DUY THÖÙC COÙ PHAÛI LAØ DUY TAÂM KHOÂNG ?
HT. THÍCH THAÙNH NGHIEÂM
Khoâng phaûi, Duy thöùc luaän tuy xem tinh thaàn laø chuû theå, nhöng khoâng phuû ñònh vaät chaát, cuõng khoâng phuû ñònh hieän töôïng khaùch quan. Coøn neáu phaûi phuû ñònh, thì seõ phuû ñònh ñeán choã "khoâng" trieät ñeå. Ngay caû thöùc cuõng khoâng coøn, thì laøm sao noùi duy thöùc ñöôïc.
Kyø thöùc neáu baøn tôùi duy taâm luaän trong trieát hoïc vaø neáu loaïi tröø duy vaät luaän ra thì haàu heát caùc trieát phaùi coøn laïi ñeàu thuoäc duy taâm luaän. Nhö Bacon, Locke, Hume v.v… ñeàu thuoäc chuû quan duy taâm luaän Hegel laø duy taâm luaän khaùch quan, Kant laø taâm luaän yù chí, James laø duy taâm luaän kinh nghieäm. Berkeley laø duy taâm luaän tröïc giaùc. Rousseau laø duy taâm luaän hoaøi nghi (Söï phaân loaïi ñoái vôùi duy taâm luaän nhö treân döïa vaøo baøi "Phaùp töôùng duy thöùc hoïc khaùi luaän cuûa ñaïi sö Thaùi Hö).
Noùi chung laïi, baát keå laø loaïi duy taâm luaän naøo caùc trieát gia ñeàu ñöa ra moät tieâu chí laøm cô sôû laäp luaän cuûa hoï, vaø vôùi cô sôû ñoù, hoï khoù traùnh khoûi sai laàm laáy cuïc boä hay boä phaän laøm toaøn dieän hay toaøn boä. Thuyeát duy taâm luaän hoaøi nghi coù quan ñieåm töông ñoái "thoaùng" hôn, nhöng noù khoâng theå vaïch ra ñöôïc con ñöôøng quy keát cöùu kính, cho neân cuõng khoâng traùnh laøm cho ngöôøi ta baøng hoaøng phaân vaân.
Coøn duy thöùc luaän Phaät giaùo thì theá naøo ? Tuy noùi "ba giôùi laø duy thöùc", vaïn söï vaïn vaät trong ba giôùi ñeàu laø bieán töôùng cuûa thöùc thöù taùm, ñeàu laø töôùng phaàn, laø hieän haønh cuûa thöùc thöù taùm, nhöng khoâng phuû ñònh söï toàn taïi cuûa chuùng sinh ôû beân ngoaøi töï ngaõ chuùng ta. Noùi ba giôùi laø duy thöùc laø noùi moïi hieän töôïng trong ba giôùi ñeàu do thöùc thöù taùm cuûa chuùng sinh trong ba giôùi taäp theå bieán hieän ra, töùc laø bieán töôùng cuûa coâng nghieäp cuûa chuùng sinh trong ba giôùi.
Thöùc thöù taùm khoâng nhöõng chæ cho taâm thöùc hieän taïi, maø coøn chæ cho taâm thöùc bò nghieäp huaân taäp töø thôøi voâ thæ ñeán nay, vì vaäy maø cuõng goïi laø nghieäp thöùc. Hieän haønh cuûa nghieäp thöùc chính laø töôùng phaàn cuûa thöùc thöù taùm, laø hieän töôïng ba giôùi, laø theá giôùi trong ñoù chuùng ta ñang cö truù. Theá giôùi cuûa chuùng ta veà vaät chaát laø do thöùc thöù taùm cuûa chuùng sinh cuøng loaïi bieåu hieän ra. Caùc chuùng sinh hoã töông duyeân vaøo nhau, töùc laø cuõng do thöùc thöù taùm cuûa chuùng sinh cuøng moät loaïi bieåu hieän ra.
Vuõ truï quan cuûa duy thöùc luaän ñöôïc goïi laø "A laïi ña duyeân khôûi" A laïi ña thöùc laø dòch aâm töø chöõ Phaïn Alaya cuûa Thöùc thöù taùm : A laïi ña thöùc coù nghóa laø Taïng thöùc, noù chaáp chöùa, taøng tröõ taát caû moïi haït gioáng cuûa Nghieäp. Khi haït gioáng cuûa nghieäp hieän haønh thì töùc laø nghieäp keát thaønh quaû baùo; cho neân quaû baùo ñoù cuõng laø do thöùc bieåu hieän. Ñoù laø ñöùng veà baûn theå söï vaät maø noùi. Coøn neáu ñöùng veà maët hieän töôïng cuûa söï vaät maø noùi thì ñoù laø "nghieäp caûm duyeân khôûi". Bôûi vì quaû baùo - hieän töôïng do Thöùc thöù Taùm bieåu hieän, thöïc teá laø do nghieäp löïc cuûa töøng chuùng sinh taïo ra. Neáu ñöùng veà phöông phaùp maø noùi, thì duø laø A laïi ña duyeân khôûi hay laø Nghieäp caûm duyeân khôûi cuõng ñeàu laø nguyeân lyù cô baûn cuûa Phaät phaùp laø "duyeân sinh luaän". Muïc ñích toái haäu cuûa Phaät phaùp chæ laø moät chöõ "khoâng" maø thoâi, vì Phaät phaùp khoâng caàn thieát laäp moät ngaãu töôïng sieâu hình naøo heát, do ñoù maø cuõng khoâng phaïm sai laàm laáy cuïc boä laøm toaøn theå. Do duyeân sinh maø thaønh, ngaõ cuõng khoâng, phaùp cuõng khoâng, vì vaäy khoâng laøm ngöôøi ta phaûi phaân vaân baøng hoaøng. Ñoái vôùi caùc nhaø trieát hoïc khaùc noùi chung, chöõ "ngaõ", chöõ "toâi" laø khoâng theå xoaù boû ñöôïc, chöõ "phaùp" (söï vaät) laïi caøng khoâng theå xoaù boû ñöôïc. Bôûi vì neáu hoï xoaù boû caùi maø hoï chaáp laø ngaãu töôùng cô baûn cuûa hoï, thì hoï seõ khoâng khaùc gì maát nôi nöông töïa, maát choã ñöùng, trôû thaønh laïc loõng!
Vì vaäy, khoâng theå ñem so saùnh duy thöùc luaän Phaät giaùo vôùi baát cöù moät loaïi trieát hoïc duy taâm naøo!
(Trích Phaät hoïc phoå thoâng)
(Taïp chí nghieân cöùu Phaät hoïc soá 6/2000)
Trang MUÏC LUÏC
Trang
chính