TU TAÄP THIEÀN ÑÒNH NHÖ THEÁ NAØO ?

DHAMMAÕGATA H.C

(Tieáp theo vaø heát)

Ví duï neáu xuaát hieän moät choã naøo ñoù ñau ñôùn khoù chòu ôû löng maø mình chaéc chaén ñoù khoâng phaûi laø daáu hieäu maùch baûo nguy hieåm vaø chuùng ta cöù baän loøng tìm caùch choáng laïi, xua ñuoåi hoaëc lo sôï noù, thì chuùng ta khoâng theå hieåu thöïc tính hoaëc leõ thaät cuûa söï traûi nghieäm noãi ñau ñôùn khoù chòu ñoù. Nhöng neáu dòu daøng vaø côûi môû loøng mình, chuùng ta seõ khaùm phaù ra raèng "caùi löng mình ñau" ñôn giaûn chæ coù nghóa laø ñang dieãn ra moät caûm giaùc naøo ñoù vôùi caùc ñaëc tính nhö laø goø eùp, keùo caêng, thoïc saâu, chai cöùng, böùc boái v.v… theá thoâi.

Khi loøng roäng môû, chuùng ta coù theå ñi töø möùc nhaän bieát "caùi löng mình ñau" nhö laø moät khaùi nieäm tôùi möùc hieåu roõ caùi gì ñang thöïc söï dieãn ra; moät caûm giaùc naøo ñoù ñang naûy nôû, dieãn bieán vaø luïi taøn. Nhöõng caûm giaùc aáy coù theå raát döõ doäi vaø khoù coù theå chòu noåi, nhöng haõy duõng caûm chòu ñöïng vì chuùng ta ñang muoán traûi nghieäm xem ñuùng ra baûn chaát cuûa chuùng laø gì. Vaû laïi chuùng ta doõi theo chuùng khoâng chæ ñeå nhaän ra baûn chaát cuûa chuùng maø thoâi, nhöng coøn ñeå xem chuùng dieãn bieán ra sao nöõa. Chuùng ta thöôøng coù khuynh höôùng choáng laïi nhöõng caûm giaùc ñau ñôùn khoù chòu. Chuùng ta nghó raèng coù moät vaøi khoái raén chaéc naøo ñoù cuûa noãi ñau nhö laø moät phaàn cuûa thaân theå. Moät khi cho pheùp mình nhìn nhaän caùc caûm giaùc ñau nhö laø chuùng ñang coù maët vaø khi chuùng ta vaøo saâu trong chuùng, chuùng ta baét ñaàu thaáy raèng noãi ñau chaúng phaûi laø moät khoái raén chaéc maø ñuùng hôn noù laø moät bieán thieân hoaëc dao ñoäng mang caùc ñaëc tröng nhö laø goø eùp, böùc boái, chai cöùng… Ñieàu quan troïng chuùng ta nhaän ra ôû ñaây laø noãi ñau chaúng phaûi laø moät caùi gì raén chaéc. Chuùng ta baét ñaàu traûi nghieäm saâu saéc ñieàu ñoù vaø xoaù saïch caùi aán töôïng sai laàm veà moät khoái raén chaéc naøo ñoù coù maët trong mình. Moät khi ñieàu naøy dieãn ra noù seõ môû ñaàu moät tieán trình thaùo gôõ nhöõng nuùt thaét vaø nhöõng khoái ñoâng cöùng naêng löôïng trong khaép thaân taâm mình. Nhö theá chuùng ta ñaõ cho pheùp luoàng naêng löôïng tuoân chaûy thoâng thoaùt hôn (khí huyeát löu thoâng vaø chính ñieàu naøy laïi coù taùc duïng chöõa trò caû thaân laãn taâm chuùng ta).

Vieäc hoïc caùch nhaän maët vaø öùng xöù ñuùng ñaén ñoái vôùi caùc caûm giaùc ñau ñôùn khoù chòu naûy ra trong luùc tu taäp thieàn ñònh laø raát quan troïng. Noù laø coång daãn vaøo nhöõng möùc hieåu bieát saâu hôn vaø vieäc chuùng ta trôû neân tænh taùo hôn tröôùc nhöõng caûm giaùc ñau ñôùn khoù chòu töï noù ñaõ laøm moät daáu hieäu cho bieát veà khaû naêng chaêm chuù maïnh meõ hôn cuûa mình. Moät khi ñaõ tôùi coång daãn naøy (döï löu), chuùng ta khoâng muoán quay trôû laïi nöõa. Chuùng ta tieáp tuïc böôùc vaøo möùc hieåu bieát saâu hôn vôùi moät phong thaùi thong thaû, nheï nhaøng vaø tænh taùo tröôùc nhöõng gì ñang dieãn ra. Nhö vaäy chuùng ta ñaõ laøm xong giai ñoaïn ñaàu cuûa tu taäp thieàn ñònh: khôi môû ñöôïc nhöõng gì bò che ñaäy trong mình. Baèng caùch ñoù chuùng ta böôùc vaøo giai ñoaïn thöù hai : thaêng baèng nhöõng gì laø phaûn öùng trong mình.

2. THAÊNG BAÈNG NHÖÕNG GÌ LAØ PHAÛN ÖÙNG

Nhöõng gì laø phaûn öùng trong mình ? Noùi chung, loøng ngöôøi coù nhieàu phaûn öùng. Nhöõng öa gheùt, khen cheâ, níu keùo – xua ñuoåi, uûng hoä – tröøng phaït v.v… laø nhöõng caëp hình thaùi phaûn öùng trong loøng. Loøng ngöôøi nhö moät chieác caân thaêng baèng, nhöng chöøng naøo chuùng ta coøn bò ñoàng hoaù vôùi nhöõng phaûn öùng thì loøng chuùng ta coøn bò tuoät ra khoûi traïng thaùi thaêng baèng vaø rôi vaøo moät côn loác ñaày meät moûi vaø khoù thaùo gôõ cuûa nhöõng phaûn öùng. Nhôø xuyeân qua naêng löôïng cuûa chính nieäm chuùng ta môùi coù theå ñaït tôùi coõi traïng thaùi taâm thaêng baèng vaø thaûnh thôi. Chính nieäm laø khaû naêng chaêm chuù theo doõi maø chaúng gaùn vôùi baát cöù moät phaûn öùng naøo. Bôûi vaäy chính nieäm seõ ñöa chuùng ta tôùi söï nhaän bieát thaät voâ tö, khoâng nghieâng leäch, töïa hoà maët trôøi toûa chieáu ñoàng ñeàu leân heát thaûy moïi vaät.

Chuùng ta coù theå saün loøng ñeå cho yù thöùc cuûa mình roäng môû ñoái vôùi heát thaûy nhöõng gì dieãn ra trong suoát quaù trình traûi nghieäm beân trong mình ñöôïc khoâng ? Ñieàu naøy coù caùi gì ñoù töïa nhö khi chuùng ta ñang theo moät chuyeán thaùm hieåm daøi ngaøy ôû moät xöù xa laï, chuùng ta qua nhieàu loaïi ñòa hình khaùc nhau : nuùi cao, röøng raäm, soâng daøi, sa maïc, oác ñaûo… Neáu nhö chuùng ta laø nhaø thaùm hieåm ñích thöïc, thì khi ñang ôû vuøng nuùi chuùng ta chaúng heà ao öôùc : "Giaù maø baây giôø mình ñang ôû ñoàng coû nhæ!", vaø khi ñang ôû sa maïc chuùng ta cuõng chaúng mô maøng ñeán nhöõng caùnh röøng hoaëc nhöõng oác ñaûo. Vaäy roõ raøng laø phaûi coù moät yù thöùc thaät söï veà thaùm hieåm, chuùng ta môùi saün loøng chaêm chuù saâu saéc tìm hieåu moïi ñieàu môùi laï ôû taát caû nhöõng nôi chuùng ta ñang ñaët chaân tôùi.

Söï traûi nghieäm cuûa thieàn ñònh cuõng töïa nhö söï traûi nghieäm cuûa thaùm hieåm. Coù theå coi tu taäp thieàn ñònh nhö moät chuyeán thaùm hieåm vaøo saâu thaân taâm qua nhieàu daùng veû khaùc nhau cuûa noù. Coù nhöõng con doác leân, vaø nhöõng con doác xuoáng, coù nhöõng choã cao vaø nhöõng choã thaáp, coù nhöõng luùc deã chòu vaø nhöõng luùc khoù chòu. Chaúng coù caùi gì naèm ngoaøi söï tu taäp cuûa chuùng ta caû, bôûi vì söï tu taäp cuûa chuùng ta laø nhaèm khaùm phaù troïn veïn vaán ñeà "chuùng ta laø ai ?". Chuùng ta coù saün loøng ôû laïi vaø chaêm chuù ñoàng ñeàu vôùi moïi ñieàu ñang dieãn ra trong mình khoâng ?

Nhöõng traûi nghieäm khaùc nhau cuûa caûm giaùc thaân theå (deã chòu hoaëc khoù chòu) vaø cuûa nhöõng caûm xuùc trong loøng (haïnh phuùc hoaëc phieàn naõo, thích thuù hoaëc chaùn gheùt, phaán khôûi hoaëc raàu ró, v.v..) taát caû nhöõng taâm thaùi ñoù coù theå naûy nôû trong suoát cuoäc thaùm hieåm vaøo saâu thaân taâm. Lieäu chuùng ta coù theå khôi môû ñöôïc moãi moät trong taát caû caùc taâm thaùi naøy vaø chaêm chuù moät caùch thaêng baèng, khoâng phaûn öùng ñoái vôùi töøng taâm thaùi, laøm sao ñeå chuùng ta coù theå daàn daàn nhaän ra thöïc tính cuûa chuùng hay khoâng ?

Chaúng oâm giöõ maø cuõng chaúng laån traùnh, vieäc tu taäp thieàn ñònh ñôn giaûn chæ laø laéng mình vaøo khoaûng khaéc hieän taïi, khôi môû nhöõng gì ñang coù maët trong mình. Söï thaêng baèng naøy cuûa taâm trí chaúng baùm dính hoaëc gheùt boû, chaúng níu keùo hoaëc xua ñuoåi, maø chæ nhaän bieát coù caùi gì ñoù ñang noåi leân vaø laúng laëng theo doõi noù, theá thoâi – seõ taïo ra khaû naêng tieáp xuùc vôùi moät nhòp ñieäu saâu xa hôn.

Coù nhöõng nhòp ñieäu cuûa töï nhieân, cuûa ñeâm ngaøy, cuûa söï thay ñoåi caùc muaø… Coù nhöõng nhòp ñieäu cuûa aâm nhaïc, cuûa theå thao, cuûa muùa, cuûa thô… Moãi hoaït ñoäng ñeàu coù nhòp ñieäu rieâng cuûa noù vaø khi nhaän ra nhòp ñieäu ñoù, loøng chuùng ta caûm thaáy möøng vui deã chòu nheï nhaøng. Trong tu taäp thieàn ñònh cuõng coù nhòp ñieäu: nhiïp ñieäu cuûa söï thôû, cuûa caûm giaùc, cuûa xuùc ñoäng, cuûa caûm nghó, cuûa toan tính, cuûa hình aûnh, cuûa aâm thanh… beân trong mình. Khi chuùng ta chæ ñôn thuaàn khôi môû vaø ghi nhaän ñieàu gì ñang xaûy ra trong mình töøng khoaûnh khaéc, chaúng oâm giöõ, chaúng xua ñuoåi, chaúng ñaáu tranh, noùi chung chaúng phaûn öùng gì heát, thì ñeán moät luùc naøo ñoù chuùng ta seõ nhaän ra nhòp ñieäu beân trong cuûa nhöõng hieän töôïng thaân taâm. Moät khi traûi nghieäm ñieàu naøy loøng chuùng ta baét ñaàu ñöôïc höôûng moät chuùt möøng vui deã chòu nheï nhaøng trong tu taäp thieàn ñònh (H-V : thieàn duyeät).

Tuy vaäy, ñeå thaáy ñöôïc nhòp ñieäu naøy chuùng ta caàn moät noã löïc raát lôùn. Ñoù laø noã löïc chaêm chuù vaø ñaët loøng mình vaøo töøng khoaûnh khaéc. Ban ñaàu söï chaêm chuù raûi ra nhieàu höôùng, do ñoù chuùng ta caàn phaûi thu gom noù laïi. Ñeán moät luùc naøo ñoù loøng chuùng ta trôû neân thaêng baèng hôn vaø moïi söï vaät beân trong seõ trôû neân roõ raøng hôn. Ñieàu naøy töïa nhö vieäc taäp xe ñaïp, chuùng ta ngoài leân yeân vaø ñaïp. Luùc ñaàu chuùng ta nghieâng ngaû sang hai beân vaø coù theå bò ngaõ nhieàu laàn. Ñeán moät luùc naøo ñoù söï thaêng baèng ñöôïc thieát laäp vaø chuùng ta thaáy ñi xe ñaïp khoâng khoù. Vieäc tu taäp thieàn ñònh cuõng tieán trieån theo caùch nhö theá. Nhôø coá gaéng chaêm chuù töøng khoaûnh khaéc maø nhòp ñieäu cuûa caùc hieän töôïng thaân taâm seõ ñöôïc khaùm phaù. Trong moãi khoaûnh khaéc chaêm chuù vaøo ñoái töôïng beân trong – coù theå laø hôi thôû, caûm giaùc, xuùc ñoäng, hình aûnh, aâm thanh v.v… trong mình – chuùng ta chæ caàn ghi nhaän xem ñoù laø caí gì vaø laúng laëng doõi theo söï dieãn bieán cuûa noù, töùc laø nhìn nhaän söï coù maët cuûa noù maø chaúng heà phaûn öùng. Luùc ñaàu coøn cheäch choaïc vaø söï thaêng baèng chöa ñöôïc thieát laäp. Moãi khoaûnh khaéc chaêm chuù seõ giuùp chuùng ta daàn daàn thieát laäp söï thaêng baèng trong loøng vaø nhòp ñieäu töï noù loù baøy.

3. KHAÙM PHAÙ NHÖÕNG GÌ BÒ GIAÁU KÍN

Leõ thaät beân trong caùc traûi nghieäm laø caùi bò giaáu kín. Moät trong nhöõng lyù do chính laøm cho leõ thaät aáy bò giaáy kín hoaëc laøm cho chuùng ta nhaän laàm noù chính laø söï ñoàng hoùa hoaëc söï laïc höôùng cuûa mình trong caùi môù khaùi nieäm ñaõ hình thaønh trong mình töø tröôùc. Chính nhöõng khaùi nieäm hình thaønh töø nhöõng traûi nghieäm cuõ (keát söû) laøm cho suy nghó cuûa mình veà nhöõng gì hieän ñang dieãn ra trong thöïc teá bò laàm laãn trong moät phaïm vi roäng. Moät phaàn raát chuû yeáu cuûa thieàn ñònh laø ñöa chuùng ta töø möùc khaùi nieäm trôû veà vôùi möùc tröïc tieáp traûi nghieäm.

Döôùi ñaây laø moät vaøi ví duï veà söï laàm laãn giöõa khaùi nieäm vôùi thöïc teá. Neáu coù moät ai ñoù chìa baøn tay ra vaø hoûi xem chuùng ta nhìn thaáy caùi gì, thì döôøng nhö ña soá chuùng ta ñeàu traû lôøi :"Moät baøn tay". Tuy nhieân, thöïc ra chuùng ta chaúng nhìn thaáy moät baøn tay naøo caû. Caùi maø chuùng ta nhìn thaáy chæ laø nhöõng maøu saéc, nhöõng hình daùng, nhöõng khoaûng saùng vaø nhöõng khoaûng toái, theá thoâi. Roài taâm trí chuùng ta nhaûy vaøo cuoäc. Chuøm nhaän thöùc vaø caûm nhaän ñoù nhanh choùng ñöôïc taâm trí chuùng ta ñem so saùnh vôùi moät khaùi nieäm maø mình ñaõ saün coù vaø ñöôïc gaùn cho caùi teân "moät baøn tay". Theá laø chuùng ta laàm laãn cho raèng caùi khaùi nieäm mang teân "moät baøn tay" naøy laø caùi maø chuùng ta ñang nhìn thaáy trong thöïc teá.

Khi nghe moät baêng ghi aâm ghi saün tieáng chuoâng rung, chuùng ta nghe thaáy gì ? Ña soá traû lôøi : "Tieáng chuoâng rung" vôùi yù noùi raèng ñaây laø aâm thanh phaùt ra töø moät caùi chuoâng thaät. Nhöng ñuùng ra caùi maø ta nghe laø nhöõng dao ñoäng phaùt ra töø loa cuûa maùy ghi aâm, chöù chaúng phaûi laø töø moät caùi chuoâng thaät naøo caû. Chuùng ta laàm laãn caùi khaùi nieäm aâm thanh coù saün trong ñaàu mang teân "tieáng chuoâng rung" töø chuoâng thaät vôùi aâm thanh thöïc teá maø chuùng ta ñang tröïc tieáp traûi nghieäm.

"Caùi ñaàu goái cuûa toâi ñau" ñoù laø yù nghó naûy ra trong ñaàu moät ngöôøi naøo ñoù khi ngoài kieát giaø (hoaëc baùn giaø) laâu khoaûng chöøng moät tieáng ñoàng hoà vaø côn ñau baét ñaàu noãi leân. Nhöng thaät ra nhöõng caùi mang teân "ñaàu goái", "löng" hoaëc "vai"… ñeàu laø nhöõng khaùi nieäm. Cuõng chaúng coù caùi ñieàu maø chuùng ta caûm thaáy. Chuùng ta caûm thaáy caêng thaúng, eâm diuï, thoâ cöùng, meàm maïi, khoù chòu, deã chòu…. Nhöõng caûm nhaän naøy chæ coù veû gioáng nhöõng khaùi nieäm ñaõ hình thaønh trong chuùng ta töø nhöõng traûi nghieäm cuõ maø thoâi. Nhaän thöùc naøy raát quan troïng trong tu taäp.

Taïi sao söï phaân bieät giöõa nhöõng khaùi nieäm coù saün cuûa mình vôùi thöïc taïi traûi nghieäm laïi laø ñieàu heát söùc quyeát ñònh ñoái vôùi nhöõng hieåu bieát maø söï tu taäp thieàn ñònh ñang ñöa tôùi ? Ñoù laø vì nhöõng khaùi nieäm truøm laáp caùi thaät ôû beân trong. Nhöõng khaùi nieäm maø chuùng ta saün coù veà söï vaät thì vaãn nguyeân nhö theá. Nhöõng caùi teân goïi maø chuùng ta gaùn cho chuùng chaúng heà ñoåi thay. Ví duï "caùi ñaàu goái" cuûa toâi ñau laàn tröôùc, "caùi ñaàu goái" cuûa toâi ñau laàn naøy, vaø roài coù leõ laàn sau cuõng seõ laø "caùi ñaàu goái" cuûa toâi ñau. Chuùng ta ñaõ khoâng chæ laøm ñoâng cöùng nhaän thöùc cuûa mình veà "caùi ñaàu goái" thoâng qua moät khaùi nieäm, töïa nhö noù laø moät caùi gì ñoù chaúng heà thay ñoåi, cöù coøn maõi nhö theá; maø coøn laøm cho chính chuùng ta ñoàng nhaát vôùi caùi goïi laø "toâi" hoaëc "cuûa toâi". Vì vaäy khoâng chæ "caùi ñaày goái" ñau, maø laïi laø "caùi ñaàu goái cuûa toâi" ñau.

Duø sao ñi nöõa khi trôû veà vôùi ñieàu ñang thaät söï dieãn ra chuùng ta cuõng thaáy raèng söï traûi nghieäm cuûa mình vaãn ñang ñoåi thay töøng khoaûnh khaéc. Moïi söï vaät chaúng coøn nguyeân nhö cuõ ôû ngay hai khoaûnh khaéc lieàn keà. Caùi maø chuùng ta quen khaùi nieäm hoùa laø "caùi ñaàu goái cuûa toâi" trong thöïc teá traûi nghieäm tröïc tieáp laïi laø raát nhieàu nhöõng bieán ñoåi töùc thôøi laø lieân tuïc cuûa söï caûm nhaän, maø chaúng phaûi laø moät caùi gì ñoâng cöùng hoaëc coøn maõi (thöôøng). Nhöng chöøng naøo taâm trí mình coøn döøng laïi ôû möùc khaùi nieäm, chuùng ta chaúng theå nhaän ra hoaëc hieåu ñöôïc thöïc tính thoaùng qua choác laùt (voâ thöôøng) naøy cuûa caùc hieän töôïng.

Vieäc tu taäp thieàn ñònh cuûa chuùng ta baét ñaàu doø vaøo nhöõng gì bò giaáu kín. Chuùng ta ñang ñi daàn töø möùc khaùi nieäm tôùi möùc tröïc tieáp traûi nghieäm. Ñoù laø vieäc chuùng ta tröïc tieáp traûi nghieäm caùc quaù trình nhìn, nghe, ngöûi, ñuïng chaïm, caûm nghó (luïc thöùc) maø khoâng ñeå cho mình bò ñoàng hoùa vôùi noäi dung cuûa caùc quaù trình ñoù, hoaëc ñeå cho caùc khaùi nieäm maø mình coù saün chuøm laáp nhöõng gì ñang dieãn ra vaø laøm laïc höôùng mình. Moät khi töøng khoaûnh khaéc tröïc tieáp traûi nghieäm nhöõng gì ñang dieãn ra chuùng ta baét ñaàu khaùm phaù ñöôïc moät vaøi ñieàu gì ñoù maø tröôùc ñaây coù theå coøn laø môø mòt hoaëc bò giaáu kín ñoái vôùi mình.

Tröôùc heát, chuùng ta khaùm phaù ra raèng moïi söï vaät ñang luoân luoân thay ñoåi, raèng moïi söï vaät maø chuùng ta quen nghó laø ñoâng cöùng (coá ñònh), khoâng thay ñoåi, hoaëc coøn maõi thaät ra laïi ñang khoâng ngöøng tuoân chaûy. Moät soá ngöôøi khi nghe ñieàu naøy coù theå nghó raèng :"Toâi ñaõ bieát moïi söï vaät ñeàu thoaùng qua roài. Chuyeän ñoù coù gì laøm toâi ngaïc nhieân ñaâu!". Ñuùng vaät, kinh vaø luaän töøng ñeà caäp ñeán chuû ñeà naøy vaø caû nhöõng söï vieäc dieãn ra ngoaøi ñôøi ít nhieàu ñaõ trang bò cho chuùng ta nhaän thöùc naøy. Nhöng daãu sao thì ñoù vaãn chæ laø nhöõng thoâng tin ñeán vôùi chuùng ta töø beân ngoaøi thoâng qua giaùc quan hoaëc suy luaän, chöù chöa phaûi laø nhöõng nhaän bieát saâu saéc vaø tröïc tieáp töø nhöõng traûi nghieäm beân trong thoâng qua thieàn ñònh. Thieàn ñònh ñöôïc ví nhö coã xe ñöa chuùng ta vaøo moät cuoäc thaùm hieåm beân trong, nhaèm tröïc tieáp – khoâng thoâng qua giaùc quan hoaëc suy luaän – khaùm phaù leõ thaät veà söï thoaùng qua (voâ thöôøng) ôû möùc saâu saéc vaø caên baûn hôn raèng moïi söï vaät , caû beân trong laãn beân ngoaøi, ñeàu ñang khoâng ngöøng tan raõ.

Moät khi chuùng ta thaät söï thaáy bieát (tri kieán) ñieàu ñoù, chuùng ta seõ côûi boû ñöôïc thoùi baùm giöõ hoaëc dính maéc. Baïn coù bao giôø ñi tôùi moät doøng nöôùc chaûy, coá giöõ moät caùi bong boùng ñang troâi treân maët nöôùc vaø hy voïng raèng coù theå giöõ ñöôïc noù khoâng ? Haún laø khoâng, bôûi vì noù chæ laø moät caùi bong boùng nöôùc, noåi leân, troâi daït, roài tan ñi, theá thoâi. Moïi söï vaät ôû ñôøi cuõng vaäy. Chuùng ta chæ coù theå thaáy bieát, traûi nghieäm baèng caùch chaêm chuù saâu theo doõi dieán bieán cuûa chuùng. Moät khi môû mang ñöôïc caùi nhìn saùng suoát vaø söï hieåu bieát saâu saéc, taâm trí chuùng ta seõ bôùt haún ñi thoùi baùm dính, bôûi vì chuùng ta bieát raèng chaúng theå naém giöõ ñöôïc moät caùi gì caû. Nhôø theá maø cuoäc ñôøi chuùng ta chaúng coøn ñau khoå nöõa.

Nhôø thaáy roõ tính thoaùng qua söï vaät, chuùng ta cuõng baét ñaàu hieåu ra leõ thaät veà tính baáp beânh cuûa moïi hieän töôïng. Moïi söï vaät ñeàu chaúng chaéc chaén, chaúng bao giôø coù theå ñaùp öùng ñaày ñuû loøng mong ñôïi cuûa chuùng ta, theo nghóa raèng chuùng luoân luoân ñoåi thay, chaúng bao giôø troïn veïn vaø beân laâu caû. Moät khi chuùng ta töï thaáy roõ ñieàu naøy moät caùch saâu saéc, noù seõ giuùp chuùng ta boû ñöôïc söùc cuoán huùt cuûa loøng ham ñaém vaø thoùi giaän hôøn. Chuùng ta baét ñaàu buoâng vaø chaúng caàn tìm caùch ngaên chaën luoàng chaûy khoâng theå traùnh khoûi cuûa söï ñoåi thay, chaúng coá oâm giöõ baát cöù caùi gì maø nghó raèng noù seõ laøm cho mình haïnh phuùc maõi maõi veà sau.

Thaáy roõ tính thoaùng qua vaø tính baáp beânh cuûa söï vaät roài chuùng ta baét ñaàu hieåu ra caùi gì laø vieân ngoïc quyù coù moät khoâng hai trong söï saùng suoát cuûa Phaät. Ñoù laø söï thoâng toû taän ngoïn nguoàn raèng trong suoát dieãn trình thaân taâm chaúng heà coù maët "caùi toâi" naøo caû (voâ ngaõ), raèng chaúng coù ai ôû phiaù sau dieãn trình ñoù, raèng dieãn trình naøy chaúng thuoäc veà ai, raèng chaúng coù ai laø chuû noù saát. Ñaây laø söï chuyeån hoùa taän goác vaø thaät tinh teá trong nhaän thöùc cuûa chuùng ta. Trong quaù trình ñi töø möùc khaùi nieäm tôùi möùc tröïc tieáp traûi nghieäm, söï chuyeån hoaù aáy môû mang thaønh trí saùng suoát (prajnaõ: baùt nhaõ). Moät khi ñaõ thaáu hieåu baèng tröïc giaùc moät caùch thaät maïch laïc, söï khoâng coù chuû theå, söï troáng roãng vaø söï chaúng coù "caùi toâi" cuûa moïi hieän töôïng (H-V : khoâng thích), chuùng ta baét ñaàu bôùt baùm dính vaøo caûm nghó veà "toâi", veà "caùi toâi", veà "cho toâi" vaø veà "cuûa toâi", nhöõng quan nieäm maø suoát moät ñôøi ngöôøi cöù laån quaån vôùi chuùng . Chuùng ta thaáy raèng caûm nghó veà "caùi toâi" chæ laø moät söï töôûng töôïng chaúng coù thaät do chính mình gaây ra (aûo töôûng). Ñeán ñaây chuùng ta coù theå baét ñaàu cuoäc haønh trình môû mang leân moät trình ñoä töï do roäng lôùn hôn trong cuoäc ñôøi chuùng ta.

Vaäy ñoù, chæ caàn chaêm chuù theo doõi xem caùi gì ñang thaät söï dieãn ra trong mình töøng khoaûnh khaéc, khoâng thoâng qua suy nghó hoaëc khaùi nieäm saün coù cuûa mình veà noù, sau moät tieán trình chuyeån hoùa saâu saéc, chuùng ta coù theå nhaän ra tính thoaùng qua, tính baáp beânh vaø tính chaúng coù "caùi toâi" (voâ thöôøng, baát toaøn, voâ ngaõ). Caû ba tính chaát ñoù ñaëc tröng cho moïi traûi nghieäm cuûa chuùng ta trong cuoäc ñôøi.

Vaäy chuùng ta duøng coâng cuï gì ñeå laøm caùc vieäc naøy – khôi môû nhöõng gì bò che ñaäy, thaêng baèng nhöõng gì laø phaûn öùng, khaùm phaù nhöõng gì bò giaáu kín ? Ñeå trau doài vaø môû mang taâm trí trong tu taäp thieàn ñònh, coù moät phaåm chaát cô baûn quan troïng vaø khoâng theå thieáu ñöôïc, ñoù laø beàn bæ gaéng söùc ñeán cuøng (tinh taán). Nhôø phaåm chaát naøy chuùng ta coù theå vöôït qua moïi khoù khaên, trôû ngaïi gaëp phaûi treân ñöôøng tu taäp. Neáu phaåm chaát naøy ñöôïc aùp duïng moät caùch ñuùng ñaén vaø troïn veïn , ñoàng thôøi moïi ñoäng thaùi thaân taâm ñöôïc yù thöùc roõ raøng, theâm vaøo ñoù moïi ñoäng taùc trong sinh hoaït cuûa mình ñöôïc thöïc hieän moät caùch chaäm raõi, caån thaän vaø chính xaùc, töïa nhö trong nghi thöùc uoáng traø cuûa ngöôøi Nhaät , thì roài daàn daàn chuùng ta seõ coù theå ñaït tôùi taát caû : söï chaêm chuù, söï taäp trung, söï baèng laëng, söï buoâng boû, söï saùng suoát vaø caû loøng töø bi nöõa. Vaø ñaây chính laø nhöõng muïc tieâu quan troïng maø ngöôøi tu taäp thieàn ñònh nhaèm tôùi.

(Taïp chí Nghieân cöùu Phaät Hoïc soá 6/2000)

---

Trang MUÏC LUÏC
Trang chính