MUÏC ÑÍCH HOÏC PHAÄT

TK GIAÙC ÑIEÀU

"Khoâng laøm moïi ñieàu aùc

Thaønh töïu caùc haïnh laønh

Taâm yù giöõ trong saïch

Chính lôøi chö Phaät daïy"

(Dhp 183)

Taát caû nhöõng lôøi daïy cuûa Ñöùc Phaät ñöôïc keát-taäp trong tam taïng Kinh ñieån. Nhöng töïu trung coù ba ñieàu caên baûn ñoù laø : chæ aùc, taùc thieän vaø thanh loïc taâm.

Lôøi daïy treân thaät bình dò, ñôn giaûn nhöng thöïc haønh cho ñuùng chaùnh phaùp khoâng phaûi laø chuyeän giaûn ñôn. Daàu raèng moät ñöùa beù taùm tuoåi vaãn thuoäc naèm loøng baøi keä naøy nhöng oâng giaø 80 tuoåi chöa chaéc ñaõ laøm troïn xong. Ñaây laø caâu noùi cuûa OÂ Saøo Thieàn sö. Thaät ñuùng nhö vaäy, haõy kieåm nghieäm laïi maø xem, taâm yù chuùng ta luùc naøo cuõng bæ thöû, hôn thua, phaûi quaáy, toát, xaáu, ñoá kî, thuø hieàm, coâng kích laãn nhau… thaät khoù coù giaây phuùt ñeå cho ta yeân laëng, daãu coù ñi nöõa cuõng trong traïng thaùi chaäp chôøn giaây laùt maø thoâi. Khoâng nhöõng töï thaân chuùng ta caûm thaáy baát an, phieàn muoän maø coøn khieán cho baàu khoâng khí trôû neân khoù thôû laøm phieàn loøng moïi ngöôøi xung quanh.

Theo quan ñieåm cuûa Phaät giaùo moät con ngöôøi soáng haïnh phuùc troïn veïn khi vaø chæ khi hoï töø boû moïi vieäc aùc, haønh ñoäng coù lôïi laïc cho mình vaø ngöôøi, khoâng gaây ñau khoå cho baát cöù ai, giuùp ñôõ moïi ngöôøi baèng nhieàu phöông tieän, tu taäp ñuùng chaùnh phaùp. Tröôùc heát chuùng ta caàn minh ñònh vaø phaân bieät roõ giöõa vieäc thieän vaø baát thieän phaùp theo nhö lôøi cuûa Ñöùc Theá Toân chæ giaùo vôùi du só ngoaïi ñaïo Vacchagotta : "Saùt sanh, naøy Vaccha, laø baát thieän, töø boû saùt sanh laø thieän. Laáy cuûa khoâng cho, naøy Vaccha, laø baát thieän, töø boû laáy cuûa khoâng cho laø thieän. Taø haïnh trong caùc duïc, naøy Vaccha, laø baát thieän, töø boû taø haïnh trong caùc duïc laø thieän. Voïng ngöõ, naøy Vaccha laø baát thieän, töø boû voïng ngöõ laø thieän. Noùi hai löôõi, naøy Vaccha, laø baát thieän, töø boû noùi hai löôõi laø thieän. Noùi aùc khaåu, naøy Vaccha, laø baát thieän, töø boû noùi aùc khaåu laø thieän. Noùi lôøi phuø phieám, naøy Vaccha, laø baát thieän, töø boû noùi lôøi phuø phieám laø thieän. Xan tham, naøy Vaccha, laø baát thieän, khoâng xan tham laø thieän. Saân, naøy Vaccha, laø baát thieän, khoâng saân laø thieän. Taø kieán, naøy Vaccha, laø baát thieän, chaùnh kieán laø thieän. Nhö vaäy, naøy Vaccha, möôøi phaùp laø baát thieän, möôøi phaùp laø thieän".

(Trung Boä II – Ñaïi Kinh Vacchagotta – Tr. 328 – 329)

Ñoái vôùi Ñöùc Phaät, Ngaøi khoâng bao giôø baét buoäc baát cöù ai tin töôûng vaøo lôøi daïy cuûa Ngaøi, Ngaøi khuyeân chuùng ta phaûi duøng trí tueä tö duy, quaùn saùt, kieåm nghieäm tröôùc khi tin töôûng thöïc haønh theo nhöõng gì Ngaøi ñaõ daïy, Phaät Giaùo laø moät nieàm tin trí tueä, chöù khoâng tin töôûng moät caùch muø quaùng, meâ tín. Sôû dó con ngöôøi luùc naøo cuõng caûm thaáy baát an, phieàn muoän, khoå sôû, coù phaûi chaêng töø nhieàu kieáp trong quaù khöù hoï ñaõ soáng buoâng thaû, ñeo ñuoåi toäi loãi. Laø ngöôøi hoïc Phaät vaø tu taäp theo chaùnh phaùp ñaõ hieåu roõ ñònh luaät "nhaân quaû", noù aâm thaàm chi phoái ñôøi soáng chuùng ta. Vì vaäy, ngay taïi ñaây vaø baây giôø chuùng ta phaûi phaán ñaáu heát söùc mình ñeå thöïc hieän lyù töôûng "vì lôïi ích cho heát thaûy höõu tình".

Neáu chuùng ta muoán coù moät xaõ hoäi an bình, hoøa hôïp, haïnh phuùc, muoán ñöôïc tröôøng thoï, muoán coù ñôøi soáng thuaän tieän, coù moät maùi aám gia ñình, muoán ñöôïc trí tueä… thì nhaát ñònh chuùng ta phaûi vaâng giöõ vaø thöïc haønh nhöõng lôøi cuûa Baäc Ñaïo sö daïy : "töø boû saùt sanh, töø boû laáy cuûa khoâng cho, töø boû taø haïnh trong caùc duïc, töø boû duøng chaát say, nghieän ngaäp…"

Thöû kieåm nghieäm laïi lyù do taïi sao nhöõng ngöôøi tuø toäi bò maát heát quyeàn töï do, phaûi chòu nhoát phaït trong lao nguïc, ñau khoå voâ cuøng, cuõng chính laø vì hoï ñaõ xaâm phaïm vaø saùt haïi ñeán ngöôøi khaùc, hoaëc troäm caép, cöôùp giaät, quaáy phaù ñeán haïnh phuùc cuûa ngöôøi khaùc, laøm suy toån ñaïo ñöùc xaõ hoäi, löôøng gaït doái traù keû khaùc…. Taát caû nhöõng nguyeân nhaân gaây tuø toäi, khoå ñau naøy ñeàu do hoï khoâng vaâng giöõ ñöôïc nhöõng giôùi ñieàu maø Ñöùc Phaät ñaõ daïy. Chaéc chaén raèng xaõ hoäi cuûa chuùng ta seõ khoâng bao giôø khoan hoàng tha thöù cho nhöõng ngöôøi xem thöôøng vi phaïm nguõ giôùi vaø xuùc phaïm ñeán quyeàn soáng cuûa keû khaùc. Do ñoù moät ngöôøi Phaät töû hieåu vaø thöïc haønh theo phaùp Phaät, ñieàu tieân quyeát laø chuùng ta phaûi haèng xa lìa nhöõng ñieàu aùc moät caùch nghieâm tuùc vaø "vaâng laøm caùc ñieàu laønh". Nghóa laø phaûi tinh taán khoâng cho ñieàu aùc saép khôûi ra ñöôïc – tinh taán döùt söï aùc ñaõ coù trong taâm, tinh taán laøm nhöõng haïnh laønh maø mình chöa laøm. Tinh taán laøm nhöõng haïnh laønh maø mình saün coù cho ñöôïc taêng tröôûng theâm leân. Ñoù laø nhöõng qui taéc ñaïo ñöùc coù lôïi cho mình vaø ngöôøi, ñöôïc an vui ñôøi naøy vaø ñôøi sau. Nhöõng vieäc laøm nhö boá thí, phoùng sanh, tham gia vaøo caùc hoaït ñoäng töø thieän cöùu trôï naïn nhaân, sau khi laøm chuùng ta caûm thaáy an vui, hoan hyû trong loøng ñoù laø quaû baùo ngay hieän ñôøi ñöôïc an vui haïnh phuùc roài coøn noùi gì ñeán ñôøi sau. Do vaäy neáu ngöôøi naøo, thöïc haønh "töø boû saùt sanh, töø boû laáy cuûa khoâng cho, töø boû taø haïnh trong caùc duïc, töø boû noùi hai löôõi, töø boû noùi lôøi thoâ aùc, töø boû noùi lôøi phuø phieám, khoâng tham, khoâng saân, taâm chaùnh kieán. Thaønh töïu möôøi phaùp naøy, naøy caùc Tyø kheo, nhö vaäy töông xöùng ñöôïc sanh leân thieân giôùi", coøn neáu ai "saùt sanh, laáy cuûa khoâng cho… saân taâm, taø kieán. Thaønh töïu möôøi phaùp naøy, naøy caùc Tyø kheo, nhö vaäy töông xöùng bò rôi vaøo ñòa nguïc" (Taêng chi Boä IV – tr 634).

Soáng treân cuoäc ñôøi naøy, neáu chuùng ta khoâng thöïc haønh nhöõng haïnh laønh, khoâng laøm lôïi ích cho baát cöù ai, quaû thaät laø moät ñieàu thieáu soùt laàm laïc, söï hieän höõu cuûa chuùng ta treân coõi ñôøi trôû neân voâ nghóa. Khoaûng caùch giöõa ngöôøi aùc vaø ngöôøi thieän xa vôøi vôïi nhö lôøi Ñöùc Phaät daïy : "Naøy caùc Tyø kheo, coù boán söï vieäc naøy, raát xa, raát xa vôùi nhau. Theá naøo laø boán ? Trôøi vaø ñaát, naøy caùc Tyø kheo, laø söï vieäc thöù nhaát raát xa, raát xa vôùi nhau. Bôø bieån beân naøy, naøy caùc Tyø kheo vôùi bôø bieån beân kia, laø söï vieäc thöù hai raát xa, raát xa vôùi nhau. Töø choã maët trôøi moïc, naøy caùc Tyø kheo ñeán choã maët trôøi laën xuoáng, laø söï vieäc thöù ba raát xa, raát xa vôùi nhau. Phaùp cuûa haïng ngöôøi baát thieän, naøy caùc Tyø kheo, vôùi phaùp cuûa haïng ngöôøi thieän, laø söï vieäc thöù tö, raát xa, raát xa vôùi nhau".

(Taêng Chi Boä I – Raát xa xaêm – tr 647)

Ñoái vôùi Phaät giaùo, ñoaïn tröø taát caû vieäc aùc, thöïc haønh caùc ñieàu laønh, vaãn chöa phaûi laø toaøn dieän, ñieàu quan troïng vaø phaûi thieát yeáu hôn heát ñoù laø phaûi "giöõ taâm yù trong saïch". Chuùng ta luoân luoân caûm thaáy baát an vaø lo laéng, ñieàu ñaùng lo ngaïi nhaát laø khoâng bieát caùch ñeå oån ñònh vaø haøng phuïc voïng taâm cuûa chính mình, thieàn ñònh cuõng laø moät trong nhöõng phöông phaùp raát höõu hieäu ñeå giaûm bôùt söï caêng thaúng vaø thanh loïc taâm. Trong khi tu taäp, haønh giaû muoán gaïn loïc thaân taâm trôû neân trong saïch, tröôùc heát haønh giaû caàn phaûi ñoaïn tröø naêm trieàn caùi: Traïo hoái (traïo cöû vaø hoái quaù), hoân traàm, duïc, saân vaø nghi ñöôïc xem laø naêm phaùp baát thieän, ñöôïc thay theá baèng naêm thieàn chi : taàm, töù, hyû laïc vaø nhaát taâm. Muïc ñích hoïc Phaät vaø tu taäp theo chaùnh phaùp muoán höôùng ñeán ñôøi soáng cao thöôïng, chöùng ngoä Nieát Baøn, coù ñôøi soáng an laïc giaûi thoaùt ngay trong hieän taïi thì haønh giaû phaûi ñoaïn tröø naêm haï phaàn kieát söû : Thaân kieán, nghi, giôùi caám thuû, duïc vaø saân, tieáp tuïc ñoaïn tröø naêm thöôïng phaàn kieát söû : saéc aùi, voâ saéc aùi, maïn, traïo cöû vaø voâ minh thì chöùng quaû A La Haùn giaûi thoaùt hoaøn toaøn sanh töû khoå ñau.

Nhöõng trieàn caùi, kieát söû ñöôïc xem laø nhöõng phaùp baát thieän, muoán thanh tònh thaân taâm thì nhöõng baát thieän phaùp naøy phaûi ñoaïn tröø ñeå thaønh töïu nhöõng thieän phaùp. Chuùng ta caàn nhaän ñònh roõ nhöõng hình thöùc khoå haïnh, eùp xaùc cuûa ngoaïi ñaïo chæ luoáng coâng voâ ích vaø laø haønh ñoäng sai laàm khoâng theå ñoaïn tröø nhöõng phieàn naõo laäu hoaëc ñöôïc. Cuoäc ñoái thoaïi giöõa Ñöùc Theá Toân vaø gia chuû Potaliya (Trung Boä II) seõ hieån baøy ñöôïc ñieàu naøy. Khi Potaliya ñeán thaêm hoûi Ñöùc Theá Toân, ñoái vôùi caùi nhìn cuûa Ñöùc Theá Toân oâng chæ laø moät gia chuû (Gahapati) chöù khoâng phaûi laø ngöôøi xuaát gia thöïc söï. Khi nghe goïi mình baèng gia chuû oâng ta phaãn noä, khoâng hoan hyû vaø ñöùng im. OÂng phaân traàn raèng : Taát caû nghieäp vuï ñaõ ñöôïc toâi töø boû, taøi saûn, nguõ coác, hay vaøng baïc, taát caû ñeàu giao cho caùc con toâi thöøa höôûng, toâi khoâng can giaùn, toâi soáng toái thieåu ñoà aên, ñoà maëc. Côù sao laïi goïi toâi laø gia chuû (töùc laø ngöôøi taïi gia cö só). Ñöùc Phaät ñaùp raèng : söï ñoaïn taän caùc tuïc söï cuûa oâng khaùc vôùi söï ñoaïn taän caùc tuïc söï trong giôùi luaät Baäc Thaùnh. Khi nghe ñöôïc ñieàu naøy, oâng môùi thöùc tænh, heát loøng aân caàn caàu thænh Ñöùc Theá Toân giaûi ñaùp moái nghi cho oâng. Ñöùc Phaät daïy raèng yù cöù vaøo taùm phaùp naøy ñöa ñeán söï ñoaïn taän caùc tuïc söï trong giôùi luaät Baäc Thaùnh ñoù laø : Y cöù khoâng saùt sanh, saùt sanh caàn phaûi töø boû. Y cöù khoâng laáy cuûa khoâng cho, laáy cuûa khoâng cho caàn phaûi töø boû. Y cöù lôøi chaân thaät, noùi laùo caàn phaûi töø boû. Y cöù khoâng noùi hai löôõi, noùi hai löôõi caàn phaûi töø boû. Y cöù khoâng tham duïc, tham duïc caàn phaûi töø boû. Y cöù khoâng huûy baùng saân haän, huûy baùng saân haän caàn phaûi töø boû. Y cöù khoâng phaãn naõo, phaãn naõo caàn phaûi töø boû. Y cöù khoâng quaù maïn, quaù maïn caàn phaûi töø boû". Khi gia chuû Potaliya nghe lôøi daïy naøy oâng thaáy raèng töø tröôc ñeán giôø oâng chæ chuù troïng hình thöùc beân ngoaøi, chöa bao giôø ñöôïc nghe ai chæ daïy vaø thöïc haønh theo nhöõng phaùp naøy. Cuoái cuøng oâng xin quy y Phaät, Phaùp, Taêng cho ñeán maïng chung, troïn ñôøi quy ngöôõng.

Thaät vaäy, tu taäp khoâng phaûi ôû beà ngoaøi, tu khoâng phaûi hình thöùc naøy, hình thöùc noï maø ñieàu coát yeáu phaûi quay trôû veà soi roïi laïi chính mình, xem coi nhöõng haønh vi taïo taùc cuûa mình nhö theá naøo ? Nhöõng haønh ñoäng ñoù coù thieän hay aùc nôi thaân, khaåu, yù ñaây môùi laø ñieàu caên baûn nhaát. Vì theá muïc ñích cuûa vieäc tu vaø hoïc Phaät phaùp laø laøm giaøu cho ñöùc haïnh, töø bi vaø trí tueä. Maëc duø chuùng ta khoâng theå naøo bieát ñöôïc vaø theo doõi taâm cuûa ngöôøi khaùc nhöng coù theå deã daøng nhaän bieát nhöõng gì ñang hieän höõu trong taâm mình, do ñoù phaûi luoân nhìn thaáy bieát ñöôïc mình ñeå gaïn loïc tham lam, saân si ñoaïn tröø taát caû phaùp baát thieän. Quaû thaät, Ñöùc Phaät khoâng nhöõng chæ daïy cho chuùng ta trôû thaønh moät con ngöôøi moâ phaïm, ñaïo ñöùc maø coøn höôùng daãn con ngöôøi töï mình giaûi thoaùt phieàn naõo khoå ñau.

Nhöõng ai ñaõ phaùt nguyeän quy y Tam Baûo vaø thoï trì nhöõng giôùi ñieàu maø baäc Ñaïo söû ñaõ daïy, haõy nghieâm tuùc thöïc haønh cho troïn veïn, haàu ñem laïi an laïc haïnh phuùc cho mình vaø moïi ngöôøi. Taát caû nhöõng phieàn muoän, khoå ñau ñeàu do chính töï thaân chuùng ta gaây taïo neân chöù khoâng do moät ñaáng thaàn linh khaét khe naøo an baøi saép ñaët. Chính chuùng ta laø chuû nhaân oâng chöù khoâng ai khaùc :

"Töï mình ñieàu aùc laøm.

Töï mình laøm oâ nhieãm.

Töï mình aùc khoâng laøm.

Töï mình laøm thanh tònh.

Tònh, khoâng tònh töï mình.

Khoâng ai thanh tònh ai".

(Dhp 165)

Haõy tinh taán thöïc haønh lôøi Phaät daïy ñeå höôùng ñeán moät ñôøi soáng thanh cao, thaùnh thieän hôn.

Caàu nguyeän taát caû chuùng sanh ñöôïc an vui, caàu nguyeän moïi ngöôøi ñeàu hoïc hieåu, tin töôûng, thoï trì theo chaùnh phaùp cuûa Ñaáng Ñaïi Giaùc, vónh ly tham saân, si, thaønh töïu chaùnh trí, chöùng ngoä Nieát-Baøn.

(Noäi San Voâ Öu)