Cô-Duyeân. Trong gia-ñình, chæ coù meï toâi laø theo Phaät. Baø qui-y Tam-Baûo töø thuôû trung nieân, moãi thaùng aên chay hai hoaëc boán ngaøy; baø thöôøng ñeán chuøa Höông-Quang, ngoâi chuøa cuûa caùc Ni-sö ôû laøng beân cuõng gaàn nhaø, ñeå chieâm-ngöôõng, leã baùi trong nhöõng dòp chuøa coù gioã chaïp, leã teát, cuøng nhöõng ngaøy raèm vaø moàng moät haøng thaùng. Sau naøy ñeán tuoåi veà giaø, nhaát laø töø tuoåi baûy, taùm möôi trôû ñi, do löng bò coøng nhieàu, söùc khoûe laïi yeáu, neân ít ñi chuøa hôn; nhöng buø laïi vieäc tôùi chuøa leã baùi, thì ñeàu ñaën cöù moãi toái tröôùc khi ñi nguû, baø thöôøng töï oâm moät chieác chieáu nhoû ñeán traûi tröôùc baøn thôø coù böùc tranh Phaät Baø Quan-AÂm, ñoát höông roài ngoài ngay ngaén trì nieäm danh hieäu Ngaøi, thöôøng xuyeân vaø khoâng heà boû soùt moät laàn naøo.
Trong baïn höõu vaø baø con thaân toäc cuûa gia-ñình, baø ñöôïc tieáng khen laø ngöôøi hieàn laønh, ít noùi vaø gioûi nhaãn nhòn. Töø khi naêm, baûy tuoåi vöøa coù trí hieåu bieát cho ñeán baây giôø, roõ-raøng trong ñôøi, toâi chöa töøng thaáy baø caïnh tranh hôn thua, phaûi traùi hay lôùn tieáng vôùi ai bao giôø. Chò em toâi ñoâi khi cuõng caûm thaáy aám öùc cho söï nhaãn nhuïc quaù ñaùng cuûa baø, thì baø noùi vôùi chuùng toâi moät caâu naèm loøng suoát ñôøi cuûa baø: "Moät söï nhòn, chín söï laønh maø con!" Cho neân, nhieàu khi suy-nghó veà meï mình, toâi coù caûm töôûng raèng, coù leõ treân ñôøi naøy chaúng gì coù theå laøm vöôùng baän hay khuaáy ñoäng taâm baø, ngoaïi tröø nhöõng luùc cha con chuùng toâi ñau yeáu, hay nhöõng ngöôøi thaân cuûa hai beân noäi ngoaïi gaëp vieäc chaúng laønh hay beänh hoaïn.
Theo lôøi baø noäi toâi keå laïi, hai naêm sau khi cha toâi cöôùi meï toâi, thì baø sanh chò toâi. Theá roài ñaèng ñaüng moät thôøi gian daøi sau ñoù, hai naêm, roài ba naêm, roài saùu, baûy naêm meï toâi khoâng thaáy coù trieäu chöùng gì laø coøn coù theå sinh nôû nöõa, maëc duø söùc khoûe baø cuõng raát bình thöôøng, khoâng ñau yeáu gì caû.
Ngaøy xöa, trong nhöõng naêm ñaàu cuûa thaäp kyû boán möôi, vieäc khoâng sanh ñöôïc cho gia ñình moät ñöùa con trai laø ñieàu ray röùt, khoå taâm, vaø thieät thoøi cuûa ngöôøi ñaøn baø, nhaát laø nhöõng ngöôøi laøm vôï, laøm daâu trong nhöõng gia ñình coøn naëng ñaàu oùc phong kieán. Maø cuõng khoâng rieâng gì meï toâi, cha toâi cuõng canh caùnh noãi khoå cuûa rieâng mình vì taäp tuïc cuûa leã giaùo AÙ-Ñoâng "baát hieáu höõu tam, voâ haäu vi ñaïi" maø.
Cha toâi tuy laø con thöù hai trong soá saùu anh em trai, nhöng laïi laø ngöôøi ñöôïc OÂng noäi toâi tin töôûng, neân cho taäp aám Vieân-töû, theo phaåm vò cuûa OÂng toâi luùc coøn soáng. Vieäc khoâng coù con trai ñeå "noái doõi toâng ñöôøng", theo quan nieäm chung ôû thôøi ñieåm aáy, cuõng laø moät ñaïi toäi vôùi OÂng Baø, Toå-tieân neân laøm sao cha toâi khoâng öu saàu cho ñöôïc. Nhöng vì quaù thöông yeâu meï toâi, neân oâng cöù khaát daàn, khaát daàn vôùi nhöõng baäc tröôûng thöôïng, heát naêm naøy ñeán naêm khaùc maø khoâng chòu cöôùi haàu thieáp,vì coøn tin töôûng pheùp laï cuûa thôøi gian.
Trong thôøi gian aáy thì, theo nhö lôøi baø noäi vaø caùc dì toâi keå laïi, meï toâi luùc naøo cuõng khoâng queân caàu trôøi khaån Phaät cho sanh ñöôïc moät ñöùa con trai ñeå thoaõ loøng mong öôùc cuûa moïi ngöôøi.
Haøng ngaøy treân nhöõng con ñöôøng töø caùc phieân chôï huyeän veà, xa haøng möôi, möôøi laêm caây soá, döôùi söùc naëng cuûa ñoâi quang gaùnh haøng xeùn ñeø tróu treân hai vai, vöøa ñi vöøa chaïy döôùi caùi noùng chaùy da cuûa nhöõng buoåi tröa naéng boûng, cöù moãi laàn ñi ngang qua moät caây cao boùng caû naøo, baø cuõng raûo böôùc roài ñaët gaùnh xuoáng, cuoái ñaàu chaáp tay höôùng vaøo choã moâng-lung xa thaúm naøo ñoù, thaønh kính khaån nguyeän ñeå xin coù ñöôïc moät ñöùa con trai.
Queâ toâi nuùi bieån giaùp lieàn, neân moãi khi ñi ngang qua nuùi, ñeøo, soâng, suoái, qua nhöõng choã coù ñình chuøa, mieáu maïo, thaäm chí ñi ngang qua moät caùi loø gaïch hö naùt, choã naøo maø baø töï cho laø coù chuùt linh thieâng thì baø ñeàu chaáp tay thaønh kính caàu xin keû khuaát maøy khuaát maët phuø hoä cho baø ñöôïc nhö nguyeän. Chaúng bieát coù phaûi vì leõ aáy hay khoâng, maø sau naøy khi vöøa coù chuùt trí khoân, baét ñaàu caép saùch ñeán tröôøng, toâi thöôøng coù caùi caûm giaùc nhö quen thaân vôùi nhöõng choán aáy moãi khi ñi ngang qua, maø khoâng sao lyù giaûi ñöôïc. Hay laø mình töø nhöõng choã aáy chui ra chaêng?
Theá roài ñeán cuoái naêm thöù taùm sau khi sanh chò toâi, meï toâi hoaøi thai. Vaø khi chò toâi ñöôïc chín tuoåi thì meï toâi sanh toâi. Noãi vui möøng cuûa moïi ngöôøi trong toäc hoï, nhaát laø cuûa cha meï toâi, coù leõ khoâng sao keå xieát.
Cha toâi laø moät ngöôøi coù caù tính maïnh meõ, coù phong thaùi cuûa moät ngöôøi laõnh ñaïo, moät chæ huy gioûi, maëc duø khoâng tham gia nhieàu ôû coâng taùc xaõ hoäi; nhöng toâi thaáy cung caùch oâng cuï ñieàu haønh vieäc nhaø, vaø caùc vieäc trong toäc hoï thaät hoaøn-myõ, trong taùnh-caùch ngay thaúng, coâng taâm, thöông yeâu, che chôû vaø ít sai soùt, chaúng ai cheâ traùch ñöôïc.
Moãi cöû chæ, ñi ñöùng, noùi naêng trong oâng luoân coù moät caùi gì vöøa oai-nghi laïi vöøa nho nhaõ, vöøa nghieâm-nghò laïi vöøa hieàn töø, khoan dung.
Ngay khi chuùng toâi vieát baøi naøy, (cuõng laø kyû nieäm ñuùng moät naêm ngaøy OÂng cuï maát – luùc taùm möôi taùm tuoåi), maø tröôùc ñaây moät naêm, oâng cuï tuoåi taùc tuy xaáp xæ chín möôi, söùc khoûe coù keùm, maét môø tai yeáu nhöng töø caùi boä daïng ñi ñöùng, noùi naêng, cho ñeán cung caùch haønh xöû moïi vieäc töø gia ñình ñeán trong thaân toäc ñeàu khoâng ra ngoaøi pheùp-taéc, leã giaùo, tinh-thaàn hoaøn toaøn minh maãn cho ñeán luùc vónh vieãn töø bieät nhöõng ngöôøi thaân yeâu.
Cha toâi chòu aûnh-höôûng saâu-saéc cuûa Giaùo-lyù Khoång-Maïnh, am töôøng Haùn-Noâm, thoâng thaïo vaø vieát chöõ Quoác-ngöõ ñeïp khoâng cheâ choã naøo ñöôïc. Caùc con toâi nhieàu ñöùa hoïc cuõng cao, thöôøng cöù cho laø chöõ toâi vieát ñeïp, maø chuùng ñaâu bieát raèng hoài toâi coøn hoïc lôùp Ñeä-Nhaát, vôùi caùc nhaõn vôû hoïc taäp, toâi ñeàu nhôø cha toâi vieát hoä.
OÂng cuï thöôøng laøm thô baèng Haùn-Vieät, vaø coù nhöõng baøi thô Ñöôøng-luaät, Töù-tuyeät maø sau naøy lôùn leân toâi môùi caûm nhaän ñöôïc laø raát chan chöùa tình ngöôøi, raát hay, raát suùc tích.
Cha toâi luùc naøo cuõng haønh-xöû khoâng ra ngoaøi khuoân khoå hai chöõ Cang-Thöôøng cuûa Khoång-giaùo.
Chính vì coù ñöôïc moät ngöôøi cha quaù göông maãu, moät ngöôøi meï quaù hieàn töø, ñöôïc soáng trong moät gia-ñình gaàn nhö quaù pheùp taéc, leã-giaùo maø ba chò em chuùng toâi (ñöùa em gaùi uùt meï toâi sanh ra luùc toâi möôøi moät tuoåi) khi ñeán tuoåi tröôûng thaønh, ra ñôøi, ñeàu deã thích-nghi vaø tuøy-thuaän maø hoaø nhaäp vaøo cuoäc soáng, höôûng nhieàu phuùc ñöùc voâ-hình do oâng baø, cha meï treân tröôùc ñeå laïi hôn laø bôõi töï chính naêng löïc cuûa mình.
Thuôû coøn ôû tuoåi hoïc troø, toâi chaúng bieát gì veà ñaïo Phaät. Vì ngoaøi saùch vôû ôû tröôøng ra, toâi thöôøng chæ ñoïc saùch hieän coù ôû nhaø luùc aáy. Ñoù laø nhöõng saùch vôû cuûa cha toâi baèng song ngöõ Haùn-Vieät nhö Aáu-hoïc Quyønh-laâm, Minh-taâm Böûu-giaùm, Ñaïi-hoïc, Luaän-ngöõ, Trung-dung, Maïnh-töû, Trang-töû, Laõo-töû, Hieáu kinh, Nhò Thaäp töù hieáu vv… cuøng caùc taäp nguyeät san Khoång hoïc.
Moãi khi cuøng ngoài noùi chuyeän beân nhau, cha toâi thöôøng nhaén nhuû ñöùa con trai ñoäc nhaát cuûa mình: " Vôùi ngöôøi ñaøn oâng, luùc naøo cuõng phaûi haønh xöû cho ra tröôïng-phu" hoïaêc "haõy noi göông oâng naøy, oâng noï vv…" Trong toâi chaúng coù moät chuùt gì dính daáp ñeán ñaïo Phaät caû.
Ñeán khi vaøo baäc Trung-hoïc, trong hai naêm lôùp Ñeä Luïc vaø Ñeä Nguõ, toâi theo hoïc taïi tröôøng Trung-hoïc Tö-thuïc Boà-ñeà, moät tröôøng tö cuûa Giaùo-hoäi Phaät-giaùo tænh nhaø.
Trong lôùp hoïc cuûa chuùng toâi hoài ñoù, coù hai tu sinh Phaät-giaùo theo hoïc chöông trình Phoå-thoâng, vaø toâi ñaõ keát baïn raát thaân-thieát vôùi moät trong hai tu-sinh naøy.
Cöù moãi buoåi tröa, tröôùc khi vaøo hoïc lôùp chieàu, toâi thöôøng oâm caëp saùch vaøo caùi lieâu nhoû cuûa chuù baïn tu sinh thaân-thieát, khoå ngöôøi cao gaày, hieàn laønh vaø ít noùi kia ñeå cuøng oân baøi, hay cuøng nhau laøm toaùn, coù hoâm naèm nguû tröa luoân treân caùi choõng tre cuûa chuù .
Khoâng ngôø sau hai naêm beân nhau cuøng hoïc taäp, toâi chuyeån sang hoïc ôû moät tröôøng khaùc; theá laø toâi vaø chuù tu-sinh kia moãi ngöôøi moãi ngaû; vaø bieàn bieät hôn ba möôi naêm sau, chuù tu sinh baïn hoïc ngaøy naøo, giôø naày chính laø Thaày Boån-sö kính meán cuûa toâi, toâi ñaõ quì döôùi chaân Baûo-toïa cuûa Theá-toân maø qui-y vôùi Thaày khi vöøa gaëp laïi.
Cuõng trong thôøi-gian ngaén nguûi cuûa hai naêm Trung-hoïc aáy, toâi thöôøng ñeå yù ñeán moät tu sinh khaùc, tuy cuøng tröôøng nhöng hoïc ôû lôùp khaùc, maø hoài ñoù duø khoâng cuøng nhau troø chuyeän , nhöng caùi daùng nhoû con, khuoân maët troøn troøn, aùnh maét saùng trong, nöôùc da traéng hoàng thaät ñeïp, nhaát laø neùt maët luoân luoân hoàn nhieân, an-oån ñeán kyø laï, laøm toâi khoù maø queân chuù tu sinh naày ñöôïc.
Vaø cuõng bieàn-bieät hôn ba möôi naêm trôøi xa caùch, chuù tu sinh cuøng hoïc moät tröôøng ngaøy naøo, giôø ñaây chính laø vò Phaùp-sö kính meán maø toâi ñang thoï giaùo, ngay khi vöøa gaëp laïi.
Nhieàu luùc xeùt ñeán nhöõng vieäc naøy, toâi chæ tuûm tæm moät mình maø khoâng noùi neân lôøi; roõ ñuùng laø chuùng toâi ñaõ coù nhaân duyeân töï bao ñôøi bao kieáp vôùi nhau roài.
Luùc möôøi taùm tuoåi, toâi bò moät traän ñau khoác lieät, naèm beänh ñeán gaàn caû thaùng trôøi. Sau khi söùc khoûe hoài phuïc, ñi laïi ñöôïc trong nhaø, toâi coù caûm giaùc meï toâi hoâm nay sao laï quaù, döôøng nhö coù söï thay ñoåi lôùn ôû nôi baø.
Cöù tôùi böõa côm, baø khoâng ngoài aên chung vôùi cha con chuùng toâi nhö tröôùc khi toâi ñau, maø baø ngoài duøng côm rieâng moät mình treân caùi phaûn keâ boán taám vaùn goõ roäng meânh moâng so vôùi khoå ngöôøi gaày heùo cuûa baø. Laïi moät ñieàu laï nöõa, treân ñaàu baø luùc naøo cuõng truøm kín baèng moät caùi khaên luïa ñen, maëc duø laø ban ngaøy vaø trôøi khoâng laïnh laém.
Taùnh nuõng-nòu, nghòch-ngôm luoân ñöôïc cöng chìu, noåi daäy trong toâi. Toâi ñeán gaàn choã meï ngoài vaø oâm baø, ñoàng thôøi keùo töø töø caùi khaên luïa ñen ra khoûi ñaàu baø.
Treân ñaàu meï toâi tröôùc ñaây toùc ñen nhaùnh, daøi möôït maø, ñöôïc boù thaønh moät cuïc troøn goïn gheõ sau oùt, theá maø giôø ñaây ñaàu baø troïc trôn, chaúng coøn moät sôïi toùc naøo. Toâi sôø ñaàu meï toâi, nhöõng chaân toùc vöøa môùi moïc chaâm gai gai, nhaùm nhaùm trong loøng baøn tay toâi.
Toâi hoûi meï : - Sao maù laïi caïo ñaàu vaäy ?
Baø hoàn nhieân, neùt maët khoâng moät chuùt rung ñoäng, caàm baøn tay toâi, vöøa vuoát ve, hoân hít vöøa traû lôøi : - Con ñau naëng maù lo quaù, neân maù caàu nguyeän Phaät-Baø Quan-AÂm cho con bôùt beänh, maù caïo ñaàu vaø aên chay moät thaùng.
Moät tình thöông bao la nhö trôøi cao, bieån caû, theå hieän qua caâu noùi thaät ñôn-giaûn, thaät hoàn nhieân cuûa moät ngöôøi meï chaát phaùt vaø bình dò.
OÂi Quan-AÂm ! Quan-AÂm ! Meï chính laø Quan-AÂm cuûa rieâng con.
Nöôùc maét toâi tuoâng traøo, tuoâng traøo treân vai meï; loøng traøn ngaäp yeâu thöông thoån thöùc, maø thoát chaúng neân lôøi.
Vaø cuõng keå töø hoâm ñoù, maëc duø ñau chöa khoûi haün, toâi cuøng meï aên chay ñeán heát thaùng khaán aáy.
Keå töø daïo ñoù trôû ñi, cöù ñeán raèm, moàng moät cuûa thaùng ta, toâi cuøng meï aên chay moät thaùng hai kyø. Tuy ôû choán queâ muøa thoân daõ, aên chay chæ coù rau luoät vôùi muoái ñaäu, nhöng moãi thaùng ñöôïc hai laàn ngoài aên chay chung vôùi meï, thaät ngon laønh laøm sao. Moãi baùt côm nhö ñong ñaày, nhö chan chöùa tình yeâu thöông cuûa meï; vaø côm vaøo mieäng maø nhö nuoát töøng gioït ngoït cuûa coâng ñöùc, ôn nghóa sanh thaønh.
Toâi thaät tình aên chay moät thaùng hai laàn, suoát trong maáy chuïc naêm qua chæ vì nghó ñeán caùi tình thöông bao la cuûa cha meï, aên chay ñeå töôûng nhôù ñeán coâng ôn cha meï, nhö ñeå luùc naøo mình cuõng ôû caïnh cha meï, chöù khoâng heà nghó gì khaùc nhö vôùi nhöõng ngöôøi tu theo Phaät, aên chay ñeå giaûi thoaùt hay coù phöôùc ñöùc gì gì ñoù.
Nhöõng naêm thaùng xa nhaø, lo cuoäc möu-sinh ñeå nuoâi soáng ñaøn con, trong nhöõng ngaøy raèm, moàng moät, moãi khi caàm baùt côm chay leân mieäng, vaãn nhö coù meï hieàn tröôùc maët, ñang mæm cöôøi nhìn con, vaø nhö ñang cuøng aên chay vôùi mình vaäy.
Cuoäc ñôøi ñöa ñaåy, khoaûng tuoåi boán möôi, coù ñoâi vôï choàng moät ngöôøi baïn hoài cuøng hoïc ôû baäc Trung-hoïc thöôøng ñeán ruû chuùng toâi ñi chuøa. Ngoâi chuøa cuõng gaàn nhaø, gaëp nhöõng luùc raûnh vieäc, laïi caùc Thaày cuøng ngöôøi queâ kieång, ñeán moät hai laàn roài quen vôùi tieáng moõ, caâu kinh; ñeán vaøi laàn roài nhieàu laàn, roài laïi thöôøng ñeán, loøng caûm thaáy nheø nheï, laâng laâng, taâm hoàn chôït nhö an-oån, thanh-thoaùt, traàm laëng, yeân bình thaät deã chòu.
Vôùi toâi, ñeán chuøa luùc aáy chæ ñeå maø ñeán cho coù baïn, coù beø ñöôïc dòp taùn gaãu, ñeán vôùi caûnh yeân-bình, tòch mòch cho nheï nhaøng thaân taâm sau nhöõng thaùng ngaøy naéng möa böông chaûi vì cuoäc soáng cuûa caû ñaøn con chöù chöa heà nghó nhö bao ngöôøi khaùc, ñeán chuøa ñeå tu haønh, hoaëc caàu xin Trôøi, Phaät vieäc naøy vieäc noï, nhö caàu phuùc caàu loäc, hay noùi moät caùch cao saâu hôn laø ñeå ñöôïc giaûi thoaùt sanh töû, luaân-hoài, troùi buoäc gì gì ñoù maø toâi chöa heà nghó ñeán.
Toâi thöôøng ñeán chuøa khi coù baïn beø ruû reâ, trong nhöõng ngaøy chuøa coù cuùng caáp, ñeå cuùng döôøng, vaø thöôøng ñöôïc aên nhöõng böõa côm chay raát ngon vì laï mieäng, laïi cuõng ñöôïc moät buoåi chuyeän troø thaân maät vôùi beø baïn maø ngaøy thöôøng thì ai cuõng baän-bòu trong coâng vieäc laøm aên, ít khi ñöôïc gaëp.
Moät hoâm, trong böõa gioã Toå Nguyeân-Thieàu ôû chuøa Giaùc-Uyeån, toâi nghe loaùng thoaùng coù moät Thaày noùi ñeán teân cuûa chuù tu-sinh, baïn cuøng hoïc vôùi toâi hai naêm ôû baäc Trung-hoïc.
Ba möôi naêm xa caùch baïn hieàn, nhôù tôùi thôøi caép saùch ñeán tröôøng, taâm loøng toâi chôït noân nao roän raõ.
Sau buoåi gioã Toå, toâi laàn theo daáu hoûi phaêng, ñöôïc moät Thaày cho bieát chuù tu-sinh baïn hoïc vôùi toâi ngaøy naøo, hieän ñang tu trong moät caùi coác laù ôû moät tuøng laâm ngoaøi huyeän Long-Thaønh .
Theá laø maáy hoâm sau, toâi thu xeáp vieäc nhaø vieäc cöõa, roài cuøng vôï chôû nhau treân xe gaén maùy tìm ñeán thaêm baïn cuõ.
Treân ñöôøng ñi, vôï toâi cöù thaéc maéc hoûi toâi, chaúng bieát Thaày coù coøn nhôù mình khoâng. Hôn ba möôi naêm, caùi khoaûng thôøi-gian khoâng daøi laém so vôùi moät ñôøi ngöôøi, nhöng caùt buïi phong-traàn cuõng raát coù theå laøm cho hình dung vaø caû taâm hoàn con ngöôøi thay ñoåi ñi nhieàu maø khoù nhaän ra nhau laém chöù. Nhöng vieäc nhaän ra hay chaúng nhaän ra nhau naøo coù nghóa gì ñaâu, coù ñaùng gì ñeå phaûi baän taâm tôùi. Heã nhôù baïn thì cöù ñeán thaêm laø ñaõ thoõa nguyeän roài.
Vieäc maø toâi caàn phaûi quan-taâm laø khoù khaên tröôùc maét: ñöôøng thì xa, laïi ñi laàn ñaàu, chæ bieát ñòa-chæ cuûa baïn moät caùch loaùng thoaùng, mô-hoà, phaûi hoûi thaêm töøng chaën ñöôøng, töøng caây soá. Moø maãm heát nöûa ngaøy trôøi, cuoái cuøng cuõng tôùi ñöôïc ñích.
Vöøa môùi ñeán nôi, thoaït troâng thaáy nhau, Thaày ñaõ goïi caû teân laãn hoï maø möøng chaøo.
Sau khi röûa maët xong, cuøng ngoài vaøo chieác baøn ñaù nhoû keâ döôùi giaøng hoa, ñoâi baïn hoïc thaân thieát ngaøy xöa keû taêng, ngöôøi tuïc cuøng nhau haøn huyeân, aám aùp caû loøng, queân maát thôøi gian.
Côm troän khoai lang, gaëp hoài buïng ñoùi; trôøi tröa laï mieäng, laïi vöøa aên vöøa haøn huyeân taâm söï, ngon thaät laø ngon.
Bôõi laø chuyeán ñi ñaàu tieân, neân aám laïnh chuyeän ñôøi, chuyeän ñaïo, vieäc xöa vieäc nay chöa thoaõ, nhöng boùng aùc ñaõ neùm veà taây, maø ñöôøng veà thì xa neân laïi voäi vaøng töø giaõ baïn hieàn, heïn gaëp laïi moät ngaøy sôùm nhaát.
Treân ñöôøng veà, taâm tö cöù phöôûng phaát maõi hình boùng cuûa ngöôøi baïn hieàn cao gaày ít noùi thuôû naøo, veà caùi coác laù teûo teo xiu veïo, veà böõa côm troän khoai lang, veà ñóa rau lang luoäc vôùi nöôùc muoái chaám coù giaèm maáy traùi ñieàu töôi môùi haùi töø treân caây xuoáng, tuy ñôn sô ñaïm baïc laø theá, nhöng sao taâm hoàn mình laïi thaáy aám-aùp, thaân-quen, hoàn-nhieân, thanh-tònh quaù.
Roài laïi mieân-mang veà chính thaân phaän mình, ñeán nhöõng ngöôøi ruoät thòt soáng beân caïnh, ñeán nhöõng ngöôøi thaân vaø khoâng thaân, ñeán cuoäc soáng trong thöïc taïi, tröôùc maét.
Taïi sao con ngöôøi ta laïi cöù phaûi ñua chen, giaønh giaät nhau cho caùi aên, caùi maëc, caùi ôû, cho caùi lôïi-danh haõo huyeàn coù khoâng, khoâng coù …suoát ñôøi cho ñeán cheát theá kia?
Maø thaät ra, duø ai coù may maén nhieàu trong cuoäc ñôøi, ñöôïc taát caû moïi thöù töø danh ñeán lôïi, nhöng ñaõ chaéc maáy ai coù ñöôïc nhöõng khoaûnh khaéc thanh-tònh, an-oån cuûa taâm hoàn, coù ñöôïc nhöõng böõa côm ngon mieäng vaø thaám thía maõi nhö böõa côm troän khoai lang, vôùi töông rau thanh-ñaïm, ñôn-giaûn kia ñaâu. Ngöôøi ta sao laïi cöù khoå thaân, nhoïc trí lo toan taát baät ñeå taäu nhaø cao cöõa roäng, tích chöùa vaøng baïc daãy ñaày ñeå laøm chi khi chæ coù moät caùi buïng ñeå aên, chæ coù hai laù phoåi ñeå thôû hít khí trôøi baûo döôõng cho caùi thaân naêm baûy chuïc kyù loâ, trong khoaûng ñôøi khoaûnh khaéc khoâng quaù traêm naêm so vôùi caùi voâ cuøng voâ taän cuûa thôøi gian; sao ngöôøi ta laïi cöù daøy voø, ñaøy ñoaï caùi taâm ñeå baét noù luùc naøo cuõng phaûi lo nghó, suy tö, tìm möu naày keá noï ñeå taïo döïng gia saûn, tích taäp tö taøi. Taïo laäp ñöôïc roài laïi cöù phaûi lo toan, hao taâm toån trí ñeå gìn giöõ, sôï keûo bò maát ñi. Caùi voøng troøn laån quaån cuûa ñau khoå, lo toan luoân luoân kheùp kín.
Nhöng roài coù ai giöõ maõi maø khoâng ñeå maát nhöõng cuûa caûi quí-giaù aáy ñöôïc chaêng? Moät mai töû thaàn goõ cöõa, maø ñoù laïi laø ñieàu chaéc chaén, hieån nhieân khoâng ai coù theå traùnh khoûi; thöû hoûi luùc aáy coù ñem ñöôïc gì theo chaêng, hay laø cuõng phaûi ñaønh loøng maø buoâng tay, nhaém maét trong khoå ñau cuûa nuoái tieác, aám-öùc, töùc-töôûi vôùi bao nhieâu nghieäp toäi vì noù maø laøm, ñeå cuøng mang theo vôùi.
Theá laø sau naêm ba laàn leân xuoáng thaêm nhau, caùi coác tranh ñôn sô, giaûn-dò, böõa côm khaùch rau töông thanh-ñaïm cuøng vôùi caùi loøng roång-rang, thanh-tònh cuûa Thaày, ñaõ laøm meàm loøng keû giang hoà, löõ khaùch, chaùn ngaùn nhöõng böôùc ngao du treân con ñöôøng voâ ñònh, ñang muoán tìm veà nôi caét roán choân nhau.
Moät ngaøy moàng taùm thaùng tö, ngaøy Ñaõn-sanh cuûa baäc Ñaïo-sö Voâ-thöôïng, ngaøy toâi vöøa troøn naêm möôi tuoåi, vôï choàng toâi cuøng moät luùc phaùt taâm qui-y Tam-baûo, laøm Phaät-töû taïi gia.
Tröôùc Baûo-toïa Theá-toân, chuùng toâi nhaän Thaày Q.H, ngöôøi baïn hoïc tu-sinh thuôû naøo laøm Boån-sö coõi theá, dìu daét chuùng toâi nhöõng böôùc ñi ñaàu tieân treân con ñöôøng tìm Phaät.
Nhöõng böôùc ñaàu tieân
Sau nöûa naêm qui-y Tam-Baûo, laøm cö-só taïi gia, moät hoâm toâi xuoáng coác gaëp Thaày,caàuThaày chæ daïy Phaät phaùp: "Con ñöôøng naøo daãn ñeán thoaùt khoå."
Laéng nghe toâi trình baøy taâm tö vaø yù nguyeän cuûa toâi xong, Thaày nghieâm-nghò baûo caùch vaén-taét:- "Muoán caàu ñaïo Voâ-thöôïng, tröôùc heát phaûi tröôøng trai. Neáu anh tröôøng trai ñöôïc, thôøi-gian sau xuoáng laïi".
Toâi ra veà maø loøng naëng tróu. Bôõi vì töø khi qui-y vôùi Thaày, Thaày ñaõ phöông-tieän chæ daïy cho toâi nhieàu ñieàu hay, ñieàu laï, bieát caùi khoå cuûa luaân-hoài sanh töû, bieát leõ voâ-thöôøng, giaû taïm cuûa cuoäc ñôøi; bieát möôøi hai nhaân-duyeân löu-chuyeån khoâng ngöng döùt trong moät voøng troøn luoân luoân kheùp kín, bieát gieo nhaân gaët quaû, thieän-aùc traû vay; maø ñaõ laøm ngöôøi thì ai cuõng caàn phaûi höôùng thieän, phaûi bieát tu taâm döôõng taùnh ñeå coù ñöôïc phöôùc baùo toát ñeïp ôû hieän taïi vaø mai sau.
Tuy-nhieân, loøng haâm-moä Phaät-phaùp ngaøy moät taêng tröôûng trong toâi.
Toâi khoâng muoán döøng laïi ôû choã tu-haønh ñeå höôûng phöôùc baùo. Bôõi toâi nghó, treân theá-gian naøy, taát-caû caùc oâng vua, baø chuùa, caùc toång-thoáng, Thuû-töôùng… ñöùng ñaàu traêm hoï, ngoài treân haøng öùc vaïn trieäu ngöôøi, lôïi-danh tuy truøm thieân-haï, khoâng moät ngöôøi naøo laø khoâng öôùc mong coù choã ñöôïc nhö hoï vaäy, nhöng chöa chaéc chính thaân-taâm hoï ñaõ thaät söï ñöôïc haïnh phuùc, ñöôïc nhö yù, ñöôïc thoõa maõn caùch chôn thaät.
Haïnh phuùc chôn-thaät sao ñöôïc khi maø moïi vaät ñeàu voâ-thöôøng, coù ñoù roài khoâng ñoù; ngay chính baûn thaân nhoû beù cuûa con ngöôøi trong coõi naøy cuõng sôùm coøn toái maát, nay sanh mai dieät kia maø. Do töï roïi soi, chieâm-nghieäm vaø nhaän thöùc ñöôïc caùi giaû taïm, caùi raøng buoäc cuûa cuoäc ñôøi maø töï thaân chaùn-ngaùn luaân-hoài, sanh töû neân nay toâi laïi muoán caàu ñaïo giaûi- thoaùt, ñích toái haäu cuûa ngöôøi tu Phaät.
Theá nhöng Thaày baûo muoán caàu ñaïo Voâ-thöôïng Boà-ñeà thì tröôùc heát phaûi tröôøng trai. Maø toâi thì cuõng töï bieát raát roõ raèng tröôøng trai thì phaûi ñi ñoâi vôùi söï dieät ba ñoäc "Tham-Saân-Si" cuûa töï thaân, nhö lôøi Thaày töøng giaûng daïy.
Theá nhöng caùi thaân taâm tham ñaém moïi saéc töôùng theá-gian thì sôø-sôø tröôùc muõi, luoân luoân toàn-taïi trong toâi: caùi ngon thì luùc naøo cuõng muoán aên, muoán nhai, muoán nuoát cho thaät thoõa thích caùi vò giaùc cuûa mình. Laïi ñaâu phaûi tröôøng trai laø chæ coù khaéc-phuïc moãi moät caùi aên, caùi uoáng thoâi ñaâu, maø coøn phaûi bieát tieát-cheá nhieàu thöù khaùc maø töï thaân luoân luoân tham luyeán . Toâi cuõng töï bieát, moät ngöôøi tu-haønh chôn-chaùnh, duø taïi gia hay xuaát gia, moät khi haønh trì Phaät phaùp, tröôùc tieân phaûi töï-thaønh, nghóa laø khoâng töï doái mình; theá neân khi thaät-haønh nghieâm tuùc vieäc tröôøng-trai, cuõng nhö noã-löïc dieät ba ñoäc cuûa töï thaân thì coi nhö phaûi tieát cheá taát-caû moïi thöù treân ñôøi. Bôõi vì khi chuùng ta noùi suoâng ngoaøi mieäng ba chöõ "Tham-Saân-Si" thì thaáy ít, thaáy deã, chaúng coù gì khoù-khaên laém, chöù suy ra cho cuøng, chæ moãi moät chöõ "Tham" maø phaûi thaät-haønh, aùp-duïng ñeå tieát-cheá noù ôû caû saùu caên maét, muõi, tai, mieäng, thaân, yù thì phaûi noã löïc ñieàu-phuïc thaân taâm gian-khoå bieát laø chöøng naøo. Maø cheá caùi "Tham" ôû töøng caên moät thì cuõng khoâng bieát bao-nhieâu laø thöù maø mình caàn phaûi ñieàu phuïc, dieät-tröø, loaïi boû, xa lìa.
Chaúng haïn tham cuûa YÙ thì voâ-soá, nhö tham danh, tham lôïi, gheùt thöông, ñoäc aùc, ganh tò, hieàm khích, cheâ-khen… Tham cuûa Mieäng thì luùc naøo cuõng muoán aên cho ngon, uoáng cho söôùng, gieát haïi bao nhieâu sanh vaät ñeå thoõa maõn cho caùi mieäng, caùi löôõi cuûa mình. Coøn Noùi thì luùc naøo cuõng muoán noùi cho thoõa-thích, söôùng mieäng, maëc söùc nöông taâm, nöông caûnh maø ñoäng moâi, ñoäng löôõi : noùi haønh, noùi aùc, noùi hai löôõi, noùi thoïc gaäy cho ngöôøi thuø hieàm nhau, ruûa saû, chöûi bôùi, ñoäc moàm, ñoäc mieäng…..Tham cuûa Muõi thì thích muøi thôm-tho, quyeán ruû, meâ-maån kích thích nhuïc caûm. Tham cuûa Tai thì thích nghe nhöõng aâm-ñieäu du-döông, ngoït ngaøo, hoaëc nhöõng lôøi taâng boác, nònh hoùt, doái traù saùo roãng nhöng ai cuõng thích ñöôïc nghe, maø thaät chaúng ích lôïi gì cho töï thaân. Tuy bieát theá nhöng ai cuõng tríu-meán, ham thích chuùng… Vv.. vaø vv..
Thaät khoâng sao taû heát caùi Tham-Saân-Si tieàm aån trong voïng thöùc cuûa moãi con ngöôøi, vaø chính chuùng laïi laø traàn-lao, laø nhaân khoå ñau, raøng buoäc cuûa chuùng sanh.
Sau moät thôøi gian suy-tö, caân nhaéc thieät hôn, toâi töï caûm nhaän raèng nhöõng caùi maø mình tham ñaém, yeâu thích ñeå baét töï thaân phaûi ñaáu-tranh, giaønh giaät, ñöôïc roài thì thuï-höôûng, oâm-aáp, chaáp-thuû leân chuùng, nhöng taát-caû nhöõng caùi ñöôïc aáy cuõng chaúng ñem laïi cho mình moät thöù haïnh-phuùc naøo beàn vöõng, laâu daøi chaân-thaät caû. Vì ngay chính caùi thaân maø mình ñang ñeo mang, töï noù cuõng ñaõ coù giôùi haïn roài. Taát-caû ñeàu coù ñoù, roài khoâng ñoù, hieän ñoù roài bieán ñoù, neáu khoâng kheùo lo lieäu tröôùc thì ñeán luùc söùc taøn, löïc taän, boán moùn thaønh tro, bieát nöông vaøo ñaâu, gaù vaøo ñaâu ñeå hoøng traùnh caûnh daàu soâi, löûa boûng ñaây!
Nhieàu luùc töï nghó, sao hoài tröôùc cha sanh meï ñeû , vöøa môùi lôùn khoân, taâm hoàn nhö tôø giaáy traéng, chaúng bieát töï lo tìm ñöôøng maø tu, ñeå ñeán giôø naøy ñaõ quaù nöûa ñôøi ngöôøi, söï raøng buoäc vôùi traàn lao, nhaân theá ñaõ chaùn cheâ, eâ-aåm, môùi nghó ñeán chuyeän tu-haønh, bieát coù coøn tu kòp nöõa chaêng?
Suy ñi nghó laïi, thaân taâm co keùo, daèn xuoáng,vaët leân, lôïi-haïi khoå vui neân choïn phöông naøo, ñeå roài cuoái cuøng ñi ñeán moät quyeát-ñònh troïng-ñaïi cho chính cuoäc ñôøi mình: Söï giaùc-ngoä ñeå giaûi-thoaùt ñaâu coù theå tính baèng thôøi gian maø sao mình laïi nghó laø tu kòp, hay tu khoâng kòp.
Ñaõ quyeát chí tu thì moät ñôøi cuõng tu maø moät ngaøy, moät giôø cuõng tu. Aên thua laø do yù chí cuûa mình coù chòu quyeát taâm buoâng boû traàn lao, khoå aûi hay khoâng môùi laø ñieàu toái quan-yeáu.
Laïi vöøa gaëp duyeân laønh, maáy ñöùa con thaáy söùc khoûe toâi yeáu, chuùng khoâng muoán cho toâi tieáp tuïc laøm vieäc nöõa, maø ñeà nghò toâi nghæ ngôi, tònh-döôõng ôû nhaø vaø lo vieäc tu-haønh.
Toâi nhö ngöôøi saép cheát ñuoái vôù ñöôïc phao. Töø laâu nay mình chæ khaéc-khoaûi, aâu-lo coù moãi moät vieäc aáy; nay caùc con ñaõ lôùn khoân, töï taïo ñöôïc keá soáng, mình ñöôïc raûnh tay, khoâng coøn phaûi mang tieáng chòu lôøi laø voâ traùch nhieäm vôùi con caùi, nhö mieäng löôõi theá-gian thöôøng ñaøm-tieáu. Nay con caùi chuùng thöông mình, lo cho mình nhö theá, thì coøn gì quí baèng.
Theá laø toâi maïnh daïn höùa vôùi caùc con toâi, maëc duø chaúng ai baét buoäc : " Ba höùa vôùi caùc con, vôùi caû nhaø, Ba seõ noã löïc buoâng boû traàn lao, tham luyeán, quyeát chí tu haønh ñeå khoûi phuï töø taám loøng cho ñeán côm aên, aùo maëc, thuoác men moïi thöù maø caùc con lo cho Ba trong nhöõng ngaøy xeá boùng". Caùc con toâi cuõng vui veû thaàm nhaän lôøi toâi.
Toâi vui möøng khoâng sao keå xieát, töùc khaéc lo thu xeáp coâng vieäc gia-ñình ñaâu vaøo ñaáy, roài ngay ñoù thaät-haønh tröôøng trai, maø tröôùc maét laø ñeå di-döôõng thaân taâm cho an-oån maø thoâi.
Moät thôøi gian sau, toâi xuoáng coác thaêm Thaày Boån-sö vaø thöa : " Con ñaõ tröôøng trai hôn nöûa naêm, muoán xuoáng caàu hoïc Phaät-phaùp nôi Thaày, nhöng con thöôøng hay ñau yeáu, nhaát laø beänh cao huyeát aùp, noù leân xuoáng trong ngaøy moät caùch thaát thöôøng, tröôùc maét duø ham tu hoïc nhöng vì söùc khoûe keùm neân chöa theå ñi xa nhaø ñöôïc. Nay coù Thaày N. cuõng laø choã baïn hoïc quen bieát cuøng Thaày vaø con hoài thôøi coøn hoïc Phoå-thoâng Trung hoïc, nay môùi vöøa gaëp laïi. Con muoán ñeán caàu phaùp vôùi Thaày aáy, Thaày thaáy theá naøo ?"
Thaày Boån-sö hoan-hyû : " Thaày N. cuõng laø choã quen bieát töø laâu, laïi coù nhaân-duyeân vôùi nhau töø tröôùc, moät Thieän-tri-thöùc trong ñôøi naøy, anh coù theå ñeán ñoù caàu phaùp nôi Thaày aáy, toâi raát yeân taâm vaø taùn-thaùn vieäc laøm naày".
Theá laø töø ñoù haøng tuaàn, cöù tôùi chuû-nhaät toâi ra chuøa gaëp Thaày N. (Phaùp-sö maø toâi ñang theo Ngaøi tu hoïc) , cuøng Thaày ñaøm-ñaïo vaø trình baøy cho Thaày nghe yù höôùng tu haønh cuûa mình vaø caàu Thaày chæ daïy ñaïo giaûi-thoaùt.
Thaày hoûi toâi ôû nhaø coù tuïng kinh gì khoâng ? Toâi thöa, haøng ñeâm coù tuïng kinh Di-Ñaø, thænh-thoaûng tuïng kinh Phoå-moân, vì tröôùc ñaây theo caùc baïn ñi chuøa, nghe tuïng caùc kinh treân, thaáy yù kinh töø-bi, phöôùc-ñöùc neân veà nhaø thöôøng ñeâm vaãn tuïng, cho thaân taâm coù ñöôïc moät choã döïa an-laønh.
Moät hoâm, khi bieát toâi tröôøng trai ñöôïc moät naêm, Thaày baûo toâi veà trì-tuïng Kim-Cang-Kinh.
Nghe noùi trì kinh Kim-Cang, toâi toaùt moà-hoâi hoät.
Bôõi tröôùc ñaây toâi thöôøng nghe nhöõng anh em baïn cuøng ñi chuøa noùi chuyeän vôùi nhau, naøo laø tuïng kinh Kim-Cang caây uùa laù vaøng, hoaëc ma keâu quæ khoùc, coù khi phaûi bò ñieân-ñieân, khuøng khuøng, vì noùi kinh naøy phaù chaáp gì gì ñoù. Thaät ra danh töø "Phaù-Chaáp" duøng trong nhaø Phaät, luùc aáy toâi cuõng chaúng roõ yù nghóa laø gì. Chæ coù ñieàu nghe noùi ma keâu, quæ khoùc, caây uùa laù vaøng laø toâi ñaõ noåi da gaø, ôùn laïnh toaøn thaân, döïng toùc gaùy roài.
Tuy nhieân, Thaày laø ngöôøi töø toán, ít noùi, neân khi nghe Thaày baûo nhö vaäy, toâi cuõng nín im, chaúng daùm hoûi ñi, hoûi laïi.
Toâi veà nhaø suy nghó maát hai ba ngaøy, caân nhaéc thieät hôn, cuõng khoâng ngoaøi muïc ñích töï xaùc ñònh quyeát taâm cuûa mình, cuõng nhö cuûng coá thaân taâm maø ñaët heát nieàm tin töôûng nôi Thaày.
Toâi thöôøng ñaén ño suy nghó, töï hoûi vaø cuõng töï traû lôøi : Chaúng leõ trì-tuïng Kim-Cang Kinh thì xaûy coù ma keâu quæ khoùc, caây uùa laù vaøng, hay ñieân ñieân, khuøng khuøng, thaät tình tai haïi nhö vaäy maø Thaày laïi baûo mình trì tuïng hay sao? Thaät khoâng coù leõ naøo.
Theá laø taâm yù ñaõ quyeát, saùng hoâm sau, toâi laáy quyeån kinh Nhaät-tuïng trong ñoù coù Kim-Cang kinh, thaû mình treân voõng xem tröôùc chöù chöa nghó gì ñeán chuyeän tuïng nieäm caû.
Tuy voán lieáng Haùn-Vieät coù khaù, nhöng kinh laïi duøng toaøn Haùn-vaên, neân xem ñoâi ba laàn cuõng chaúng hieåu gì.
Hoâm sau toâi ra hieäu saùch Vaïn-Haïnh tìm mua ñöôïc cuoán Kim-Cang kinh chuù-dòch cuûa Hoaø-Thöôïng Hueä-Höng, ñem veà vöøa so töøng chöõ, töøng caâu vöøa töï dòch; dòch xong moãi caâu laïi xem phaàn dòch-giaûng cuûa Ngaøi Hueä-Höng, ñem ra ñoái chieáu coi coù aên khôùp yù-töù nhö mình ñaõ dòch khoâng. Cöù nhö theá trong naêm ngaøy lieàn, ñeàu-ñaën saùng ra baét ñaàu laøm vieäc, ñeán gaàn möôøi moät giôø khuya môùi ñi nguû. Phaàn dòch Haùn vaên ra Vieät vaên theo nghóa cuûa töøng chöõ, töøng caâu, töøng phaàn ñaõ taïm oån. Sau ñoù laø phaàn vieäc cuûa toâi laø phaûi xem ñi, xem laïi raø soaùt thaät kyõ-löôõng baûn dòch cuûa chính toâi, ñoái chieáu laïi vôùi toaøn vaên baûn dòch cuûa Ngaøi Hueä-Höng, xem coù choã naøo coøn cheânh-leäch, sai bieät veà yù-töù nhieàu khoâng. Moät tuaàn sau nöõa, coâng vieäc tuy coù khoù khaên buoåi ñaàu, nhöng roài cuõng hoaøn taát, ñaâu vaøo ñaáy caû. Ñeán luùc naøy, toâi baét ñaàu tuïng kinh Kim-Cang trong boä Nhaät-tuïng.
Toâi tuïng thaät chaäm raõi, ñeå vöøa hieåu yù kinh vöøa laéng nghe chính aâm thanh cuûa mieäng mình.
Thöôøng thöôøng toâi tuïng kinh vaøo ban ñeâm. Ñôïi sau khi ngöôøi nhaø ñaõ ñi nguû heát, caûnh trí yeân laëng, thanh tònh roài thì toâi môùi ñem kinh ra tuïng.
Trong nhöõng ngaøy ñaàu, tuïng kinh maø thaân taâm khoâng an-oån; cöù tuïng chöøng möôi, möôøi laêm phuùt toâi laïi len-leùn lieác maét qua hai beân coi thöû coù con ma, con quæ maët xanh, nanh ñoû, muõi to, söøng nhoïn döõ daèn, hung tôïn naøo nhö trong yù nghó cuûa mình ñaõ töôûng töôïng, coù ñöùng beân caïnh mình khoâng. Nhieàu luùc thaân taâm, maét mieäng doàn heát vaøo trong kinh neân queân taát caû; ñeán ñoaïn sang trang hoaëc coù moät tieáng ñoäng naøo ñoù laøm toâi baát chôït giaät mình, nhôù nghó ñeán ma keâu, quæ khoùc töï nhieân sau gaùy, soáng löng caûm thaáy laønh-laïnh, lieàn ruùt heát can-ñaõm quay nhìn ra phía sau coi thöû; huù vía, thaät chaúng coù chi.
Hoâm ñaàu tieân tröôùc khi baét ñaàu tuïng kinh Kim-Cang, toâi ra caùi saân nhoû troàng maáy chaäu hoa tröôùc maët nhaø, xem xeùt thaät kyõ löôõng caùc buïi hoa; chaäu naøo, caây naøo coù laù vaøng, laù uùa laø toâi aâm-thaàm caét boû raùo, chæ ñeå laïi toaøn thöù xanh um, töôi toát. Sau moät thaùng tuïng kinh, ngaøy naøo toâi cuõng ra quan-saùt caån-thaän, thaáy chaúng coù caây naøo, chaäu hoa naøo, caønh laù naøo vì mình tuïng kinh Kim-Cang maø noù uùa, noù vaøng caû, cuõng nhö chaúng thaáy coù con ma naøo khoùc, con quæ naøo hôøn trong luùc toâi tuïng caû. Theá laø toâi an taâm trì tuïng khoâng coøn chuùt gì lo sôï nöõa.
Toâi tuïng kinh moãi ngaøy moät laàn vaøo buoåi toái. Trong nhöõng ngaøy ñaàu, toâi tuïng theo phaàn chöõ Quoác-ngöõ maø toâi ñaõ töï dòch nghóa ñeå thaät hieåu yù kinh; nhöõng ngaøy sau ñoù, laïi tuïng theo aâm Haùn-Vieät ñeå chính taâm mình ñöôïc hoøa laëng vaøo kinh. Coøn ban ngaøy thì toâi chuyeân-chuù tìm hieåu laïi chöõ nghóa cuøng yù töù caùc caâu vaên trong kinh, khoâng khaùc tröôùc ñaây mình ñi hoïc ôû nhaø tröôøng moân giaûng-vaên, chæ coù ñieàu laø ôû kinh-vaên Kim-cang, yù nghóa saâu xa, thaät khoù tin, khoù hieåu hôn nhieàu.
Môùi ñoù maø ñaõ ba boán thaùng thaám-thoaùt troâi qua. Moät hoâm toâi ra chuøa thöa vôùi Thaày : " Con tuïng kinh Kim-Cang chaúng hieåu Phaät noùi gì caû. Phaät vöøa noùi coù chôït laïi noùi khoâng, môùi noùi phaûi ñoù roài laïi phuû-nhaän, noùi khoâng phaûi. Con thì chaúng hieåu tí gì, theá maø Ngaøi Tu-Boà-Ñeà, ôû trong kinh nònh Phaät quaù ñoãi, naøo laø rôi leä, khoùc loùc quaù bi thöông, naøo laø khen Phaät noùi phaùp thaäm-thaâm vi dieäu, hy-höõu chöa töøng coù, thaät con chaúng bieát phaûi hieåu ra laøm sao caû !"
Thaày nghe xong chæ nhoû nheï baûo, cöù veà nhaø tuïng tieáp, ngoaøi ra chaúng noùi theâm gì.
Theá laø toâi laïi veà nhaø vöøa tuïng kinh, vöøa nghieân-cöùu, nghieàn-ngaãm yù kinh, nhöng roài ngaøy laïi ngaøy töï caûm thaáy vieäc tuïng nieäm chaúng ñi ñeán ñaâu caû.
Nhieàu luùc baâng-khuaâng töï nghó, mình ñaõ thöa vôùi Thaày raát roõ raøng, raèng mình xin caàu ñaïo Voâ-thöôïng cuûa Phaät ñeå mai kia giaûi-thoaùt caùi khoå cuûa sanh-töû, caùi nhaøm-chaùn, voâ vò cuûa theá-gian, theá maø Thaày giaáu mình, khoâng chòu noùi ra, khoâng chòu chæ daïy ngay cho mình caùi phaùp ñoù, maø laïi baét mình trì tuïng kinh Kim-Cang. Maø kinh naøy thì Phaät noùi khoù hieåu, khoù tin quaù, khaùc haün so vôùi kinh Di-Ñaø, kinh Phoå-Moân, ñoïc tôùi laø roõ nghóa ngay.
Theá laø trong ñaàu toâi ñaõ naûy ra caùi yù ñònh, muoán ñaùnh baïo ra chuøa "chaát-vaán" Thaày, vì sao mình raát tha-thieát muoán caàu ñaïo giaûi thoaùt cuûa Phaät maø Thaày giaáu khoâng chòu giaûng daïy ngay cho, hay laø Thaày cheâ mình chaúng coù phöôùc duyeân ñeå hoïc, hoaëc laø Thaày bieát caên-trí mình keùm coõi, khoâng theå hieåu noåi caùc phaùp Thaày daïy, neân chaúng chæ baûo chaêng !
Theá nhöng ñeán khi ra chuøa gaëp Thaày, nhìn ñoâi maét hieàn-töø vaø quaù ñoãi chaân-thaät, neùt maët hoàn-nhieân, thanh-thaûn, bình dò ñeán laï luøng, cuøng söï thanh-thoaùt, buoâng boû, an-oån tieàm-aån trong Thaày, toâi khoâng theå naøo môû mieäng ra ñöôïc; toâi laïi vui veû ra veà trì tuïng tieáp maø khoâng coøn nghó gì ñeán vieäc "chaát-vaán" Thaày nöõa.
Sau ñoù chöøng vaøi thaùng, moät hoâm khi ngoài ngay ngaén, nghieâm chænh tröôùc baøn thôø Phaät, nhö thöôøng leä tröôùc khi tuïng kinh, toâi vöøa gioùng chuoâng, khoâng bieát taïi sao taâm-tö toâi töï-nhieân thoån thöùc, nöôùc maét laõ chaõ tuoân traøo. Toâi khoùc nöùc nôû maø khoâng bieát vì sao. Toâi coá ghìm côn khoùc nhöng khoâng sao ghìm ñöôïc. Toâi laïi gioùng chuoâng daøi traøng, coát ñeå thaân taâm laéng vaøo tieáng chuoâng hoaï may coù theå bôùt khoùc chaêng, nhöng cuõng khoâng theå ñöôïc; toâi vaãn nöùc nôû, thoån thöùc nhöng quyeát khoâng boû cuoäc, cöù tieáp tuïc tuïng kinh moät caùch töùc töûi trong nöôùc maét chan-hoøa vaø nhöõng caùi naác aám öùc khoâng bieát töø ñaâu ñeán. .
Tuy nhieân moïi coá gaéng vaø quyeát taâm cuûa toâi trong luùc naøy cuõng khoâng thaønh coâng. Chæ tuïng ñoïc ñöôïc vaøi ba trang, toâi phaûi boû cuoäc; bôõi taâm-nguyeän vaø yù chí cuûa mình coù thöøa, khoâng naûn loøng, khoâng chuøn böôùc, nhöng nöôùc maét raøn ruïa vaø nhöõng caùi naác thoån thöùc khoâng bieát töø ñaâu ñeán, laøm cho toâi khoâng sao coi chöõ ñöôïc, vaø khoâng theå naøo môû mieäng tuïng ñöôïc. Toâi cuoái ñaàu laïy Phaät roài ñi röûa maët, xong uoáng caïn moät taùch traø lôùn, roài ngoài traàm ngaâm suy-nghó nguyeân do.
Thoâi ñuùng roài, chính trong yù mình cöù nghó ngaøi Tu-Boà-Ñeà nònh Phaät, bôõi vì ñoïc kinh mình chaúng hieåu Phaät noùi gì, theá maø ngaøi Tu-Boà-Ñeà khen Phaät theá naøy, theá noï laïi coøn khoùc loùc, thoån-thöùc nöõa chöù. Nay thì chaéc-chaén vì mình nghó xaáu, noùi xaáu ngaøi Tu-Boà-Ñeà neân Ngaøi baét toäi mình roài, khoâng coøn sai chaïy ñaâu nöõa. Toâi lo sôï, ngay ñoù toaøn thaân sôûn oác, noåi da gaø.
Toâi nöûa tin, nöûa ngôø veà chính yù-nghó vaø söï phoûng ñoaùn cuûa mình.
Caû ngaøy hoâm sau toâi ñieàm-tónh laïi, töï daën mình quyeát-chí toái nay tuïng kinh moät caùch caån- thaän, doø xeùt söï vieäc moät caùch kyõ-löôõng, nhaát laø laéng xem caùi khoùc thoån thöùc noù baét ñaàu ñeán töø choã naøo ñeå maø ngaên chaän noù.
Theá nhöng duø chuaån-bò taâm tö kyõ-löôõng, caùi thoån-thöùc baát chôït ñeán vôùi toâi khoâng coù xuaát-xöù, maø laàn naøy coøn mau leï hôn, nhanh-choùng hôn laàn tröôùc nöõa.
Sau ba laàn lieàn boû cuoäc nhö theá, toâi ra trình Thaày söï vieäc vaø xin ñöôïc saùm-hoái veà yù nghó vaø nhöõng lôøi noùi sai traùi cuûa toâi tröôùc ñaây, raèng ngaøi Tu-Boà-Ñeà nònh Phaät neân bò Ngaøi baét toäi vaø haønh-haï toâi chaêng?
Nghe toâi trình baøy xong moïi söï, Thaày noùi, ngaøi Tu-Boà-Ñeà laø baäc Ñaïi töø, Ñaïi-Bi, Ñaïi Trí-Hueä; Ngaøi ñaâu coù ñeå taâm ñeán nhöõng chuyeän nhö vaäy. Chæ coù ñieàu khi tuïng kinh, anh phaûi doàn heát thaân-taâm-yù vaøo kinh, ñöøng khôûi töôûng vieäc naøy vieäc noï.
Toâi yeân taâm ra veà vaø y lôøi Thaày maø haønh trì tieáp; ngay ñeâm aáy vaø taát caû nhöõng ñeâm veà sau naày, vieäc tuïng kinh Kim-Cang cuûa toâi bình-thöôøng, chaúng coù raéc roái gì xaûy ra nhö vöøa roài caû.
Trang MUÏC LUÏC