ÑI VAØO BAÛN TAÙNH CUÛA TAÂM THÖÙC

NGUYEÃN THEÁ ÑAÊNG

Thoâng thöôøng chuùng ta noùi raèng chuùng ta hoïc hoûi ñaïo Phaät ñeå giaûi thoaùt, ñeå thaân chöùng caùi thöïc taïi maø Ñöùc Phaät, trong nhöõng kinh ñieån Paøli goïi laø Voâ taän (Ananta), khoâng tuøy thuoäc ñieàu kieän (Asamkhara), choã nöông töïa toái thöôïng (Anuttara), chaâu toaøn (Taøna), haïnh phuùc (Siva), khoâng nguyeân nhaân (Anaølaya), baát khaû dieät (Akkhara), tuyeät ñoái thanh tònh (Visuddha), Vónh cöûu (Amata), giaûi thoaùt (Mutti), vaéng laëng (Santi) (*)…. Nhöng giaûi thoaùt khoûi caùi gì ? Ai cuõng bieát laø giaûi thoaùt khoûi khoå ñau, vì ai cuõng ñaõ, ñang vaø vaãn tieáp tuïc traûi nghieäm khoå ñau. Tieáp tuïc töï tra vaán, taïi sao coù khoå ñau ? Chuùng ta coù theå traû lôøi laø do voâ thöôøng, coù soáng cheát, ñöôïc maát… Nhöng caùc baäc Thaùnh vaø Ñöùc Phaät, caùc Ngaøi cuõng soáng trong voâ thöôøng, cuõng chòu ñònh luaät cuûa töï nhieân vaät lyù laø sanh, laõo, beänh, töû taïi sao caùc Ngaøi khoâng khoå ñau? Taïi sao trong caùi maø chuùng ta goïi laø sanh töû, trong caùi thôøi gian bò tieâu hoaïi chính noù vaø khoâng gian giôùi haïn, chia caét, caùc baäc Thaùnh vaãn kinh nghieäm khoâng coù thôøi gian (Vónh cöûu, amata), khoâng coù khoâng gian (Voâ taän, ananta), nghóa laø vaãn kinh nghieäm giaûi thoaùt Nieát baøn ? Khoå ñau, sanh dieät, sanh töû khoâng phaûi laø moät thöïc taïi khaùch quan. Cuøng moät thöïc taïi maø baäc Thaùnh taâm thanh tònh thì chöùng nghieäm Nieát Baøn, vaø chuùng sanh chuùng ta vôùi taâm khoâng thanh tònh thì chöùng nghieäm khoå ñau, sanh töû. Söï khaùc bieät trong kinh nghieäm tuøy nôi taâm thöùc moãi ngöôøi : tuøy kyø taâm tònh, töùc Phaät ñoä tònh, (tuøy taâm thöùc thanh tònh maø soáng ñöôïc coõi Phaät thanh tònh – kinh Duy Ma Caät). Khoå ñau, sanh töû, do taâm thöùc sanh ra, do taâm bò oâ nhieãm, nhö kinh noùi do maét nhaëm maø thaáy toùc ruû tröôùc maét. Thaáy ra maët traêng thöù hai, do ñi treân ñoø maø thaáy bôø chaïy, cho neân giaûi thoaùt laø giaûi thoaùt caùi taâm thöùc oâ nhieãm ñoù. Taát caû moïi thöïc haønh cuûa Phaät giaùo ñeàu ñeå laøm cho taâm thöùc ñöôïc thanh tònh, ñöôïc tònh hoùa, ñeå cho nhöõng nhieãm oâ phieàn naõo, nhöõng che chöôùng (phieàn naõo chöôùng vaø sôû tri chöôùng) bò loaïi boû khoûi Nhö Lai taïng (tathagatagarbha), ñeå Phaät taùnh hieån loä hoaøn toaøn. Bôûi theá, söï hieåu bieát caùi taâm thöùc nhieãm oâ naøy, caùi taùc nhaân tích taäp khoå ñau naøy laø raát quan troïng trong ñaïo Phaät.

Giaûi thoaùt khoûi taâm thöùc nhieãm oâ, hay tònh hoaù taâm thöùc nhieãm oâ nghóa laø giaûi thoaùt khoûi tö töôûng. Bôûi vì toaøn boä taâm thöùc do tö töôûng hôïp thaønh – nhöõng daáu veát thoùi quen nhieãm oâ naèm trong A laïi da thöùc hay thöùc caên baûn cuõng laø nhöõng daáu veát cuûa tö töôûng – khoâng coù tö töôûng thì khoâng coù caùi maø chuùng ta goïi laø taâm thöùc. Tö töôûng – töùc yù thöùc – laø caùi chuùng ta coù theå deã daøng "laøm vieäc" vôùi noù trong toaøn boä taùm thöùc – naêm thöùc giaùc quan, yù thöùc, maït na thöùc vaø a laïi da thöùc – ñoù cuõng laø quan ñieåm cuûa phaùi Duy thöùc. Nhöng taïi sao laïi phaûi giaûi thoaùt khoûi tö töôûng, yù nghó ? Trong hieän traïng cuûa chuùng ta, tö töôûng laán aùt toaøn boä taâm thöùc vaø chuùng ta hoaøn toaøn leä thuoäc, laøm noâ leä cho noù, trong khi baûn chaát cuûa noù thì höõu haïn, sanh dieät lieân tuïc vaø taïo ra nhöõng ñieàu sau ñaây khieán chuùng ta caøng luùc caøng luùn saâu vaøo voøng höõu haïn, nghóa laø voøng sanh töû :

- Tö töôûng taïo ra moät caùi toâi giaû taïo, chính caùi toâi voâ minh naøy laø ñaàu moái cho sanh töû luaân hoài.

- Tö töôûng taïo ra nghieäp, laø ñoäng cô, söùc maïnh cuûa sanh töû luaân hoài.

- Tö töôûng taïo ra nhöõng giôùi haïn giaû taïo laø chuû theå – ñoái töôïng, khi ñaõ coù chuû theå vaø ñoái töôïng, töùc thì khoaûng caùch giöõa chuùng vaø thôøi gian, khoâng gian cuõng ñöôïc taïo ra. Tö töôûng laø giôùi haïn, vì nhö Husserl, ngöôøi laäp ra Hieän töôïng luaän, noùi "tö töôûng laø tö töôûng veà moät caùi gì". Tö töôûng chæ coù theå nghó veà töøng söï vaät, khoâng theå nghó moät luùc ñeán nhieàu söï vaät, khoâng theå moät luùc höôùng ñeán nhieàu phöông höôùng, vaø nhö theá tö töôûng chæ naém baét ñöôïc moät vaøi phaàn töû, khoâng theå oâm truøm caùi toaøn theå. Thaäm chí tö töôûng cuûa khoa hoïc "khaùch quan" vaãn laø tö töôûng giôùi haïn, vì khoâng theå naøo thoaùt khoûi ngoaøi moät chuû theå vaø moät ñoái töôïng. Tö töôûng bò giôùi haïn, neân neáu chuùng ta luoân luoân soáng trong tö töôûng thì chuùng ta luoân luoân bò giôùi haïn.

- Tö töôûng chaáp söï vaät coù hieän höõu ñoäc laäp, töï thaân, noùi theo ngoân ngöõ Phaät giaùo laø chaáp coù töï taùnh, chaáp thöïc trong khi thöïc teá thì taát caû ñeàu duyeân sanh töông thuoäc, bieán dòch trong töøng saùt na, khoâng coù töï taùnh, voâ töï taùnh, haõy ñeàu laø taùnh Khoâng (sunyata). Vì söï chaáp thöïc ñoù maø tö töôûng cöù lieân hoài khôûi leân ñeå dieät maát, lieân hoài naém baét ñeå taïo thaønh moät doøng tö töôûng töông tuïc khoâng deã gì caét ñöùt.

Giaûi thoaùt khoûi tö töôûng töùc laø giaûi thoaùt khoûi toaøn boä nhöõng gì höõu haïn, khoûi caùi khoâng gian vaø thôøi gian haïn heïp cuûa caù theå. Tö töôûng nghó ñeán caùi ôû ñaây cuûa mình vaø lieân töôûng ñeán caùi ôû kia, noù taïo ra khoaûng caùch ñaây – kia, töùc laø khoâng gian cuûa rieâng noù. Noù taïo ra thôøi gian cuûa rieâng noù khi töï cho laø ñang ñöùng ôû caùi hieän thôøi, nghó ñeán caùi ñaõ qua ñeå taïo thaønh quaù khöù, nghó ñeán caùi chöa ñeán vaø taïo thaønh töông lai; caøng nghó nhieàu thì thôøi gian caøng xuaát hieän nhieàu, caøng coù thöïc. Söï töông tuïc cuûa tö töôûng ñaõ taïo ra söï töông tuïc cuûa thôøi gian. Vaø khi tö töôûng chìm laéng, thôøi gian bieán maát, khoâng coù töông lai vaø quaù khöù, luùc aáy hieän taïi laø caùi roãng rang voâ haïn, laø khaû tính cho moïi khaû tính, luùc aáy chæ coù caùi khoâng coù thôøi gian, caùi hieän tieàn vöôït ngoaøi tö töôûng.

Tö töôûng cöù noái tieáp nhau ñeå taïo neân doøng töông tuïc cuûa taâm thöùc taïo neân sanh töû. Nhö theá laøm sao ñeå caét ñöùt doøng töông tuïc naøy, laøm sao ñeå thaáy thaät taùnh cuûa tö töôûng laø theá naøo, hay noùi nhö kinh Töù Thaäp Nhò Chöông laøm sao "roõ taâm ñaït ñeán nguoàn goác ñeå ñöôïc goïi laø Sa moân "? Theo Ñaïi toaøn thieän (Dzoychen) cuûa Taây taïng, caùi thaät taùnh cuûa taâm thöùc, caùi khoâng coù thôøi gian, khoâng coù khoâng gian aáy naèm trong khoaûng khoâng giöõa hai tö töôûng, khoaûng hôû giöõa hai tö töôûng laø caùnh cöûa môû vaøo nguoàn goác cuûa taâm thöùc. Luïc toå Hueä Naêng cuõng noùi nhö vaäy :"Nieäm tröôùc chaúng sanh töùc Taâm, nieäm sau chaúng dieät töùc Phaät " (Phaåm Cô duyeân – Kinh Phaùp Baûo Ñaøn). Noùi cho deã hieåu laø Taâm hay Phaät laø caùi thöïc taïi chaúng sanh chaúng dieät naèm giöõa nieäm tröôùc vaø nieäm sau. Ñoù laø moät phöông phaùp thieàn ñònh cuûa Phaät giaùo.

Thieàn ñònh Phaät giaùo laø con ñöôøng ñeå giaûi thoaùt khoûi tö töôûng troùi buoäc. Vöôït leân khoûi nhöõng tö töôûng nhö nhöõng ñaùm maây ngoån ngang che laáp baàu trôøi voâ haïn, chuùng ta tieáp caän vôùi caùi khoâng gian voâ cuøng cuûa taâm thöùc, tieáp caän vôùi "boån lai dieän muïc" cuûa chuùng ta. Khi ñoù, noùi theo kinh laêng Giaø, chuùng ta vöôït khoûi taâm, yù, yù thöùc ñeå laø moät vôùi thöïc taïi. Doøng thieàn Voâ Ngoân Thoâng Vieät Nam ôû theá kyû thöù IX ñaõ baét ñaàu nhö vaäy, baèng moät caâu noùi cuûa Toå Baù Tröôïng cho Thieàn sö Voâ Ngoân Thoâng :"Ñaét taâm neáu khoâng, thì maët trôøi tueä töï nhieân chieáu saùng" (Taâm ñòa nhöôïc khoâng, tueä nhaät töï chieáu).

Coù moät buoåi saùng naøo moät buoåi chieàu naøo ñoù, chuùng ta ngoài nhìn chung quanh ñeå cho taâm thöùc voâ töôùng, voâ truï vaø voâ nieäm (ba "phaùp aán" cuûa Luïc Toå Hueä Naêng), töùc laø ôû traïng thaùi töï nhieân, boån nhieân cuûa taâm thöùc, khi "höõu cuù voâ cuù ñaõ caét ñöùt moïi saén bìm" (Traàn Nhaân Toâng), caùi thöïc taïi khoâng khoâng gian – khoâng thôøi gian seõ hieän tieàn vôùi chuùng ta. Khi aáy chuùng ta seõ thaáy nhö Thieàn sö Traàn Nhaân Toâng ñaõ ngaém nhìn thöïc taïi trong moät buoåi chieàu ôû phuû Thieân Tröôøng :

Tröôùc xoùm sau thoân töïa khoùi loàng,

Nöûa khoâng nöûa coù boùng chieàu ngöng.

Muïc ñoàng saùo vaéng traâu veà heát

Coø traéng song song haï xuoáng ñoàng.

(Thieân Tröôøng vaên voïng)

Khi khoâng vöôït khoûi tö töôûng maø ôû laïi vôùi tö töôûng, chuùng ta hay khaûo saùt xem tö töôûng laø gì? Tö töôûng chôït sanh khôûi trong caùi roãng laëng bao la cuûa taâm thöùc, vô vaån moät vaøi khoaûng khaéc, roài tan bieán vaøo baàu trôøi taâm voâ haïn. Xeùt cho kyõ, chuùng ta seõ thaáy tính caùch duyeân sanh, khoâng thöôøng truï cuûa tö töôûng : noù khoâng theå naøo ôû maõi, noù ñeán khoâng töø ñaâu, ñi khoâng veà ñaâu. Nhö moät laøn soùng noåi leân treân ñaïi döông (cuûa taâm) duø khi ñang hieän höõu, noù vaãn chaúng phaûi hoaøn toaøn laø soùng, maø thöïc chaát laø nöôùc, laø ñaïi döông. Nöôùc ôû trong nöôùc, nhö theá coù gì laø bieán ñoåi, laø ñoäng hay khoâng ? Khi tìm tö töôûng hay tìm taâm, chuùng ta khoâng thaáy noù ôû ñaâu caû. Khi Sô toå Ñaït Ma baûo Hueä Khaû ñöa taâm ra ñaây Toå an cho , Ngaøi Hueä Khaû ñònh thaàn tìm kieám hoài laâu roài noùi "Con tìm taâm roát raùo chaúng theå naøo coù ñöôïc " vaø ngay luùc ñoù Ngaøi chöùng ngoä thöïc taïi.

Noù khoâng coù choã truï – truï ôû ñaâu trong khoâng gian roãng laëng voâ bieân ? Noù khoâng coù töôùng vì khoâng theå naém baét. Vaø khi moät nieäm töôûng khôûi leân, nhö moät maûnh maây chôït hieän giöõa baàu trôøi, ôû trong maûnh maây thì thaáy maûnh maây laø taát caû, nhöng vôùi baàu trôøi, maûnh maây aáy chaúng laø gì caû keå veà khoâng gian laãn thôøi gian, chaúng heà haán gì ñeán baàu trôøi, chaúng theå laøm baàu trôøi bieán chaát, maûnh maây chæ laø moät phaàn töû nhoû cuûa baàu trôøi, maûnh maây chính laø baàu trôøi vì sanh vaø dieät trong baàu trôøi vaø cuøng moät baûn taùnh, moät maûnh hö khoâng cuõng laø hö khoâng, tö töôûng chính laø voâ nieäm, nieäm khôûi chính laø tòch dieät. Ñaïi aán (Mahamudra), moät loái thöïc haønh nghieâng veà thieàn ñònh cuûa Phaät giaùo Taây Taïng, cuõng chæ daïy cho ngöôøi thöïc haønh "Nhaän bieát ñoàng thôøi baûn taùnh cuûa taâm an ñònh vaø taâm chuyeån ñoäng (tö töôûng)" (The Mahamudra eleminating the darkenss of ignoromce – Karmapa thöù IX). Khi bieát ñöôïc taâm an ñònh vaø taâm chuyeån ñoäng cuøng moät baûn taùnh, thì ñoäng vaø baát ñoäng khoâng hai, tö töôûng chuyeån ñoäng vaø caùi khoâng tö töôûng baát ñoäng laø moät. Ñoù laø con ñöôøng cuûa ngöôøi theo Boà taùt ñaïo, vaãn soáng giöõa nhöõng tö töôûng traàn lao ñeå laøm vieäc cho ñôøi maø vaãn haèng tòch dieät.

Tính chaát sanh dieät trong töøng saùt na cuûa tö töôûng, söï voâ töï taùnh cuûa tö töôûng vaø noùi roäng ra cuûa toaøn boä taâm thöùc, laø khaû tính giaûi thoaùt cho taâm thöùc, cho con ngöôøi. Baûn taùnh cuûa taâm thöùc laø taùnh Khoâng, ñoù laø khaû tính cuûa giaûi thoaùt, ñoù chính laø giaûi thoaùt. Con ñöôøng nhìn thaúng voâ töï taùnh cuûa toaøn boä taâm thöùc laø con ñöôøng thieàn quaùn cuûa Phaät giaùo.

ÔÛ treân chuùng ta ñaõ noùi sô qua veà phöông dieän Chaân Khoâng cuûa taâm thöùc. Nhôø söï voâ töï taùnh, hay taùnh Khoâng naøy cuûa nhöõng nhieãm oâ taïo thaønh taâm thöùc maø chuùng ta coù khaû naêng giaûi thoaùt. Taùnh Khoâng cuûa taâm thöùc chính laø söï giaûi thoaùt cuûa taâm thöùc. Tieáp theo chuùng ta noùi veà phöông dieän Dieän Höõu cuûa taâm thöùc , töùc laø Nhö Lai taïng (tathagatagarbha), Phaät taùnh ôû trong taâm thöùc. Theo truyeàn thoáng, Ñöùc Phaät thuyeát veà Nhö Lai taïng, Phaät taùnh, chaân taâm, phaùp thaân trong laàn chuyeån phaùp luaân thöù ba – laàn thöù hai noùi veà Baùt Nhaõ, veà taùnh Khoâng.

ÔÛ ñaây, thay vì trích daãn töø nhöõng nguoàn chuùng ta ñaõ töøng quen bieát cuûa Thieàn toâng, chuùng ta laøm quen vôùi Phaät taùnh qua lôøi thuyeát giaûng cuûa Ñöùc Dalai Lama thöù XIV noùi veà Ñaïi toaøn thieän cuûa coå phaùi Nyingma Phaät giaùo Taây Taïng :

"Cuõng nhö taân phaùi suy veà taâm thöùc caên baûn nhö laø caùi voâ thuûy voâ chung, Nyingma xieån döông taâm Kim cöông voâ thuûy voâ chung, noù töông tuïc khoâng giaùn ñoaïn trong laõnh vöïc Quaû cuûa Phaät taùnh. Khi hoï noùi ñeán tính thöôøng truï cuûa noù, ñieàu ñoù coù nghóa laø noù vónh cöûu, töùc laø khoâng hö hoaïi, bieán dòch töø nieäm naøy sang nieäm khaùc. Trong Trang nghieâm söï chöùng nghieäm saùng toû (Abhisamayalamkara), Maitreya giaûi thích cuøng moät caùch töông töï raèng nhöõng hoaït ñoäng löu xuaát töø moät vò Phaät thì thöôøng haèng theo nghóa chuùng voâ taän. Vaø khi taâm Kim cöông ñöôïc noùi laø voâ taïo taùc, voâ sanh, nghóa laø noù khoâng ngoaïi sanh, vaø noù khoâng sanh ra vaøo moät luùc naøo do nhaân vaø duyeân, theå töông tuïc cuûa noù luoân luoân hieän höõu.

Taâm Kim cöông cuûa phaùi Nyingma laø taâm thöùc caên baûn cuûa tònh quang voâ thuûy voâ chung, maûnh ñaát neàn taûng cuûa taát caû sanh töû vaø Nieát baøn. Baûn theå cuûa noù laø baûn taùnh cuûa Phaùp thaân, hieän dieän nôi quaû cuûa Phaät taùnh. Bôûi vì noù sieâu xuaát khoûi moïi söï sanh khôûi, ngöôøi ta goïi noù laø chaân lyù toái haäu. Veà maët trieån khai, nhöõng bieåu loä hay hình töôùng löu xuaát töø noù laø nhöõng chaân lyù quy öôùc.

Thöïc theå (ngo bo) cuûa taâm thöùc caên baûn naøy laø boån lai thanh tònh (Ka dag). Trong thuaät ngöõ Trung Quaùn (Madhyamika), ngöôøi ta noùi raèng noù laø boån höõu, voán coù saün vaø tính chaát laø voâ töï taùnh. Tònh cuõng nhö baát tònh, taát caû xuaát hieän trong tröôøng cuûa taùnh saùng toû vaø hieåu bieát ñôn nhaát naøy nhö laø troø chôi vaø söï trieån khai cuûa taùnh töï nhieân (hun gruh) naøy. Ngöôøi ta goïi "ñaïi bi" laø söï toaû saùng khoâng chöôùng ngaïi cuûa taâm thöùc caên baûn bôûi vì nhöõng hieäu quaû cuûa noù dieãn dòch thaønh nhöõng hoaït ñoäng töø bi cuûa moät vò Phaät, maø taát caû löu xuaát töø baûn taùnh thanh tònh töï nhieân laø ñaëc tröng cuûa taâm Kim cöông.

Boån nhieân thanh tònh suoát khaép moïi thôøi, vôùi tính töï nhieân, taâm Kim cöông laø choã nöông döïa cuûa moïi hieän töôïng sanh töû vaø Nieát baøn. Con ngöôøi maëc duø coù ñuû thöù tö töôûng toát xaáu vaø moïi bieåu loä tham saân si cuõng chaúng theå laøm nhieãm oâ noù. Buøn khoâng theå laøm dô ñöôïc baûn taùnh cuûa nöôùc. Cuõng theá, nhöõng phieàn naõo tan raõ trong taâm Kim cöông, neàn taûng bieåu loä cuûa caùc thöù giaû taïo aáy….

Chaân nhö, chaân lyù toái haäu hay taâm thöùc caên baûn, duø danh töø gì gaùn cho noù, ñieàu coát yeáu laø nhaän bieát noù vaø thaáy raèng moïi thöù trong theá giôùi vaø trong Nieát baøn ñeàu laø troø chôi cuûa noù. Khi tieán boä trong kinh nghieäm cuûa mình, haønh giaû ñeán choã nhaän ra raèng moïi hình töôùng, hieän höõu chæ laø traät töï cuûa danh xöng. Baáy giôø, haønh giaû bieát raèng y ñaõ laø moùn ñoà chôi cuûa nhöõng hình töôùng bieåu loä; y ñaõ tin vaøo söï töï laäp cuûa chuùng, vaøo töï taùnh cuûa chuùng, nhöng thaät ra taát caû moïi hieän töôïng, moïi bieán coá chæ laø duyeân hôïp, khoâng coù thöïc chaát, voâ töï taùnh.

Do söï hieåu laàm veà cô cheá vaän haønh naøy, chuùng ta luùn saâu vaøo sanh töû. Nhöng moät khi ngöôøi ta thaáy ñöôïc nhöõng hình töôùng laø troø chôi cuûa taâm thöùc caên baûn baèng caùch an truï trong noù, ngöôøi ta khoâng bò aûnh höôûng nöõa bôûi nhöõng tö töôûng quy öôùc danh töôùng. Ngöôøi naøo nhaän bieát taâm thöùc caên baûn vaø theå nghieäm moät caùch tröïc tieáp, lieân tuïc vaø xaùc ñònh noù nghóa laø gì trong thieàn ñònh, ngöôøi aáy trôû thaønh moät vò Phaät trong chính theá gian naøy". (Söï hoaø hôïp giöõa hai phaùi Cöïu dòch vaø Taân dòch – trí tueä vaø Ñaïi bi, Nxb. Thieän Tri Thöùc).

Hai baøi keä chæ daïy cho hai trong soá hai möôi laêm ñeä töû cuûa Padmasambhava (Lieân Hoa Sanh), vò truyeàn Phaät giaùo töø AÁn Ñoä qua Taây Taïng, chæ thaúng caùi Phaät taâm ñoù :

Haõy nghe ñaây, Gyalwey Lodro, ngöôøi khaát thöïc xöù drey!

Taâm con khoâng theå suy nghó ñeán, cuõng khoâng theå quan saùt ñöôïc.

Noù vöôït ngoaøi coù vaø khoâng, thöôøng vaø ñoaïn,

Theá neân, haõy an truï, thoaùt khoûi söï thieàn ñònh veà chuû theå tham thieàn vaø ñoái töôïng!

Khi con ôû yeân khoâng xao laõng khoûi traïng thaùi naøy,

Ñoù laø caí ñöôïc goïi laø Phaùp thaân cuûa Phaät!

Haõy nghe ñaây. Sangye Yeshe, ngöôøi khaát thöïc xöù Nub!

Taâm tænh giaùc laø troáng khoâng maø thaáu bieát

Vaø thaáu bieát trong khi vaãn troáng khoâng.

Caùi baát nhò khoâng theå quan nieäm ñöôïc cuûa caùi bieát vaø taùnh Khoâng thoâng toû.

Haõy an truï trong taùnh boån nhieân, khoâng lìa khoûi caûnh giôùi aáy.

An truï khoâng ñoäng lìa khoûi Noù thì chiùnh Noù laø Phaät!

Phaät taùnh aáy, "taâm thöùc neàn taûng" aáy, luoân luoân saùng chieáu suoát thoâng qua caû taâm thöùc giaû hôïp, quy öôùc cuûa chuùng ta. Nghóa laø khi naøo chuùng ta nhìn baát kyø moät "caûnh vaät" gì maø khoâng truï trong (hay töï taïo ra) söï phaân bieät taâm – caûnh cuûa A laïi da thöùc, khoâng truï trong doøng töông tuïc, cuûa moät trung taâm giaû hieäu laø chuû theå cuûa maït na thöùc, khoâng truï trong tö töôûng phaân bieät cuûa yù thöùc, khoâng truï trong thoùi quen cuûa naêm thöùc giaùc quan, thì luùc ñoù, trong caùi nhìn ñoù caïn saïch moïi yù nieäm nhaân – ngaõ, taâm – vaät, moïi chuû – khaùch, moïi ñaây – kia, moïi mai – giôø… thöïc taïi hieån loä troïn veïn. Ñoù laø caí nhìn thaáu suoát thöïc taïi :"Kieán chö töôùng phi töôùng töùc kieán Nhö Lai" (Thaáy caùc töôùng chaúng phaûi töôùng töùc laø thaáy Nhö Lai – Kinh Kim Cöông), Phi töôùng aáy laø chaúng phaûi töôùng do taùm thöùc nhieãm oâ laøm cho meùo moù, chaúng phaûi töôùng do ngaõ, nhaân, chuùng sanh, thoï giaû quy ñònh laøm cho bieán daïng, maø laø söï bieåu loä roõ raøng cuûa Thöïc taïi.

Soáng trong taâm thöùc neàn taûng boån nhieân thanh tònh aáy laø söï tham thieàn vaø chöùng ngoä cuûa Thieàn toâng, hay Thieàn, Haïnh vaø Quaû cuûa Ñaïi toaøn thieän vaø Ñaïi aán Phaät giaùo vaäy.

(Nguyeät San Giaùc Ngoä soá 57/2000)

 

---

Trang MUÏC LUÏC
Trang chính