ngoaøi ñeå nhìn moät vôû dieãn thuaàn tuyù, moät söï phoùng tuùng mang tính saân khaáu. Lyù do toàn taïi cuûa haønh höông khoâng phaûi laø nhìn maø laø nhaäp cuoäc vaøo moät nôi ñaëc bieät, ôû moät khoaûnh khaéc ñaëc bieät.
Noùi chung, duø coù nhöõng khaùc bieät giöõa töøng ngöôøi, nhöng haønh höông ñích thöïc laø moät chuyeán ñi trong khoâng gian, trong thôøi gian vaø trong baûn thaân mình laø söï hoaù thaân cuûa cuoäc soáng traàn tuïc, ñöa laïi yù nghóa cho cuoäc ñôøi mình. Cuï theå hôn, chuyeán ñi trong khoâng gian laø chuyeán ñi do chính mình thöïc hieän, töùc ñoù laø moät cuoäc ñi boä vì khoâng coù söï suøng tín thöïc söï naøo phaùt sinh khi moïi vieäc quaù deã daøng, thuaän lôïi. Haønh höông maø theå xaùc coù nhoïc nhaèn thì linh hoàn môùi bay boång leân cao, ñoâi chaân böôùc ñi coù thaät söï moûi nhöø thì chính ta môùi ñeán choán taâm linh xui khieán.
Ñi trong thôøi gian laø söï hoài coá veà quaù khöù do söï va ñaäp cuûa tröïc giaùc vôùi caùc di vaät di tích coå xöa. Kyù öùc laø nhaân tính cuûa moãi ngöôøi, cuõng nhö truyeàn thoáng laø nhaân tính cuûa coäng ñoàng, cuûa daân toäc. Do vaäy, söï noái keát quaù khöù vôùi hieän taïi töï noù laø thuoäc tính baûn theå ngöôøi. Caùi caûm nhaän "daáu xöa xe ngöïa hoàn thu thaûo, neàn cuõ laàu ñaøi boùng tòch döông" maø baø Huyeän Thanh Quan ñaõ sôû ñaéùc laø nhòp ñaäp hieän taïi tröïc quan vaøo kyù öùc ñaõ xa nhö cuûa nhöõng tieàn kieáp soáng daäy. Vaø caùi quan troïng hôn thaûy ñaõ naûy sinh ra töø söï "quaùn töôûng" ñoù : cuoäc ñi trong chính baûn thaân ta.
(Tuaàn baùo Giaùc Ngoä)
Trang MUÏC LUÏC