NHAØ KHOA HOÏC VAØ NGÖÔØI PHAÄT TÖÛ TRONG VAÁN ÑEÀ KHAÙM PHAÙ TAÂM THÖÙC VAØ ÑÔØI SOÁNG
HOÀ VIEÁT DUÕNG dòch
Taâm thöùc, vôùi khoa hoïc, ñöôïc xem laø moät "hoäp ñen" ñaày bí aån. Tuy nhieân, noù khoâng phaûi laø moät vaán ñeà xa laï ñoái vôùi ngöôøi Phaät töû coù kinh nghieäm tu taäp. Vaø vì theá caùc nhaø khoa hoïc phaûi tìm ñeán vôùi Phaät giaùo. Töø nhöõng yù töôûng ban ñaàu, ñeán nay ñaõ coù 8 cuoäc hoäi thaûo veà chuû ñeà Taâm thöùc vaø Ñôøi soáng taïi Myõ, AÁn Ñoä vaø ñaõ thu huùt nhieàu nhaø khoa hoïc coù teân tuoåi. Sau ñaây laø nhöõng hoái öùc cuûa Adam Engle, Chuû tòch Vieän Taâm thöùc vaø Ñôøi soáng, moät nhaø khoa hoïc Phaät töû ñaõ nghieân cöùu vaø tu hoïc Phaät phaùp treân 25 naêm nay, noùi veà söï khôûi ñaàu cuûa vieäc hình thaønh nhöõng hoäi thaûo naøy.
HOÄI THAÛO TAÂM THÖÙC VAØ ÑÔØI SOÁNG
Hoäi thaûo taâm thöùc vaø ñôøi soáng mang saéc thaùi khaùc hôn nhöõng thaûo luaän khoa hoïc hay söï giaûng ñaïo thuaàn tuùy. Thaät thuù vò vì chuùng ta thaáy nhöõng böôùc tieäm caän cuûa khoa hoïc phöông Taây moät heä thoáng tri thöùc chi ly vôùi ñaïo Phaät.
Ví duï : Moät vaán ñeà ñöôïc tìm thaáy töø moät thí nghieäm ñöôïc thöïc hieän hoài naêm roài trong phoøng thí nghieäm cuûa Richard Davidson (Giaùo sö Taâm lyù hoïc vaø Taâm thaàn hoïc) : Moät ngöôøi haønh thieàn thì heä mieãn dòch coù khaû naêng vaø hieäu quaû cao. Kinh nghieäm cuûa nhöõng haønh giaû cho thaáy keát quaû ñoù laø hieån nhieân, nhöng ñeå giôùi khoa hoïc vaø y hoïc phöông Taây coâng nhaän keát quaû naøy laø söï thaät, thì noù phaûi ñöôïc thaåm ñònh qua söï nghieân cöùu, söû duïng nhöõng tieâu chí ñaëc bieät, vaø nhöõng keát quaû naøy ñöôïc coâng boá treân nhöõng taïp chí chuyeân ngaønh uy tín. Ñaây laø moät theå thöùc khaùc vôùi trao ñoåi hay thaûo luaän, giaûng daïy ñôn thuaàn.
Trong thôøi ñieåm ñoù, Ñöùc Dalai Lama voâ cuøng phaán khôûi veà vieäc giôùi thieäu kieán thöùc khoa hoïc phöông Taây trong khoùa hoïc ôû tu vieän, ñeå giuùp tu só vaø hoïc giaû Taây Taïng bieát theâm neàn khoa hoïc naøy chöông trình ñaõ baét ñaàu ôû mieàn Nam AÁn Ñoä. Beân caïnh ñoù Ñöùc Dalai Lama ñaõ nhieàu laàn phaùt bieåu trong hoäi thaûo raèng : Neáu khoa hoïc chöùng minh ñöôïc moät ñieàu gì ñoù khaùc vôùi quan kieán cuûa ñaïo Phaät, thì ñaïo Phaät seõ phaûi thay ñoåi. Vaø thaäm chí khi khoâng coù söï khaùc bieät naøo giöõa ñaïo Phaät vaø khoa hoïc, kieåm tra laïi nhöõng thoâng ñieäp töø caùc hoäi thaûo veà taâm thöùc vaø ñôøi soáng ñöôïc theå hieän trong nhöõng baøi giaûng veà Phaät phaùp cuûa Ngaøi.
Ñeå taïo aán töôïng toát ñeïp vaø thuaän lôïi nhaát cho nhöõng thaønh vieân tham gia, chuùng toâi laøm moät quyeát ñònh tröôùc khi hoäi thaûo dieãn ra. Cuoäc hoäi thaûo mang tính kheùp kín, rieâng leû. Nhö tröôùc ñaây, neáu ta môû cuoäc thaûo luaän ñaïi chuùng cuoäc thaûo luaän mang tính coâng coäng, thì seõ khoâng coù ñöôïc khoâng khí côûi môû vaø thaân maät. Bôûi ngöôøi ta seõ suy nghó veà nhöõng gì bò phaûn ñoái töø phiaù coâng chuùng. Chuùng toâi cuõng giôùi haïn thaønh vieân tham gia khoaûng 10 ngöôøi, keå caû thoâng dòch vieân. Vì vaäy chuùng toâi coù theå coù cuoäc thaûo luaän saâu, roäng. Chuùng toâi cuõng coù söï giôùi haïn ñoái vôùi ngöôøi quan saùt, maëc duø khoâng tham gia trong cuoäc hoäi thoaïi.
Böôùc ñaàu tieân, caùc nhaø khoa hoïc phaûi xaùc ñònh chuû ñeà cuûa hoäi thaûo. Tieáp theo, chuùng toâi xaùc ñònh nhöõng kieán thöùc caàn vaø coù lieân quan ñeán noäi dung ñeå phaùt trieån chöông trình. Tieáp theo ñoù laø tìm trong giôùi khoa hoïc chuû yeáu laø qua tieáp xuùc , hoaëc laø ngöôøi ñöôïc giôùi thieäu rieâng, ñeå tìm ra nhöõng nhaø khoa hoïc laø nhöõng chuyeân gia treân nhöõng lónh vöïc ñoù vaø coù thieän yù trong vieäc coäng taùc vôùi Phaät giaùo. Trong tröôøng hôïp chaéc chaén khoâng bieát veà khaû naêng cuûa caùc chuyeân gia, chuùng toâi thöïc hieän vieäc tìm kieám tö lieäu ñeå xem ai laø ngöôøi ñaõ vieát nhieàu vaø laøm nghieân cöùu trong nhöõng lónh vöïc ñoù. Trong moãi buoåi thaûo luaän ñeàu coù moät trieát gia ñoù laø moät phaàn quan troïng trong hoäi thaûo. Ví duï trong buoåi hoäi thaûo gaàn ñaây nhaát vôùi chuû ñeà Caûm xuùc chöôùng ngaïi (destructive emotion) chuùng toâi ñaõ daønh caû ngaøy ñaàu thaûo luaän nhöõng gì thuoäc caûm xuùc chöôùng ngaïi treân caáp ñoä trieát hoïc. Phaät giaùo ñeà caäp nhieàu veà caûm giaùc khoå ñau vaø coù vaøi caûm giaùc khoå ñau coù theå trôû neân höõu duïng, vaäy töø caùi nhìn cuûa ñaïo Phaät vaø vaên hoùa phöông Taây thì caûm xuùc chöôùng ngaïi laø gì ? Khi naøo thì moät caûm xuùc trôû thaønh chöôùng ngaïi nhö ñoái laäp vôùi trung tính hay coù tính xaây döïng ? Ñoù laø vaán ñeà quyeát ñònh ñeå coù maët trieát hoïc trong taát caû cuoäc thaûo luaän cuûa chuùng toâi.
VAÏN SÖÏ KHÔÛI ÑAÀU NAN
Khi toâi ñang soáng ôû Boulder Creek, California naêm 1983, tröôùc luùc ngaøi Lama Yeshe maát khoâng laâu, toâi ñöôïc môøi ñeán laøm Chuû tòch Hoäi Giaùo duïc Theá giôùi (UEA), nôi thaày khôûi ñaàu laøm vieäc khi hoäi vöøa môùi ñöôïc thaønh laäp. Chuùng toâi (Peter O Donnell, Micheal Sautman vaø vaøi ngöôøi khaùc) gaëp nhau taïi ñaây, sau naøy laø ôû Greenwood Lodge vaø baây giôø laø Döôïc sö Phaät ñòa. Chuùng toâi ñöôïc ñeà nghò phaân coâng nhieäm vuï nhöõng gì maø Hoäi giao phoù.
Peter ODonnell tin raèng oâng ta hieåu Ñöùc Dalai Lama quan taâm trong cuoäc gaëp gôõ giôùi khoa hoïc phöông Taây vaø coù leõ U.E.A muoán laøm ñieàu ñoù lieân quan ñeán vaán ñeà naøy. Moïi ngöôøi ñoàng yù raèng ñoù khoâng phaûi laø nhöõng gì Lama Yeshe coù trong yù töôûng cho U.E.A maø toâi thaät söï bò loâi cuoán do nhöõng yù töôûng naøy vaø thaät laø tuyeät neáu nhö ñoù laø söï thaät.
Toâi ñaõ suy nghó veà ñieàu ñoù, tieán haønh trao ñoåi vôùi nhöõng ngöôøi bieát Ñöùc Dalai Lama vaø thænh yù Ngaøi, neáu söï thaät Ngaøi thích thaûo luaän khoa hoïc. Ngaøi ñaõ nhaän lôøi vaø ñaây cuõng laø ñieàu haèng quan taâm cuûa Ngaøi. Toâi baét ñaàu laøm vieäc theo tinh thaàn taïo ra vaøi hình thöùc thaûo luaän vaø ñaõ maïnh daïn thoâng baùo tin naøy cho moïi ngöôøi vaøo caùc naêm 1983-1984. Muøa Thu 1984, Ngaøi ñeán daïy Phaät phaùp ôû Los Angeles, do Geshe Gyeltsen toå chöùc, vaø toâi ñaõ ñeán ñoù vôùi hy voïng gaëp rieâng Ngaøi ñeå trình baøy yù kieán treân.
Trong ngaøy daïy ñaàu tieân cuûa Ngaøi, toâi ñöôïc giôùi thieäu vôùi caùc sö ñeä cuûa Ngaøi Ngari Rinpoche, Tenzin Choegejal, vaø khi dieän kieán oâng aáy toâi ñaõ ñeà caäp ñeán yù kieán naøy, toâi ñeán ñaây vì hoäi thaûo giöõa khoa hoïc vaø Phaät giaùo. OÂng aáy ñoàng yù tieáp toâi sau buoåi chieàu hoâm aáy.
Ñeâm ñoù toâi gaëp Ngari Rinpoche vaø Michael Sautman toâi nghó John Avedon ñaõ ôû ñoù, vaø toâi ñaõ trình baøy yù kieán naøy vôùi hoï. Rinpoche tình nguyeän ñem vaán ñeà naøy thöa vôùi Ngaøi. Hai ngaøy sau, Rinpoche baùo cho toâi bieát laø ñaõ thöa chuyeän vôùi Ngaøi, vaø Ngaøi ñaõ raát hoan hyû nhöõng gì maø toâi ñeà xuaát.
Rinpoche giôùi thieäu toâi vôùi Tempa Tsering, thö kyù rieâng cuûa Ngaøi luùc baáy giôø. Töø ñaây toâi laøm vieäc vôùi Tempa Tsering vaø cuõng nhö Tenzin Tethony ôû New York.
Toâi khoâng bieát moät ai trong giôùi khoa hoïc, vì vaäy toâi ñaõ quyeát ñònh nhöõng gì toâi muoán laøm laø taïo moái quan heä vôùi ai ñoù. Toâi laøm quen vôùi Fritjof Capra, luùc baáy giôø soáng ôû Berkely, taùc giaû cuoán Ñaïo vaät lyù (the Tao of physics). Toâi nghó vaät lyù vaø ñaïo Phaät laø nôi taïo hoùa baét ñaàu.
Fritjof Capra coù thaønh yù vôùi quan ñieåm naøy vaø ñaõ ñeà xuaát vaøi yù töôûng. Khi ñang laøm vieäc vôùi Fritjof Capra, baát ngôø toâi gaëp Francisco Varal, ñeán töø Paris, laø nhaø sinh hoïc thaàn kinh ôû Chile, töøng hoïc taïi ñaïi hoïc Harvard vaø cuõng laø Phaät töû coù nhieàu kinh nghieäm tu taäp (Francisco Varal ñaàu tieân theo hoïc vôùi Choggam Trumgpa Rinpoche taïi Colorado, vaø roài tieáp tuïc vôùi Tulku Urgyen ôû Kathmandu). Francisco ñaõ gaëp Ñöùc Dalai Lama taïi cuoäc hoäi thaûo ôû Uùc vaø caûm thaáy thuù vò ñeå coù moät cuoäc hoäi thaûo giöõa Phaät giaùo vaø nhaän thöùc luaän khoa hoïc. Francisco ñeà nghò chuùng toâi chuyeån töø lónh vöïc vaät lyù sang nhaän thöùc luaän khoa hoïc. Nhaän thöùc luaän khoa hoïc caên baûn laø khoa hoïc thaàn kinh vaø taâm lyù hoïc. Noù khoâng chæ laø khoa hoïc thaàn kinh khoa hoïc veà naõo boä vaø chöùc naêng cuûa noù maø coøn laø khaû naêng nhaän thöùc, caùch chuùng ta hieåu veà nhöõng ñieàu chuùng ta caûm thaáy (noùi caùch khaùc laø chuùng ta hieåu cô cheá cuûa söï nhaän thöùc nhö theá naøo). Francisco nghó raèng cuoäc toïa ñaøm giöõa lónh vöïc sinh hoïc trong caáu truùc taâm lyù hoïc vaø khoa hoïc cuûa heä thaàn kinh con ngöôøi nhieàu hôn treân lónh vöïc vaät lyù hoïc. Sau khi troø chuyeän taïi phoøng rieâng cuûa Ngaøi, chuùng toâi ñeàu ñoàng yù chuùng toâi coù theå thay ñoåi chuû ñieåm. Luùc baáy giôø laø naêm 1984.
Chuùng toâi coù döï kieán toå chöùc moät hoäi thaûo ôû phöông Taây, taïi tröôøng Ñaïi hoïc Stanford. Ñoù cuõng laø moät buoåi hoäi thaûo ñaïi chuùng, taïi ñaây nhöõng thaønh vieân cuûa Hoäi seõ tham gia thaûo luaän coøn nhöõng ngöôøi khaùc thì chæ ñeán döï thính. Hoäi thaûo laàn thöù nhaát chuùng toâi döï kieán vaøo naêm 1986, nhöng bò vôõ keá hoaïch vì Ngaøi ñöôïc thænh ñeán laøm vieäc vôùi Ñöùc Giaùo hoaøng.
Vaán ñeà keá ñoù laø Tenzin Geyche Tathong thay theá Tempa Tsering, thö kyù rieâng cuûa Ngaøi, vì vaäy coâng vieäc cuûa toâi khoâng laïi hoaøn khoâng.
Muøa xuaân naêm 1986, toâi ñeán Dharamsala xin gaëp Tenzi coá gaéng gôïi laïi chöông trình cuõ. Keát quaû laø coù moät cuoäc hoïp maët, ôû ñaây Ngaøi ñaõ xaùc ñònh laïi yù kieán cuûa Ngaøi ñeå tham gia. Ngaøi döï ñònh ñeán Phaùp, vì vaäy toâi saép xeáp ñeå Ngaøi gaëp Francisco taïi Paris.
Veà cô baûn cuûa cuoäc toïa ñaøm, Francisco vui möøng trong chuyeän chuùng toâi khoâng thöïc hieän cuoäc hoäi thaûo ôû Stanford. Francisco nhaän thaáy raèng chuùng toâi seõ ñöôïc chæ daãn nhieàu hôn ñeå tieáp tuïc toïa ñaøm vôùi Ngaøi trong caáp ñoä caù nhaân thaân maät ôû Dharamsala, taïi ñaây chuùng toâi coù nhieàu thôøi gian tieáp xuùc vôùi Ngaøi hôn. Ngaøi chaáp nhaän yù kieán naøy, vì vaäy chuùng toâi laäp chöông trình cho cuoäc hoäi thaûo laàn thöù I. (Trích töø Madala, Jul-Aug, 2000)
SÖÏ THAY ÑOÅI QUAN TROÏNG
Sau Hoäi thaûo naêm 1987, toâi ñaõ thænh yù Ngaøi toå chöùc cuoäc hoäi thaûo khaùc, Ngaøi ñaõ ñoàng yù. Keå töø ñoù ñeán naêm 1988, chuùng toâi ñaõ thöc hieän nhöõng cuoäc hoäi thaûo, veà cô baûn gaàn nhö cuoäc hoäi thaûo laàn ñaàu. Sau moãi hoäi thaûo, chuùng toâi ñeàu ñeà baït cho moät hoäi thaûo tieáp theo; roài sau ñoù coá vaán Ban Giaùm ñoác seõ trình baøy yù kieán naøy leân Ngaøi, vaø chuùng toâi seõ ñöa ra moät quyeát ñònh chung cho ñeà taøi.
Tuy vaäy, naêm 1998, toâi ñaõ gôûi ñeán coá vaán Ban Giaùm ñoác caâu hoûi nhö sau : Chuùng toâi ñaûm nhaän chöông trình naøy, coù theå tieáp tuïc chöông trình khaùc trong möôøi naêm. Vôùi caùch laøm naøy chuùng toâi töï hoûi coù phaûi mình ñang coù nhöõng ñoùng goùp giaù trò nhaát cho coäng ñoàng, hay ít ra noù cuõng coù giaù trò hôn nhöõng thaønh quaû maø chuùng toâi ñang thöïc hieän hay khoâng ?
Caùc nhaø khoa hoïc ñoàng yù raèng : chuùng toâi neân chuù troïng ñeán nhöõng chuû ñeà coù tính hieäu quaû cao nhaát cho cuoäc nghieân cöùu mang tính coäng taùc giöõa ñaïo Phaät vaø khoa hoïc, vaø chuùng toâi neân coá gaéng chuyeån cuoäc thaûo luaän, söï coäng taùc töø phoøng hoäi nghò sang phoøng thí nghieäm. Caùch duy nhaát maø baïn chaéc chaén seõ coù aûnh höôûng laâu daøi ôû phöông Taây laø thoâng qua nghieân cöùu khoa hoïc, vì vaäy chuùng toâi nghó noù seõ coù lôïi cho nhieàu ngöôøi hôn neáu coäng theâm vaøo coâng trình nghieân cöùu khoa hoïc ñöôïc coâng boá treân nhöõng taïp chí uy tín. Ñieàu naøy taêng theâm söï aûnh höôûng laâu daøi hôn.
Ñaàu naêm 1998, chuùng toâi taäp trung vaøo phöông thöùc môùi ñoù, vaø ñaõ khai trieån trong cuoäc hoäi thaûo ñaàu tieân ñöôïc toå chöùc hoài thaùng 3 naêm nay veà ñeà taøi Caûm xuùc chöôùng ngaïi. Trong cuoäc hoäi thaûo, nhieàu döõ kieän ñaëc bieät ñöôïc ñöa ra töø söï nghieân cöùu ôû nhieàu phoøng thí nghieäm treân toaøn theá giôùi.
Cuoäc hoäi thaûo tieáp theo seõ ñöôïc toå chöùc vaøo thaùng 5 naêm 2001, taïi phoøng thí nghieäm cuûa Richard Davidson ôû Madison, Wisconsin. Ñaây laø phoøng thí nghieäm phuïc vuï cho cuoäc hoäi thaûo maø chuùng toâi ñaõ thöïc hieän vôùi ñeà taøi Caûm xuùc. Richard Davidson laø moät trong nhöõng nhaø nghieân cöùu haøng ñaàu theá giôùi trong lónh vöïc Aûnh höôûng khoa hoïc thaàn kinh. OÂng ñang nghieân cöùu thaàn kinh sinh hoïc cuûa caûm xuùc noùi caùch khaùc laø nhöõng gì ñang xaûy ra trong heä thaàn kinh khi baïn caûm thoï.
Richard Davidson söû duïng nhöõng kyõ xaûo phaûn aùnh raát taân tieán ñeå tìm ra nhöõng gì ñang dieãn ra trong naõo boä vaø coù theå khi caûm thoï hieän haønh.
Moät cuoäc hoäi thaûo khaùc seõ ñöôïc thi trieån vaøo thaùng 4 naêm 2001 ôû Dharamsala. Ñoù seõ laø moät cuoäc thaûo luaän rieâng trong voøng 5 ngaøy vôùi ñeà taøi : Taâm linh laø gì ? Vaät chaát laø gì ? Noù seõ ñöa vaøo söï kieán giaûi töø hai ngaønh sinh vaät vaø vaät lyù.
Cuoäc hoäi thaûo ñaïi chuùng ñaàu tieân cuûa chuùng toâi döï kieán taïi Ñaïi hoïc Harvard vaøo muaø thu naêm 2002 vaø chuùng toâi ñang ôû trong giai ñoaïn chuaån bò, keá hoaïch laø trình baøy coâng vieäc maø chuùng toâi ñang laøm vôùi hy voïng laø söï coäng taùc giöõa ñaïo Phaät vaø khoa hoïc seõ theâm maät thieát.
(Nguyeät san Giaùc ngoä soá 57/2000)
Trang MUÏC LUÏC
Trang
chính